Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   
Ziman yekgirt bi dar zor nabe!
Selm Bik



Bi salan e pirsa ziman kurd y yekgirt t gengeşekirin. Bi dehan civn konfrans li ser v pirsgirk hatine lidarxistin. L mixabin, heta niha karek zanist birkpk di v war de nehatiye kirin. Gelek sedem hene ku ev kar nehatiye birvebirin, hin ji van sedeman j, ev in:
1- Ev gengeşe herdem di aroveyeke siyas de, hatine kirin hzn siyas bi xwe birvebirine. Kesn pispor wek ku hatiye xwestin, bi proje dtinn zanist tev van gengeşeyan nebne. Pir caran j, ev gengeşe karn tektk bn, ji bo propaganda bangeşiya rojane dihatin birvebirin cih xwe wek projeyn birkpk demdirj nedidtin.
2- Tunebna saziyeke ziman gişt ji bo ziman kurd.
3- Pirsgirkn mewdan dirav, ji ber tunebna, dezgeh, rxistin yan j, saziyn ku piştgiriya xebateke weha bikin.
4- Girdana xebatn li ser zimn bi siyasetn berteng ne li ser bingeheke netew gişt, herweha nzkbna şaş ji pirsa ziman kurd re ku ew bi xwe hem bingeha hebna neteweya kurd e hem karek zanist ye nikare xwe di nav siyaset, raman brdozn teng de biguncne.
5- Bi gişt tevgera kurd ya siyas rewşenbr kesn tkildar bi pirsn ziman kurd re, nikaribn snorn zelal, li ser bingehn zanist di nava ziman wek siyaset, ziman wek zanist, ziman wek ciwan ziman girdana w bi civak, xwiy mirovan raman ve ava bikin.

Van sedeman gelek sedemn din nehiştin kar xebatn li ser zimanek kurd yekgirt bikevin riyeke durust encaman bidin. Niha j, gengeşe xurt dibe xwe digihne şerek di navbera zaraveyn kurd bi xwe de. Encama v away gengeşey tkbirina ziman kurd, cudakirina gel kurd ji hev perekirina neteweya kurd e. Ev pirsgirk niha btir li Başr Kurdistan geş dibe. Mixabin ji bo areseriya w, riyn şaş tirsnak tn şopandin. Ji bo zimanek yekgirt hewldann desthilatiya zaravayek li ser yn din tn kirin. Yan Soran yan Kurmanc? T xwestin. Ma gelo i cudah di navbera v rbaz rbazn dagirkern Kurdistan de heye? Wan j, digot: yan ereb yan ereb? Yan tirk yan tirk? Yan faris yan faris? Bi v away dixwestin ziman Gel Kurd bibirin, kesayetiya w bikujin, nasnameya w wran bikin di encam de neteweya kurd tune bikin. Gelo kesek kurd heye ku bixwaze v rbaz li ser birayn xwe yn kurd ku bi zaravayn din diaxivin birvebibe? Eger kesek weha hebe gerek e em kurd milyonek xalepirs li ser nav ramann w deynin.

are i ye?
Ev away gengeşey d enacamn pir xirab bi xwe re bne bandoreke nebaş li ser berjewendiyn Gel Kurd bike herweha d bibe sedema tkbirina ziman kurd y yekgirt ku t xwestin ava bibe. Ji bo v yek gerek e r li ber v away gengeşey b girtin. Di standardkirin yekgirtina zimanan de rbazn zanist hene gerek e kurd ser li wan bidin. Ev kar j, ber herkes wezfeya desthilatiya Başr Kurdistan ye.
Ji bo ziman kurd yekgirt pdiv bi saziyeke ziman kurd heye ku ji hem pereyn Kurdistan ji hem zaraveyan pk b. Di nava v saziy de, pdiv bi pispor şarezayn zimn zimanzan heye. Ev saz dikare bi projeyn zaniyar demdirj lkolnan bike ber bi zimanek yekgirt ve here. Ziman bi biriyar yasayan standard nabe dar zor nikare zimanek yekgirt ava bibe. Di yekgirtin standardkirina zimanek de, lkoln zanistiya zimanewan, bazar abor, civak saziyn civak, rewşenbr saziyn rewşenbr, ragihandin saziyn xwe gelek faktorn din rola mezin dilzin. Li dawiya van tevan, ji n ve biriyara siyas yasa tn. Bi awayek din biriyara yekgirtina zimn ji jr ber bi jor ve die, ne berevaj w.
Heta ku ev kar xebat hem bibin bikevin r, ya durust rast ew e ku her zaravayek bi ser xwe xwe pş ve bibe piştgir j re bibe. Ji ber ku her zaravayek kurd zengniyeke ji bo ziman kurd y yekgirt eger ava b. Li hla din herdu alfebyn kurd; ereb latn li tenişta hev dikarin bn bikarann heta ku alfebyeke yekgirt b sazkirin.

Riya ziman kurd y yekgirt di alfebyeke yekgirt re derbas dibe
Bi i away mirov nikare bi yekgirtina zimanek bihizire eger ew ziman bi du alfeb du rastnivsan b nivsandin. Ji bo v yek j, gava yekemn ji bo standardkirina zimn standardkirina alfeb rastnivs ye. Ji bo xebateke weha pdiv bi komek zimanzan pisporn zimanzaniy heye. Ev koma zaniyaran lkolnn zanist berfireh li ser herdu alfebyan dikin; ji hla phonetk derxistina dengn kurd, ji hla ciwaniya nivsandin, ji hla teknoloj zanistiya w, ji hla br ramann njen herweha hem aliyn ku zimn bi alfeby ve girdidin dibin mijarn lkolnan. Di encama kar xebat lkolnn v kom de, alfebya ku her baş li ziman kurd dike t bijartin. Li ser bingeha bijartina v kom gengeşeyn berfireh ji hla saziyn rewşenbr, civak, ragihandin . bi biriyareke siyas yasay alfebyek dikare bibe standard.

Alfebya yekgirt zaraveyan nzk hev dike ber bi standardkirin ve dibe
Li vir, bi pşengiya saziya ziman kurd ku ji hem pereyn kurdistan ji hem zaraveyan pk t, lkolnn zanist li ser zaraveyn kurd nzkbna wan ji hev re tn kirin. Herweha li hla din bikaranna zimn ji aliy civak ve, di xwendin, dibistan, ragihandin, siyaset hem cureyn jiyan de bi yek alfeby zaraveyan nzk hev dike. Di encama lkolnn zanist bikaranna civak de, zimanek tkel ku herkes, ji her zaravey tbigihje t avakirin. Helbet, ev kar nabe li hviya lhatin bimne, her tişt bi rbazn zanist pilankir gerek e b birvebirin; bikaranna peyvan di dezgehn ragihandin de, di pirtkn dibistanan de, di rvebiriya saz dezgehan de, kirina ferheng ansklopdiya kurdistan belavkirina pirtkn li ser zimn.

Xebatn ziman kurd berpirsiyariya Başr Kurdistan ye
Rewşa Başr Kurdistan dihle ku ew di roja ro de berpirsiyar pşengiya xebatn li ser ziman kurd bike. Ev j berpirsiyariyeke drok proz e. Di snor v berpirsiyariy de, b cudah di navbera zaraveyan de, piştgiriya pşvebirin parastina ziman kurd t xwestin. Di aroveya v berpirsiyariy de, desthilatiya Başr dikare piştgiriya hin saziyn navnetew j, bistne; wek saziya UNESCO yn din. Ev berpirsiyar nay w watey ku kesn zimanzan yn kurdistan ji berpirsiyariyn xwe birevin. Di ser pdiv bi kar, xebat lkolnn van kesan heye. Ji zimanzan zaniyarn bi zimn re tkildar t xwestin ku hem aliyn ziman kurd bi awayek zanist şirove zelal bikin.
                                                                                                                          


 

 

 

 

 

 selim@bicuk.de  

Destpkirina malper:05.08.2006 / http://www.bicuk.de/ - Selm Bik
Design:
www.hesso.de