Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   
     
     
 

Selm Bik

 

RÊZIMANÊ KURDÎ - KURMANCÎ-

 

 

 

Weşann Insttta Kurd Ji bo Lkoln Zanist Berlin
Çapa yekemn: Adar 1997
ISBN: 3-930943-19-0

 

 
 

Naverok

Pşgotin

1. Ziman, rziman hmann ziman kurd

1.1 Ziman i ye

1.2 Hmann ziman kurd

1.3 Rziman i ye?

1.2.1 Tp deng

1.2.1.1 Abc ya kurd

1.2.1.2 Tpn dengdar

1.2.1.2.1 Kurtedeng

1.2.1.2.2 Dirjedeng

1.2.1.3 Tpn dengdr

1.2.1.4 Pevdengtp

1.2.1.5 Siwartp

1.2.1.6 Cwtp

1.2.1.7 Rastnivsandina tpan

1.2.1.7.1 Tpn gir hr

1.2.1.7.2 Tpn dengdar li pey hev
1.2.1.7.3 Yekgirtina tpan

1.2.1.7.4 Cguhertina tpan

1.2.1.7.5 Bihevguhertina dengdaran

1.2.2 Kt

1.2.2.1 Bjeyn yekdeng

1.2.2.2 Bjeyn dudeng

1.2.2.3 Bjeyn sdeng

1.2.2.4 Bjeyn ardeng

1.2.3 Peyv

1.2.3.1 Nav

1..2.3.1.1 Beşn navan

1.2.3.1.2 Zayend
1.2.3.1.3 Zder

1.2.31.4 Pikolekirina navan

1.2.31.5 Hejmar

1.2.3..6 Tewandina navan

1.2.3.1.7 Darja berkar

1.2.3.1.8 Navn kirdey berkar

1.2.3.2 Cnav

1.2.3.2.1 Cnavn kesok

1.2.3.2.2 Cnavn bhl

1.2.3.2.3 Cnavn nşandek

1.2.3.2.4 Cnavn pgehn

1.2.3.2.5 Cnavn pirsiyariy

1.2.3.2.6 Cnavn nepend

1.2.3.2.7 Cnavn xwemaln

1.2.3.2.8 Tewandina cnavan

1.2.3.3 Rengdr

1.2.3.3.1 Rengdrn pesinde

1.2.3.3.2 Rengdrn dumil

1.2.3.3.3 Rengdrn nşandek

1.2.3.3.4 Rengdrn hejmar

1.2.3.3.5 Rengdrn pirsiyar

1.2.3.3.6 Rengdrn nepend

1.2.3.3.7 Rengdrn xwedan

1.2.3.4 Hejmar

1.2.3.4.1 Beşn hejmar

1.2.3.4.2 Tewandina hejmaran

1.2.3.5 Lker

1.2.3.5.1 Veguhastina lker

1.2.3.5.2 Di lkeran de rader

1.2.3.5.3 Raweya ferman KDN

1.2.3.5.4 Komn lkeran

1.2.3.5.5 Di lkeran de dem

1.2.3.5.6 Di lkeran de rawe

1.2.3.5.7 Di lkeran de nakirin

1.2.3.5.8 Lkera bn

1.2.3.5.9 Lkera hebn

1.2.3.5.10 Lkekern derhingv

1.2.3.5.11 Çend lkern hm

1.2.3.6 Hoker

1.2.3.6.1 Hokern demn

1.2.3.6.2 Hokern cihn

1.2.3.6.3 Hokern awan

1.2.3.6.4 Hokern hejmar

1.2.3.6.5 Hokern pirsiyar

1.2.3.7_Daek

1.2.3.7.1 Daekn lker

1.2.3.7.2 Daekn rawey

1.2.3.7.3 Daekn navdr

1.2.3.7.4 Daekn ern

1.2.3.7.5 Daekn nayn

1.2.3.7.6 Daekn pirsiyar

1.2.3.7.7 Daekn eger

1.2.3.7.8 Daekn vekit

1.2.3.8 Gihanek

1.2.3.8.1 Gihanekn xwer

1.2.3.8.2 Gihanekn dubare

1.2.3.8.3 Gihanekn daek

1.2.3.9 Bang

1.2.3.9.1 Bangn gazkirin

1.2.3.9.2 Bangn dilxweş şahiy

1.2.3.9.3 Bangn ş nifrn kovanan

1.2.4 Hevok

1.2.4.1 Avahiya hevok

1.2.4.1.1 Hevokn lker

1.2.4.1.2 Hevokn navdr

1.2.4.1.3 Hevokn bang

1.2.4.2 Di hevok de niqteşan

Çavkan

 

Pşgotin

Gel Kurdistan ji berbanga drok ve di bin nr bindestiy de ş zor dikişne. Her tiştn  Kurdan ketine ber bay talan wrankirin. Badev firtoneya koledariy serax binaxa me bi  bbext dimale. Dijmin, kelepor kevnetorey me jibo xwe bi kar tne. Hebn kesbna me di bin seqem berfa mtingeriy de dilerize bare hd hd diilmise t pişavtin. Ziman me j, mna endamek bingehn ji hebna me ya netew  dibe armanca rişn hovane. Jiber ku ziman hlna gel e. Hlna drok,  and, tore hem nirx bihayn netew ye. Lew re bye armanca yekemn ji ldann mtingeran re. Jibo ku dijmin gel me ji meydan rake, ldana mirin avtiye  ziman kurd. Lew re baş zanib ku kuştina ziman kurd, kuştina netewa kurd bi xwe ye. Kuştina kurdayet   kesbna kurd bi xwe ye. Ev rastiyek e ku mirov nikare jiber avan bixe. Di dirjahiya droka  Kurdistan de, dijmin ev  ramyar bi r ve biriye. Di  dema serdariya Ereban de, Omer Kur XETAB, ziman kes ku bi kurd dipeyv j dikir. Herwiha pişt binkevtina serhildana Drsim, pşniyaza I. INONU ew b ku qirkirinn sip bn pkanin. Jibo kuştina giyana serhildr berxwedr li cem Kurdan qişleyn leşker hatin avakirin swiyn ku d bavn wan hatibn kuştin bi mej ramana kemal t de hatin xwedkirin. Armanca yekemn ji van dibistann di nav qereqoln leşker de ew b ku tore, ziman, drok kesbna Kurdayet bi nifşn kurd  bidin jibrkirin. L tev van rş qedexekirinan j, ziman kurd liber xwe da. Di iya, şikeft asgehn Kurdistan de, ji hla gel Kurdistan ve hat parastin. Ev j, encama resen xwezayiya ziman kurd taybetiyn gel kurd in.

Ziman me zengn, pak, ciwan xweş xwe gihand ro, l mixabin ku heta niha abc rzimaneke yekby hevgirt jibo w peyde nebye. Ev  j, ji rewşa bindestya welat t. Bi ten ev daxwaz di nav welatek serbibxwe azad, ji hla dezgeheke netew ve pk t. Îro hoyn xwey babet derfet karnan didin jibo birvebirna v kar. Di v derbar de pwst e, ku herkes i dizane bide gel xwe. Lew re ku pdiviya zimn jibo Kurdan mna  xwarin vexwarin ye.

Gelek rewşenbr zimanzan ji v xebat ditirsin. Çkirina rzimanek b kmay dikin bihane li dij v kar derdikevin. Gelek j, dityarn nexweş yn mna :" Pwst bi gelek zimanzanan nn e " tnin ziman. Zimanzan j,  mna her zanistşax merc hoyn w hene. Lkolnn ku dibin, giring e bi awayek zanist bin.

Ez j, mna kurdek welatperwer xwe berpirsiyar pşvebirina v xebat dibnim. Li gor karn derfetn xwe, iqas km bin j, ez xwe berdim nav gulistana ziman Kurd. Xwe bi gul ekan bixemilnim. Herdem j, mezintirn mamostey min di v derbar de zimanzan tkoşer serxwebn azadiya Kurdistan Osman Sebr ye.

Min rziman CELADET BEDIRXAN bingeh girtiye bi dtinn zimanzann din temam kiriye. Di gelek cihan de min kmay li gor ramana xwe dagirtine. Helbet, ev lkoln ne b kmay ye, l hviya min ew e ku bigihje armanca xwe xwendevann ziman kurd j sd bigirin.

Selm Bik

 

 

1. Ziman, rziman hmann ziman kurd

1.1. Ziman i ye?

Ziman, desteka tgihştina mirovan e. B v destek jiyan pşvena bajarvan nabe. Ziman bi dengn ku ji dev, lv, dinan, qirik, ziman bvil dertn pk t. Herwiha bi van dengan ziman devik ( axaftin, peyvn ) dibe. L jibo ziman nivsk her dengek ku t bihstin liser kaxez, bi nşanek t naskirin. Ev nşan j, bi tp (herf ) t bi navkirin. Dema ku em dibjin: Aş, em du dengan dibihzin, deng tpa ( a ) deng tpa ( ş ). Her yek bi ngarek t nivsandin: A, ş

Jibo ziman kurd (31 ) s yek tpn latn hatine dann. Zimanzan birmet CELADET BEDIRXAN s yek deng di ziman kurd de pejirandine. Bi rast, ev in dengn bingehn di kurd de. L hn ( 6 ) şeş dengn din hene, ew j ev in: Xw  Ç  K  P  R  T.Tpa pevdeng pnc tpn cw, yn ku cih du dengn nz hev digrin km in. Ji bil van tpan s dengn din ku ji ziman ereb ne, cihn xwe di nav dengn ziman kurd de digrin: A(ع), X(غ), H(ح).

Her tpek dengdar yan j, yekgirtina bdengan bi dengdarek re dengek dike, mna:
A    Av - ketin  ( ke - tin ). Jibo v deng kt ( birge ) t gotin. Her end kte bjeyek
( peyvek ) dikin, mna: Serxwebn                Ser - xwe - bn.

Rzkirina end peyvan j, hevokek xwed wate dikin mna: Em serxwebn azadiy dixwazin. Axaftin j, bi rzkirina hevokan pk t:

Jibo pelixandina brmetiya sedsalan, jibo jiyaneke bişeref rzdar, jibo gihştina karwan mirovahiy, me bi destek pns bi y din qilş hilgirtiye. Ber me li iyayn Kurdistan, hlnn baz şran. Me ev r girtiye. Em bi xwna sor vedikin dişopnin, jiber ku: Ji serxwebn azadiy bi rmetir tiştek nn e.

 

1.2. Hmann ziman Kurd

Mna ku li jor diyar dibe, di ziman kurd de ( 4 ) ar hmann  bingehn hene  ku liser
ava dibe pk t:

 

1.2.1. Tp

1.2.2. Kt

1.2.3. Peyv

1.2.4. Hevok

 

1.3. Rziman i ye?

Tevahiya bend rzann rastaxaftin rastnivsandina zimanek bi Rziman t bi navkirin. Rziman kurd rastaxaftin rastnivsandina ziman kurd bi bend rzanan şirove dike.

 

1.2.1. Tp dengn ziman kurd

Tp nşann ku liser kaxez bi nivsandin dengn zimn didin nasn.Tevahiya van tpan
abc ya kurd pk tnin. Abc ya kurd ya latn ji ( 31 ) s yek tpan t sazkirin:

 

A   a   Tpa yekemn e , ji abc ya kurd. Bi ser xwe dengek dirj, ji kraniya qirik,
bi vekirina dev derdixe. Bi lvkirina v tp re ba ji nav dev mirov dert vekirina dv
hinek dom dike : Av, al, agir, Alan, Azad, ax, aram, aş ...

 

B   b   Tpa duyemn e, di abc ya kurd  de. Bi  anna her du lvan ser hev peyde dibe
bi ser xwe tu dengan nade : Bav, baz,  berber, baran, Botan, barbar,...        

 

C   c   Bi ser zimn ji hla jorn ve peyde dibe, yan ku bi danna ser zimn ser perey
 jrn ji nav dev. Ev tp dengek bi ingn derdixe: Can, cer, ciwan, cercer, co,   cobar,...

 

Ç      Mna ( c ) bi alkariya  ser  zimn peyde dibe dengek bi ingn derdixe. Bi du
 awa t bikarann:

Away nerm:

Çlek - rok - n - ivk - ilmisn...

Away sert :

Ço - ol - men - ay - al - ayir ...

 

D   d   Bi alkariya ser zimn ku li dinan dikeve peyde dibe: 

Dad, derd, dem, d, dmen, dman,  dadvan,...

 

E   e   Dengdareke xweser e. Bi vekirina dev     rakirina lv dinan ji ser hev, dengek
kurt yekcar ji baniy qirik derdixe: Ez, em, ezber, erzan, encam, efsane,...

 

Ê      Tpeke dengdar e. Ji baniy qirik, bi vekirina dev rakirina lv dinanan ji ser
hev dengek dirj derdixe: Êl, m, var, zing, ş, rş, rdim,

 

F   f    Ev deng bi alkariya lv dinanan dibe. Lva jr dikeve navbera dinann jr jor hinek t qerisandin.Lva jor j, hilday dimne: Fener, ferman, frbn, Ferfr, Fanos, ...

 

G  g    Ev deng liser nv zimn ji jor ve dibe.   Nv zimn bi ser şikefta dev ya jor de t qerisandin lv dinan vekir dimnin: Ga, gur, gul, guh, gel, gamş, ger, gez,

 

H   h   Ev deng ji qirika mirov bi hkirin dert. Herwiha dev, lv dinan vekir dimnin:

Hawar, huner, hozan, hz, herm, hv , hja,

 

I   i     Ev dengdar bi vekirina dev dengek kurt yekcar ji nv qirik derdixe. Di destpka peyvn kurd de nay bikarann. Herwiha di dawiya peyvan de j, ji bil end daekan nay bikarann, mna: Bi, ji, i, di,...

Kirin, birin, mirin, bilbil, dirinde, Dimdim...

 

Π       Ev dengdara  xweser bi vekirina dev, lv dinandengek dirj ji nv qirik derdixe:
 În, şev, sal, nan, car, sot...

 

J  j     Ev deng ji pişt dinanan peyde dibe. Mirov bin ziman xwe bi ser pişta dinanan
 ve hinek diqerse v deng bi xuje xuj derdixe: Jar, jn, jiyan, jjo, jr, jor, jr,jaj

 

K   k    Ev deng ji nv pişta zimn bi alkariya şikefta dev ya ban peyde dibe.
Ev tp cih du dengan digre.

Away nerm: Ker (nabihse), kil, kor, kin, ka (pş hr), kadn, kavil, kar (lika bizin)...     

Away sert : Ker (bar radike), kum, kun, kar (ş), kole, kol, kaxez, ka (bide min),

 

L   l     Ev deng bi alkariya ser zimn ji nv zimn dert: Lal, lale, lle, Leyla,
 Lezgn, leylan, Lor...

 

M   m  Ev deng bi girtina dev dinan danna lvan ser hev ji bvil dert:

         Mar, mr, mal, m, Memo, Med, meymn, mom...

 

N   n   Bi alkariya ser nv pşzimn bi hildana lvan ji ser hev ji bvil dert:

         Nan, narn, naln, Nermn, nner, nşan, Nişmn...

 

O   o   Ev xweser dengek dirj ji nav dev bi vekirina lv dinan derdixe:

         Ol, ode, Oso, ocax, olk, oldar...

 

P   p   Ev deng bi danna her du lvan ser hev dert bi du awa t bikarann:

Away nerm: Pr (bi emir), pepk, pvaz, plav, pemb, prejin...

Away sert: Pere, por, pir, pere, pş, poşman, pr (rber dn)

 

Q   q   Ji nv qirik dert: Qaz, quling, qz, Qamişlo, qirik, qijik, qrn, qoq,...

 

R   r    Ji ser nv pşzimn peyde dibe bi du awa t bikarann:

Away nerm: Rol, reben, rw, r, rik, rim, rimbaz

Away sert: Reş, rewş, rabn, rewşenbr, req...

 

S   s    Ev deng ji nav dinan bi ftkdan peyde dibe: Sal, sor, sar, sol, sr, sersal, sosin...

 

Ş   ş    Ji pişt dinanan   bi alkariya bin zimn peyde dibe: şor, şr, şr, şar, şir, şr,
 şoreş, şeş,...

 

T   t    Bi alkariya dinanan ser zimn peyde dibe bi du awa t bikarann:

Away nerm: Tr, tir, tr, tt, tilr, tj...

Away sert: Tirş, teş, teşt, tor, ter...

 

U   u   Ev dengdara xweser bi vekirina lv dinan ji nav dev yekcar kurt derdikeve.
 Di pşiya peyvan de nay bikarann.Di dawiya peyvan de j, bi awak sinorkir t mna:
Tu,  ku, du,...

Kur, gur, kum, xurde, gumgum, qure

 

Û      Ev dengdara xweser bi vekirina dev, dinan lvan ji  nav dev dirj derdikeve
vekirina dev hinek dom dike: Ûrg, kr, r, m, d, n, bn...

 

V   v   Ev deng bi alkariya lv dinan peyde dibe. Lva jr em dikin navbera dinann jr
jor hinek diqersin: Vedan, volkan, viyan, vn, veşartin, valabn...

 

W   w  Ev deng  di nav lvan de peyde dibe. Bi alkariya dengdaran tpn siwar dike 
  ew bi xwe j, nv dengdar e: Wa, we, w, wi, w, ew, -w.

Bi alkariya tpn bdeng j, pevdengan dike, wek: Xw, kw, gw.

Wan, welat, wran, windabn, w, ew,

Xwarin, xweser, xw, xwn, xwinav

Gwz, gwtin, kwr, kwnr...

 

X   x   Ev deng ji nv qirik dert:Xan, xort, xebat, xizim, xunav, xirab, xezal,....

 

Y   y   Ev deng ji nv pişta zimn peyde dibe. Nvdengdar e bi alkariya dengdaran tpn siwar dike: Ya, ye, y, yi, y, ey.

         Yar, yek, gulyn sor, netewey, eywan...

Z   z    Tpa daw ye ji abc ya kurd. Deng w ji nav dinanan peyde dibe.

Zozan, zev, zor, zindan, zerzr, Zer, 

 

1.2.1.1.  Abc ya Kurd

Abc ya kurd ( 31 ) s yek tp in li du beşan par ve dibin:

 

Tpn  gir ( girek ):

A B C Ç D E Ê  F G H I Π J K L M N O P Q R S ş T U Û V W X Y Z

 

Tpn hr ( hrek ):

a b c d e f g h i j k l m n o p q r s ş t u v w x y z  

 

1.2.1.2.  Tpn dengdar

Di ziman kurd de ( 8 ) heşt tpn dengdar hene:

A E Ê I Î O U Û

Bi lvkirina van tpan mirov dev xwe ji hev vedike. Her tpek j, bi ser xwe dengek derdixe.

A    a  kar               şar

E     e ker               şer

Ê     kr               şr

I      i  kir                şir

Π       kn               şn

O    o  kor               şor

U    u  kur               gur

Û      kr               şr

Li gor Kurt dirjahiya deng van tpan di nav xwe de, li du beşan par dibin:                      

 

1.2.1.2.1. Kurtedeng: E   I   U

E   e   ez, em, ber, şer, berber, ezber, pale

I    i    Dimdim, bilbil, dil, mirin, kirin, min

U  u    tu, gul, guh, kum, kur, Kurd, durust

 

 

1.2.1.2.2. Dirjedeng: A   Ê   Π  O   Û

A    a  av, al, ap, Alan, bav, Dara, baran

Ê       l, m, rş, dm, r, mr, Brvan

Π       n, ro, şev, dn,jn,şn, zn, sr, şr

O   o   ol, ordek,olk,Oso,Soro, Bozo,sor

Û      rg, tr, şr, r, m, kr, dr, hr

 

1.2.1.3. Tpn Dengdr:

Di ziman kurd de (23) bst s tpn dengdr hene. Ev tp bi ser xwe tu deng nadin.
 Tpn dengdr ev in: B  C  Ç  D  F  G  H  J  K  L  M  N  P  Q  R  S  Ş  T  V  W  X  Y  Z

 

1.2.1.4. Pevdengtp

Ev tp ji yekgirtina du tpn bdeng dengdarek dibin:

xw     xwa, xwe, xw, xwi, xw.

gw     gw

kw     kw

 

Xwa: Xwarin, xwazgn,xwas,...

Xwe: Xwere, xweser, xwel, ...              

Xw: Xwdank, xws, ...         

Xw : Xwinav, xwirde, xwirdekar,...

Xw: Xwn, xwnxwar, xwn, ...          

gw   gwz  
gw    gwtin  
kw    kwr kwnr

 

1.2.1.5.  Siwartp

Ev tp bi yekgirtina tpn ( y, w ) dengdaran dibin:

Y : Ya, ye, y, yi, y, ey.

W: Wa, we, w, wi, w, ew, w, aw.

Y       yar, yek, Daray Kurd, mayin, iyay, meydan,...

W       Wan, welat, wne, windabn, w, xew, dw, daw

 

1.2.1.6.  Cwtp

Ev tp bi du awa tn bilvkirin di ziman de cih du dengan digirin. Cwtp ev in:

Ç     K     P      R         T

Her tpek ji van du dengan derdixe, dengek nerm yek sert

 

Tp

Away nerm

Away sert

Ç

em     lek     Çrok

o        ap       ep

K

ker      kil         kezeb

ker      kum      kol

P

pr       plav     pvaz

pr       per        pir

R

rt       rn       rzan

reş       rewş     razan

T

tr       tr         tir

tr        tor         teş

 

 

 

1.2.1.7. Rastnivsandina Tpan

 

1.2.1.7.1. Tpn gir hr:

Di nivsandina kurd de, ji van rewşn ku em li jr rz bikin p ve her gav tpn hr tn nivsandin:

 

1. Nasnav ( Navn bernas ):

Ev nav bi tpa gir dest p dikin tevay j, tpn gir bn nivsandin, rast e. Wek:

Azad > AZAD
Xebat > XEBAT                           
Şrn > ŞÊRÎN                  
Amed >AMED

Qamişlo > QAMIŞLO           
WAN > WAN

Botan > BOTAN                                   
Bagok >BAGOK
                           

2. Hevok (Pevek):

Herdem bi tpa gir dest p dike.

Wek:Şoreşa Kurdistan xwe gihandiye kobera şer gel. Di şer gel de j, hem hzn civat dibin eniyn ceng. Îro li Kurdistan her gund, her bajar li hember dijmin, eniyeke ceng vedike.   

 

3. Dema mirov bixwaze bjeyek  yan j, navek di hevok de berav bike jibo balkşy bi tpn gir di navbera du kevann bik de dinivse. Wek: Li welat " ÇAPKIRIN "a pirtkan qedexe ye.

Ji " SERXWEBÛN " " AZADI " y bi rmetir tiştek nne.  

 

4. Sernivsn  gotar nivsaran bi tpn gir dest p dikin yan j, tevah bi tpn gir tn nivsandin.

Wek: Enşka Rziman > ENÎşKA RÊZIMANÎ.

 

5. Navn pirtk, rojname kovaran bi tpa gir dest p dike yan j, tevay bi tpn gir t nivsandin.

Rziman Kurd  >  RÊZIMANÊ KURDÎ

Rewşen > REWşEN             Lkoln > LÊKOLÎN

Welat    > WELAT              Avaşn  >  AVAşÎN

 

6. Textik tepikn rklam bangeşiy balkşan (lafte ) bi tpn gir dest p dikin yan j, tevay bi tpn gir in :

BIJÎ SERXWEBÛN Û AZADIYA KURDISTAN

 

1.2.1.7.2.  Hatina tpn dengdar li pey hev

Di ziman kurd de du  dengdar di bjeyek de yan j, di bje paşgnek de li pey hev  nayn,di v rewş de tpn :    

( Y,W, H  ) dengdaran ji hev dr dikin.Mna:

G - an                   Giyan.

Du - emn               Duwemn.

Dirja -                  Dirjah

Tpa (w ) dema bi v delamet radibe bi ten li pey van dengdaran  ( o, u, ) t, jibo ku lvkirina bjey ney guhertin. Mna:

Ez di rza duwemn de bm.

Duwek tar ji agir petrol dert.

Min serşoweke fireh ava kir.

Tpa (H) di şna tpa (Y) de t bikarann , di bjeyn  mna:

Dirj             dirjay                   dirjah

Teng            tengay                  tengah

Reş              reşay                    reşah

Ji hla din ve gelek bjeyn kurd yn ku bi tpa  ( h ) dest p dikin, bi dem re ev tp ketiye bi dengdarek dest p dikin, mna :

Êrş              hrş   

Awa             hawa

Ûrde             hrde

Êl                 hl

Evn             hevn

Elb               helb 

Avtin          havtin

Dema ev bje dibin berbar v rzan vedigerin ser reseniya  ( esl )  xwe. Mna:

Bi rişn tund gerla dijmin dipelixne.

Bi hrişn tund gerla dijmin dipelixne.

Bi awak sert ez rabm.

Bi  hawak sert ez rabm.

Pavtin       Phavtin

 

Tpa ( Y ), di hem rewşn din de, bi delameta jihevdrkirina dengdaran radibe. Mna:

Gundiyek got : " Çiya em in , me bombe bikin ".

Bjeyn ku bi dengdaran dest p dikin, dema li d daekan tn, ev daek dikarin
dengdarn xwe bavjin. Mna :

Ajotin           bi ajo               bajo

Ann             bi ne               bne

Axaftin          biaxife             baxife

Di nivsandina kurd de zder ( a, , n ) mna paşgnan tn pejirandin, dema dawiya
 bjey dengdar be, tpa " y " dikeve pşya zder . Mna: Çiyay  Cd proz e .

 

1.2.1.7.3. Yekgirtina Tpan

Di kurd de du tpn mna hev di bjeyek de, li d hev nayn. Di v rewş de yek
j dikeve. Mna:

Xurt - tir                xurttir                    xurtir   

Paş  - şv                paşşv                   paşv

Deng - gir               denggir                   dengir

Derd - dar               derddar                  derdar

 

Di ziman kurd de end tpn ne ji hev digihjin hev dengek n dikin yan j,
cih didin tpeke n.  Ji yekgirtina tpn ( xw) (gw ) bi dengdaran re pevdeng dibin :     Xwa, xwe, xw, xwi, xw.     

Gw, gw, Kw, kw.

 

1.2.1.7.4. Cguhertina tpan

Di ziman kurd de gelek dengn nz hev hene. Di peyvajow de gelek caran li gor devok zaravn  kurd cih xwe bi hev guhertine. Mna :

( v )   ( f )            Hevt             heft

                            Sekevtin       serkeftin

                            Hevsar          hefsar

                            Hrivandin     hrifandin

(v) (b)                 Av               ab

                            Bav              bab

                            Lv              lb

                            Gulav            gulab

( z ) ( s )             Leyiztin         leyistin

                            Paraztin        parastin

                            Bihztin          bihstin

( j ) ( z )              Jrek             zrek

                            Jeng             zeng

                           Jehir             zehir

( v ) ( w)             Serkevtin      serkewtin

                            Av               aw

(b) ( w)               Xirab            xiraw

 

1.2.1.7.5. Bihevguhertina dengdaran

Tpn (eh) dema di yek bjey de, li d hev bn, ev herd tp dikevin  cih xwe didin tpa  (a).

Çehv            Çav

Xwehr           Xwar

şehr             şar

Kehr             Kar

Behr             Bar

Mehr            Mar

Çehr             Çar

           

Tpn (ih)  dibin ( )

Cih                        C 

Sih                        S 

Mih                        M 

Bih                        B

Rih                        R 

Tirih                      Tir

 

Tpn (uh) dibin (o) yan j  ( )

Cuh                     Co

Duh                     Do

Buhtan                 Botan

Duhtmam             Dotmam

Cuhtkirin              Cotkirin

Cuhtin                 Ctin

Nuh                     N

Di van rewşan de kurtedeng cih xwe dide  dirjedeng.

Dema di bjeyek de dirjedengn ( , ) dikevin pşiya dengdareke din bi tpn
( y, w )  ji hev tn vekitandin, ev dirjedeng cih xwe didin kurtedengn ji babeta xwe ,
anku ( )dibe( i )      ( ) dibe (u). Wek:

Çiyayy mrxas       Çiyayiy mrxas                         

Gundyek                          Gundiyek

Dwek                             Duwek  

Mwek                             Muwek             

Bwer                             Buwer 

Bjeyn mna (d, r ...) dibin:

Diya                                Riya

Diya min                           Riya min

Di navn nr de , dema tpa  (a) hebe, bi tewandin dibe     ( ).

şervan                             şervn           

Ga                                  G       

Nan                                 Nn      

Gavan                             Gavn 

Derman                            Dermn        

Alan                                Aln

Dwar                              Dvr

 

Lkern pirkte, dema deng daw ne ( i ) be ,di fermaniy de t zvirandin dibe ( i ).

Axaftin        axaf               axif              diaxife       baxife

Cemedn        cemed          cemid           dicemide    bicemide

Li gor hin devokan ev tp dibe ( ) .

Baxfe          Balse ( Alastim )

 

Lkern derhingv yn ku bi ( andin ) daw dibin di  fermaniy de ( a ) dibe ( ) .

kelandin                  dikelnim                 bikelne     

Gerandin                 digernim                 bigerne

Kenandin                 dikennim                bikenne                  

Revandin                 direvnim                 birevne

 

 

1.2.2 Kt

Kt di bjey de parey biktirn e ku nema t parekirin, ev j, bi tpn dengdar pk t.

Xebat: Bjeyeke dudeng e ( xe - bat ). ( Xe ), deng yekemn e. ( Bat ) j,
deng dwemn e. Her dengek ji van nema t parekirin. Em nikarin (xe), wiha pare bikin:           x - e.

Herwiha ( bat ) j, nay parekirin.

Ba: Bjeyeke yekdeng e, nay parekirin. Di bjey de end tpn dengdar hebin, hewqas deng  hene, liser v bingeh bjeyn kurd li gor hejmara tpn dengdar bi v away  tn parkirin:

 

1.2.2.1. Bjeyn Yekdeng

Di van bjeyan de tpeke dengdar heye. Mnak:

D , bav, bar, av, xak, ap, şar, dar, ji, bi, li, yek, kir, bir, mir, , b, deng, bang,...     

   

1.2.2.2. Bjeyn Dudeng

Hacer                    Ha  -  cer

Baran                    Ba   -   ran

Karwan                  Kar  -  wan

Hv                      H  -  v   

Di van bjeyan de du tpn dengdar hene bi du dengan tn parekirin.

 

1.2.2.3. Bjeyn Sdeng

Serkevtin                ser  -  kev  -  tin

Hilpişkn                  hil  -  piş  -  kn

şoreşger                 şo  -  reş  -  ger

Berxwedan              ber  -  xwe  -  dan

 

1.2.2.4. Bjeyn Çardeng

Serhildan                         se   -  r  -  hil  -  dan

Bajarvan                          ba  -  jar  -  va  -  n

Welatparz                       we  -  lat  -  pa  -  rz

Kobarkirin                        ko  - bar  -  ki  -  rin

Di van bjeyan de ar tpn dengdar hene bi ar dengan pare dibin.

Herwiha bi v away bjeyn pnc deng j, tn parekirin.

 

 

1.2.3. Peyv 

a. Di ziman kurd de peyv i ye?

Di  Nsana 1990 de , li derdorn Bytlşebab, leheng nemir Sebr ( Ceml ) gihişt
karwan şehdn nemir. Rheval Sebr mna hem şehdn me, nav xwe bi tpn ji agir  di singa droka Kurdistan de neqişand..."

Ji rzn jor diyar e ku hevok ji end bjeyn xwed wate saz dibe. Bi hevketina van bjeyan hevok wateya xwe distne, l dema em bjeyek ji hevok berav bikin, mna Sebr. Bjeya Sebr ji end tpan saz bye: S E B R Π di nav van tpan de du tp dengdar in ( e, ) jibo v j, lvkirina v bjey pare dikin : Seb - r. Em dibjin ev bje du deng e. Ji hla din ve bje xwed wate ye. Gava em nav Sebr dibihsin em dizanin ku kesek şoreşger p t binavkirin ev kes şehd ketiye. Herwiha hem bjeyn ku di rzn jorn de hatibn mna : Bytlşebab, Nsan, 1990 ,li, bi, ji, leheng, şehd, hem, gihişt , .... 

Her bjeyek ji van  ji end tpan saz dibe, end dengan dide wateyek nşan dike. Li gor v em dikarin peyv (bjey) bi v away bidin nasandin:

Peyv ji end tpan saz dibe, end dengan derdixe wateyek berav dike.

b. Peyvn hevdeng

Lvkirin nivsandina van bjeyan yek e, l wateya wan ji hev cuda ne.

şn                şn               şn 

Ber               Ber               Ber            Br                  Br 

Pir                Pir 

şor               şor 

Cot              Cot 

 

c. Peyvn hevwate

Wateya van bjeyan yek e, l lvkirin nivsandina wan ji hev cuda ne.

Bje         Peyv     şor    Xeber   Qise    Axif

Pir            Gelek       Zehf

Gerdn     Dinya      Cihan

Rmet      şeref

şerm         Fiht

Z            Bilez

 

. Peyvn dijhev

Ev bje bi wateya xwe dij hev in .

Reş                       Sip

şer                        Aşit

Sar                        Germ

Sivik                      Giran

Birmet                  Brmet

Mezin                     Bik

Nezan                    Zana

 

pareyn axaftin di kurd de  (koma  peyvan) :

Koma hem peyvn ku di axaftin nivsandina kurd de peyda dibin pareyn axaftina kurd ne.  Ev j,  neh  beşn bingehn in, di ziman kurd de. Em van pareyan li jr rz bikin bi fireh  liser rawestin.

 

1.2.3.1   Nav

1.2.3.2   Cnav 

1.2.3.3   Rengdr

1.2.3.4   Hejmar

1.2.3.5   Lker

1.2.3.6   Hoker

1.2.3.7   Daek

1.2.3.8   Gehandek

1.2.3.9   Bang

 

 

 

1.2.3.1  N a v

Kliyek ji Bihara Gund min

Ser sib ye. Roj şaxn xwe yn zrn diavtin mrg paln iy. Ox ... Xweş ! Ev i awaza bmirin e, t guhn min; Marna bizin karikan, borna lek dewaran, barbara berx mihan, wwa ivk şallan.         

Deng bilrek bi awazeke girn xemgn mna pln bay guhn min hnik dike. Haho! Strana " lo lo lawiko " bi dengek str giran pl dide. Di nav re qebqeba kewek ji kontara iy bilind dibe. şrn bang dike Narn.Gul bang dike Perwn. Ewt ewta segn gund , qid qidq mirşkan. wey bavo! Deng zeriyeke delal ji riya kehniy t, bi strana
" Her hebin pşmergn me " xwe mijl dike. Wey hesteyn min, ez i bihdzim, ez i berdim?! Bi hev re ox yeh! Sinfonyeke xwerist bmirin e. Deng Zeriy, wey xweziya min bi we Pşmergeno! Bilra şivn ?! Na, deng kewan?! Na, na ... wey lo dilo!
Ev i ye?! Ev i  bye?! ...

            

Dema em ji nivsa jorn van bjeyan berav dikin: Bihar, gund, roj, mrg, iya , awaz, guh, kehrik, berx, şivan, şrn, Gl, kew, hest ...

Em dibnin ku her bjeyek ji van kesek , cihek yan j, tiştek dide nasn. Ev kes, cih tişt bi v bjey t binavkirin. Di ziman kurd de nav  ji van bjeyan  re t gotin. Herwiha nav bi v awah t nasdan:

Nav pareyek e ji axaftina kurd ( yek ji bjeyn ziman  kurd ye). Tiştek , kesek, lawirek yan j, cihek bi v bjey t naskirin.

 

1.2.3.1.1  Beşn Navan

Di ziman kurd de du beşn navan hene:

Navn ku mirov bi her pnc hesteyn ( hisn ) xwe dikare nas bike, an ku hebneke wan berav hebe, ji van navan re şnber (mad) t gotin. Mna: Av , nan, iya, ba, lek, berx, ivk, bilr ...

Navn ku mirov nikare bi her pn hesteyn xwe nas bike, yan ku hebneke wan ya berav tuneye, l mirov di raman mjiy xwe de wan nas dike. Razber (manew) ji van navan re t gotin. Mna: Giyan ( rih ), jr, hiş, sewda, bext, raman....

 

A. Navn şnber

Navn şnber yn xwed giyan:

Jin                        Narn, şrn, Gul, Perwn, Zn,

Mr                       Azad, Hogir, Xebat, Hawar, Reşo,

Mirovn nr             Mr, xort, bav, bira, xal, ap,

Mirovn m             Jin, ke, bk, xwşk, dotmam, ....

Lawirn nr             Beran, nr, ga, beraz, dk, hesp...

Lawirn m             Bizin, lek, mih, meh, mirşk, 

 

Navn şnber yn  bgiyan

Mza                     Av, baran, berf, beroş, ode, cam ...

Nrza                     Kon, nan, kevir, agir, zing,

 

B. Navn Razber

Ev nav tiştek brih can, bleş giyan bi nav dikin. Tiştek ne berav e, l mirov
di ramana xwe de nas dike. Mnak: Hv, tirs, mran, raman, saw, merd, cangor.....

 

Navn razber s beş in:

1. Navn Raman

2. Navn ku bi paşgnn " at, t " tn sazkirin.

3. Navn  rader


1. Navn raman

Nrza           Sewda, rih, derd, hiş,...

Mza            Hz, hv, tirs, saw,...

 

2. Navn jbirn

at               Reşat, serokat , korat, mirovat,....

t                 Hevalt , birat, zavat, feqrt,..

                  Erzan,  xweş, hogir, giran, reben,...  

 

3. Navn rader

Ev nav radern lkeran bi xwe ne.

 n                n, man, bn, dan,..

in                birin, kirin, hatin, firotin,..

n                ann, kirn, naln, revn, firn,...

andin            kelandin, tirsandin, kenandin,

Bi du awayn din nav di ziman kurd de par dibin. Nasnav gelempernav:

 

a. Nasnav

Ev nav mirovek yan tiştek bi ten binav dikin ew tişt yan ew kes bi w nav xuya ye. Nasnav, navn tiştan, jinan, mran welatan in. Mnak:

Kurdistan, Afrn, Koban, Hzil, Ferad, Bagok, Botan, Qamişlo, şrn, Zrn, Azad, Reşo, Dcle,..

Nasnav herdem bi tpa gir dest p dikin dibe ku bi tevay  j, gir bn nivsandin.

 

Di kurd de nasnav ev in:

1. Navn kesan( Rastnav )

Ev navn mirovan in. Mnak:

Hacer, Brvan, Egd, Simko, Rewşen, Sv, Temo, Cesr, Azad, Rapern, Rwn,...

Ev nav ji s navan pk tn:  

1. Nav pş          Azad ( nav kesek ye )

2. Nav bav           şivan ( şivan bav Azad e )

3. Nav malbat     Temo ( şivan ji mala Temo ye )

Azad şivan Temo  yan j, Azad kur şivan Temo.

 

2. Navn malbat

Bedirxan, Osman, Pehlew, şikak,...

 

3. Navn nijad

Kurd, Faris, Ereb, Tirk, Ermen,...

 

4. Navn erdngar

Nav welatan          Kurdistan, Misir, Filestn, Çn,

Nav bajaran           Amed, şirnex, Qamoşlo,             
Nav iyan              Bagok, Gebar, Cd, Agir,

Nav eman            Hzil, Ferad, Dcla, Xabr,

Navn cih deran    Botan, Xerzan, Hesinan,

Herwiha navn gundan j, ji nasnavan tn hejmartin.

 

b. Navn Celeb

Ev nav her tiştn ji beşek, babetek yan j, celebek binav dikin. Mna:

Çiya, Bajar, welat, mih, bizin, beran, ga, mirov,

Navn celeb bi du beşan tn parkirin:

 

1. Navn Beş

Ev nav bi kr navkirina tiştn ji celebek yan beşek tn. Mnak:

Mih, balinde, iya, mirov, lawir, candar,...


2. Navn kombj

Ev nav bi kr navkirina pareyek yan j, komek ji navek beş tn. Mna:

Lek, ker, ref, selef,...

Keryek pez.

Refek balefir.

Selefek siwar.

Navn Celeb bi awayek din bi s beşan tn parkirin:


A. Navn Cih ( ls )

B. Navn Alav ( amraz )

C.Navn dumil


A. Navn Cih

Ev nav derek, ciyek yan j, warek bi nav dikin. Mnak:

Xan , meydan, dibistan, forotgeh, nexweşgeh, mristan, ayxane,...

Navn cih du beş in:

1. Xweber

Navn cihn xweber bi xwe cihek yan j, derek bi nav dikin. Mnak:

Keleh, bazar, bnder, xan, şikeft,...

 

2. Sazber

Navn cihn sazber ji nav bjeyn din bi yekgirtina paşgnan tn kirin. Paşgnn ku navn cihn  saz dikin ev in: Istan, geh, zar, xane, ln, dn,..

 

Istan Kurdistan, Hindistan, Erebistan, gulistan,   goristan, mristan, karistan, daristan,...

Geh    Dengeh, lzgeh, regeh, bargeh,   Zanngeh, kargeh, tomargeh, nexweşgeh,...

Zar     Çmenzar, gulzar,...

Xane  Mvanxane, nexweşxane, dermanxane,

Ln      Kuln, hln, xwln, biriqln,...

Dn      Kadn,...

 

B. Navn Alav

Ev nav bi kr navkirina alavek (amraz, destek) tn. Mnak:

şr, kr, birek, badek, xame,...

Ev j, du beş in:

 

1. Alavn Xweber

Navn ku ji xweber alav in, wek:

Qelem, kev, bivir, tevşo,...

 

2. Alavn Sazber

Ji bjeyn din bi alkariya paşgnan dibin. Paşgnn ku navn alav saz dikin ev in:                 

Ek, dan, cv, ing, ar,.. 

 

Ek      Birek,badek, pek,

Dan    Çaydan, xwdan, xweldan, kildan, kevdan

Çv     Kilv

Ing     Bjing, hevring,

Ar      Xzar  

Gelek nav bi  (ing)  daw dibin, l ne alav in. Wek: Ziving, rojing,...

 

C. Navn Dumil

Navn dumil bi du awan dibin:

 

1. Hevbend

Ev nav bi ar awan dibin:

- Nav rengdr      Girsor, rreş, dilpak,

- Du  nav               Marmas, srdim, biramak,

- Nav hoker         Beravk, bermal, navmal,

- Nav lker          Gerav, bager, dermansaz..

 

2. Navn xurdezad:

Ev nav bi alkariya paşgnan dibin. Mna:

 

Gn             Argn, pargn

 N                Xewn, tevn  

 

                                                                 

1.2.3.1.2. Zayend  

Di ziman kurd de du zayend hene: Nr m.  Ev zayend bi du beşan par dibin:

 

Rasteza  

Navn ku bi rast nr in yan j, m ne. Mnak:

Navn bi rast nr     : Xort, mr, ga, beran,

Navn bi rast m     : Ke, jin, lek, mih, bizin,..

 

Gumanza

Navn ne nr ne m ne. L di ziman de mna rastezayan hin nr hin m tn bikarann. Dema em bixwazin navek ji van nas bikin ku nr yan m ye, em hevokek bi v nav saz bikin. Gava paşgna " " bistne, ev nav  nr e, l gava " a " bistne m ye. Mnak:    

Dil      :  Dil germ.

Çiya    :  Çiyay Cd.

Çem    :  Çem Dcle plan dide xwe.

Navn: Dil, iya, em ne nr ne m ne, l di ziman de mna navn nr tn bikarann, jiber ku di hevbendiy de      " " distnin.

Av      : Ava kaniya me zelal e.

Şoreş : Şoreşa Kurdistan pş de die.              

Gul     : Gula  sor.                                                

Navn  Av, şoreş gul  ne nr ne j, m ne , l di ziman de mna navn m tn bikarann paşgna " a " di hevbendiy de distnin.

        

Navn Nrza

Navn nrza du beş in:

 

Rastezayn nr

Ev nav bi rast zayend nr in. Nrza j, di Kurmanc de ev in:

Navn mirovn nr :  Mr, law, kur, zilam, zava,

Navn mran        : Azad, Zerdeşt, Hogir,

Navn lawirn nr     : Beran, nr, ga, dk, beraz,

 

Gumanzayn nr    

Ev nav b zayend in, ne nr ne m ne. L di ziman de mna navn nr tn bikarann. Mnak: Xan, guh, iya, em, nan, dil, ser, kevir, dest, kon, gopal,..

Navn nr paşgna " "  di forma hevbend de distnin. Mnak:

Xort şoreşger.

Law Medya.

Reşoy şehd

Hogir leheng.

Beran tov.

Gay cot.

Nan sl.

Çem Ferat.

 

Navn mza

Navn mza du beş in:
Rastzayn m gumanzayn m.

Rastezayn  m bi rast zayend m ne. Rastezayn m j, ev in:

Navn kesn m   : Jin, ke, bk, d, xşk, met,

Navn jinan          : şrn, Narn, Dcla, Gul,

Navn lawirn m   : Mih, bizin, lek, mirşk, dl,...

 

Gumanzayn m

Ev nav bi rast ne nr ne m ne, l di ziman de mna navn m tn bikarann paşgna  " a " 

distnin. Mnak:

Teşt, al, dar, r, pnivs, berf, av, şoreş, tirs, hv, birin, kel,...

Ji gumanzayn m re rzanek heye. Ew j ev e:

Ev beşn navn razber herdem m  ne:

Navn jbirn

Navn ku bi  " at, t   " daw dibin. Ev nav herdem m ne paşgna  " a " distnin. Mnak:

Serokat, korat, mirovat, reşat, hevalt, birat, bijart, zavat, erzan, xweş, hogir, giran,...

 

Navn rader

Navn rader radern lkeran in herdem m ne. Mnak:

Kirin, n, hatin, man, hebn, firn, firotin, ketin, lerizandin, damezirandin, firandin, kelandin,...

Navn zayend m di hevbendiy de herdem paşgna " a " distnin. Mnak:

Çala av.                Berfa sip.

Kea şervan. Jina azad.

Bizina kej.               Miha  qer.       

şrna jr.                Hacera şehd.

Hevaltiya gelan.    Serokatiya hemdem.

Xweşiya  iyan.       Hebna ziman.

Çna şoreş. Hilkişandina iyan.

 

Navn duzayend ( Nrem )

Navn du zayend li gor kes ku mirov liser daxive carna nr carna m ne, yan ku jibo nr jibo m j, tn bikarann. Mna navn : Heval, yar, dijmin, dost, karker, mamoste, şervan, hogir, şoreşger, ...

Ev nav yn mna wan dema bi navek nr re hevbend dibin " " distnin dema bi yek m re be paşgna " a " distnin. Mnak:

Heval dilsoz  ( dema heval nr be - xort, mr )

Hevala dilsoz  ( dema heval jin be )

Herwiha em dibjin:

Yar delal                                  Yara delal

Dost eleng                              Dosta  dilsoz

Mamostey dibistan                   Mamosteya  dibistan

Şervan azadiy                         Şervana  azadiy

Karker jr                                  Karkera  jr

Şoreşger  kurd                          Şoreşgera  kurd

Dijmin hov                                Dijmina  hov

Evndar welat                            Evndara  welat

Xebatkar hja                           Xebatkara  hja

Tkoşer gernas                         Tkoşera  gernas

Hogir min                                 Hogira  min

 

Navn nr

1- Navn mirovn nr         Bav, ap, xal, zava,

2- Navn candarn nr       Ga, beran, dk, ...

3- Navdrn hejmar           Du, s, ar, pnc, deh, sed, hezar,... l  yek m ye.

4- Navn rengan               Sor, zer, kesk (heşn ), qehwey, agir...

5- Navn gewher madenan         Hesin, zr, zv,    der v rz hilbernn petrol komir m ne: Mazot, benzn, komir, ..

6- Berhemn candaran        Goşt, penr, mast, nvişk, şr, l der v rz:  hk, hir liva m  ne.

7- Mweyn ( fk ) hişk     Hejr, mewj, ...

8- Darn hişk                    Dar, trek, o, ..

9- Hem avn herik  Çem, cobar, ...

der v rz  co slav  m ne.

10- Qt dexil hem celeb navn wan : Qut, dexil, genim, ceh,

11- Endamn laş mirov yn der ve hem  nr in   Ser, av, guh, dest, erm, zik, ...

 

Navn m

1- Mirovn m navn wan D, xwşk, met, bk, şrn, Llav, şermn, Nermn, Çmen, Slav, Laliş,...

2- Hem candarn m        M, bizin, lek, mirşk, mehn, dlik,...

3- Avn aram ( sekin ) derya, gol, br, al, Der v  rz delav nr e .

4-Navn erdngar  yn bajar, gund, iya, deşt welatan: Amed, Xanik, Bagok, Heran, Kurdistan,...der v rz  navn eman  nr in.             

5- Êwirgeh   şikeft,... der v  rz kon, xan, axwir stewl nr in.

6-  Navgnn siwariy  Otomobl, taks, tirn, firok, keşt....

7- Tiştn ji asmanan tn jr heynn asman: Baran, berf, str, roj, heyv, der v  rz ba ewir asman  nr in.         

8- Nexweş, ş navn nexweşiyan

9- Xwarinn pijand  tiştn xwaringeh, l  nan, goşt, kef etel  nr in.

10- Navn mzk  nivsandin.

11- Navn sleh ekan, l ekn sip: şr, gurz,

doqik, bivir, şeşper ,...  nr  in.

12- Navn ku bi " " , " ah ", " t " "at" daw dibin:Erzan, meznah, hevalt, birat...

13- Navn tpn  abc

14- Darn heşn ( ter )

15- Navn gulan

16-Navn pirtk  pergaln nivsandin: pel, kaxiz, pns,...

17- Pt celebn giyayn ku dibin pt jibo candaran, l ceh nr e

18- Hem navn rader ( radern lkeran ) : n, hatin, birin ,...

19- Endamn laş mirov yn hundir tev m ne :

ceger, rov, kezeb, ...l  dil  nr e.

20- Navn sal, hefte, rojn heftey, meh demsalan hm m  ne.

 

1.2.3.1.3. Zder

 

Çiya

Çiya yek ji prozayiyn gel Kurdistan ne. Îro, mna hem kobern drok, iyayn Kurdistan bne bargehn gerlayn me yn leheng ku şer  Serxwebn Azadiy bi r ve dibin. Herwiha bav baprn me j, di demn zor astengiyan de, xwe dikişandin iyan ser didan berxwedan, jibo parastina ziman, and, drok, tore, hebn hem biha taybetiyn xwe yn netew.

Îro, şoreşa Kurdistan  dsa dide xuyakirin ku iyayn me ne ten parastgehn proz in, l bel kelehn berxwedan ne j, jibo pkanna rşn serkeftin, berbi avakirina Kurdistaneke serbixwe azad ve ...   

 

Kobern drok.

Gerlayn me.

şer serxwebn azad y proz.

şoreşa Kurdistan  ya  njen.

Dema em van hevokan berav dikin, em dibnin ku:

Hevoka yekemn ji du navan saz dibe:

Kober drok,  l bjeya "n" girdanek di navbera wan de kiriye dide famkirin ku gelek kober bi v reng derbas bne. Herwiha hevoka duwemn j, bi bjeya " n " girdanek di navbera  nav cnavek de dike (Gerla me). Bjeya  " n " dsa wan bi hev gir dide dide nasn ku gelek gerla ne, l v car jiber ku gerla bi tpeke dengdar daw dibe pşiya " n "  tpa " y " girtiye. Em dizanin ku kober mza ye, jiber ku em dibjin: kobera hovtiy.

Bjeya gerla dibe nr m, em dibjin:" Gerlaya me " yan j :" Gerlay me" .

Di encam de t nasn ku bjeya  "n" jibo koma ( pirhejmar ) herdu zayendan t bikarann, jibo koma nr m dibe. Mna: Ken kurd xortn kurd.

Hevoka syemn j,  ji du pereyan pk hatiye: şer serxwebn , şer  serxwebn azad  proz di herdu pareyan de "" girdanek dike, anku dibe amraza hevbendiy (xistine pal) dide zann ku bjeya şer yekhejmar e   zayend nr e. T nasn ku "" jibo nrzay yekhejmar t bikarann.

Hevoka aremn, dsa ji du pareyan e: şoreş Kurdstan. şoreşa Kurdistan njen, di her du caran de bjeya " a " hevbendiy di navbera van bjeyan de dike dide nasn ku şoreş bjeyeke m yekhejmar e. T nasn ku bjeya "a" jibo mzaya yekhejmar t bikarann.

Ev bjeyn li jor hatine hejmartin: a, , n. Zder ji wan re t gotin. Di encam de em dibjin:

Zder bjeyeke bik e, du navan, navek rengdrek yan j, navek cnavek bi hev dide girdan, an ku hevbendiy di nav wan de dike hejmar zayenda van nav rengdran diyar dike. Hevok herdem bi zder t tewandin.

 

A. Zdera  pend

Zdera pend navek yan rengdrek bi ten , ku em baş nas dikin berav dike zayend hejmara wan  dide nasn. Dema em dibjin: " Droka Kurdistan " em liser drokeke nas daxivin ku ew droka gel Kurdistan ye. Zdera "a" hevbendiy di navbera (drok Kurdistan ) de dike. Ev drok pal dide ser Kurdistan, an ku Kurdistan palgeh drok palvedr e , "a"  j, amraza jibo v ( bendek ) j re t gotin, ji hla din ve " a " dide nasn ku drok yekhejmar mza ye.

Zdera pend ev e:

1. Jibo yekhejmara mza " a " ye. Mnak:

Gula sor: Em dizanin liser kjan gul daxivin, an ku ev gul ji hla me ve t naskirin. Peyva "a" j,

hevbendiy dike navbera navek (gul) rengdrek (sor) dide zann ku guleke bi ten mza ye. Herwiha em dibjin:     

Kea kurd.

Pnivsa min.

Xweşiya iyan.

Biratiya kurdan.

Serhildana gel.

şervana ARGK.                                                 

 

2. Jibo yekhejmara  nrza  " " ye. Mnak:

Çiyay Cd.

Dil min.

Agir Newroz.

şervan  ARGK.

Çem Dcl.

 

3. Jibo koma herdu zayendan ( nr m ) "n" t bikarann. Mnak:

Guln sor.

Diln pak.

Çiyayn Kurdistan.

Goln xwn.

Gorn şehdan.

Gayn cot.

Çown bbext.

Dema dawiya bjeya pş tpeke dengdar be  ( y,w ) pşiya zder digre. Mnak:

Sorow cotkar. ( Soroy  cotkar )

Birayn delal.  

Ronahiya zanistiy.

Xameya min.     

Mirovahiya hemdem.

Bjeyn mna : d, r m dibin : di, ri, mi.

Diya min.

Riya min.

Miya qer  ( miha qer ).

Zder nav cinavek bi hev gir dide xwedtiy ber av dike:

Gula min, iyay me, bav min, diya min,...

Yan nav rengdrek bi hev gir dide:

Gula sor , iyay bilind , zozann xweş ,

bihara geş,...   

Yan j, du navan bi hev re gir dide:

Simkoy şikak , iyayn Kurdistan ,

 

 

B. Zdra nepend (nediyar)

Di zdera pend de me got: Gula sor, jiber ku me guleke bi ten berav dikir me nas dikir kjan gul e, l dema em gul bi sinor nekin ney naskirin, em liser kjan gul daxivin , em dibjin: Gulek sor. Ev bjeya bik ku hevbendiyeke bi v away dike: Zdera nepend j re t gotin.

Zdera nepend ev e: ek, eke, ek, ek, ine, na, in.

Yekhejmar

Ek ek jibo nr. Ek, ek eke jibo m.

Xortek gul in.

Marek  bi şrn veda.

Azadek  ser hilda.

Xortek tiving hildigre.

şoreşgerek dijmin ditirsne.

Gayek kay dixwe.

Keek mar kuşt.

Bizinek şr rijand.

Malek xwarin da.

Keek nan dixwe.

Gulek av vedixwe.

şrnek teşiy dirse.

Min keeke bedew dt.

şoreşgereke hja hat gund.  

 

Kom

Di kom de nav " ina, in " distne.

Xortin  svan dixwin.

Kein pemb dinin.

Lawina dar birn.

Keina kizwan inn.  

Xortin hatin.

Kein n.

Gulin ilmisn.

Zarokin dibezin.                

Salo darin birn.                

Memo gurin kuştin.                

Osman leşkerina dikuje.     

Zn mihina didoşe.

Memo ji kurina pirs.               

Şro bi xortina  dikene.                

Ciger d ji bajarina derbas bibe.     

Di navn nr m yn nepend de, em (ek) (ek) di rewşa tewandin de bi kar tnin.                    

 

1.2.3.1.4. Pikolekirina  navan

Nav pikole bi danna paşgnek dibe. Pikolekirina navan bi armanca hez kirin, xweş kirin, ciwan kirin ps kirin km kirin dibe. Mnak:

Baxe           ji nav bax

Darik             ji nav dar

Çetiko           ji nav eto (eter)

Hogirko         ji nav Hogir

Perwnk       ji nav Perwn

Paşgnn bikirina navan ev in:

ek, ok, kok, ole, kole, ik, e, ik, ko, kele, leke, le, oke, k, iko, k, ik.

ek               destek, bendek, perdek, pek,

ok                zarok, canok, danok, gulok, şemamok,

kok              xweşkok, reşkok, delalkok,

ole               Reşole, gjole, hişkole, mşole,

kole             reşkole, pikole,...

ik                darik, dasik, xweşik, reşik, dilik, keik,

e              baxe, nave,

ik               rik , derik

ko               Hesenko, rebenko,

kele             srkele,

leke             oleke,

le               mşle, zerle,

oke              baroke,       

k                 gulk, dargulk, bijk, cok,   

iko               xortiko, xweşiko, reşiko,

k                dilvnk, Nermnk,

ik                xweşik, svik, gulik,

        

 

 

1.2.3.1.5. Hejmar ( kom yekhejmar )

Di ziman kurd de du hejmar hene:Yekhejmar pirhejmar.Yek yekhejmar e ji yek jor de kom e.

Yekhejmar

Nav yekhejmar mirovek, tiştek yan j, lawirek ten bi nav dike. Nav yekhejmar nay guhertin mna xwe dimne. L di tewandin de, nav nr () y m () distne. Navn nepend (ek) (eke) distnin  di tewandin de,( ek) ( ek ) distnin: Ke, xort, gund, keek, xortek, keeke, ke, xort, gund, keek, xortek, gundek,...

 

Kom

Btir ji yek ji mirovan, tiştan yan j, lawiran bi nav dike. Dema nav diyar be, paşgna  " an " distne. L dema nediyar be "nan" distne. Nav kom di hevbendiy de ( xistinepal ) paşgna " n " distne: Kean, xortan, keinan, xortinan, ken dilsoz, xortn eleng,...

 

 

1.2.3.1.6. Tewandina navan       

Nav kom dibin hin mercan de t tewandin:

1. Nav, dema ku kirdeyek bi berkar be di buhrk de t tewandin.          

şoreşgeran sxurek kuşt.           

Gundiyan serhildan kir.

Palan nsk inn.

Xort()  ek rakir.

Ke nan pijand.    

Keek dijmin lerizandin.    

Xortek şrgo dt.                

şoreşgerinan sxurek kuşt.    

Gundnan serhildan kir.  

 

2. Eger nav kirdeyek b berkar be, di herdeman de şt dimne   nay tewandin.

Cotkar hatin.  

Xwendevan rabn.    

Rw diponijin.                

Dijmin d bimirin.                 

Di v rewş de em kombna nav ji kombna lker nas dikin, jiber ku lker " n "a kombn distne: hatin, rabn, ponijin, mirin,...

 

3. Eger nav di hevok de kirdeyek xwed berkarek durust be, di nihok mand de, nay tewandin.

Mr ekan  amede dikin.     

Jin şoreşgeran bi nan dikin.    

Ke xortan dibnin.   

Koer d biin zozanan.   

Xort d biin iyan.                

Gerla d dijminan bikujin.               

 

4. Eger nav berkarek durust be, di buhrk de şt dimne di nihok mand  de t tewandin..

 

Buhrk                 

Gundiyan noker kuştin.           

Kurdan caş dtin.                                  

Min şervan dtin.

Min ke dt.      

Min xort dt.                  

 

Nihok:                    

Ez şoreşgeran dibnim.

Em gulan dinin.

Xort kean proz dikin.    

 

Mand:                  

Ez d şoreşgeran bibnim.                 

Em d gulan binin.                                  

Ez ke dibnim.                 

Ez xort() silav dikim.                 

 

5. Eger nav di hevok de berkarek ne durust be, di her axan de t tewandin.

Buhrk :  

Min ji xwendekaran pirs.                 

Min  li şehdan silav kir.

Min bi şervanan re nan xwar.                  

Min ji ke re got.                   

Te ji xort() pirs?                 

 

Nihok:                   

Ez ji xwendekaran dipirsim.              

Ez li şehdan silav  dikim.

Ez bi şervanan re nan dixwim.

 

Mand:

Ez d ji xwendekaran bipirsim.

Ez d  li şehdan silav bikim.

 

 

Veguhastina navan (Tewang)

Nav mna xwe namne, di bin hin rewş hoyan de t guhastin.Jibo tgihştina veguhastina navan, em bi hev re hevokn jr berav bikin.

1. şrn! Tu şoreşgeran dibn ?    

şrin     >      şrn

Azado were v der !        

Azad     >      Azado    

Keno, werin dlan!                   

Ke       >     Keno

Xortno,  ev govenda mran e.!               

Xort      >     Xortno

2. Hvn tiving hilgirt.                                                 

Hvn    >      Hvn  

Ez namey dinivsim.                                           

Name    >      Namey

Min xebat li Botan dt.                                       

Botan    >     Botan

Zoro ji  Hewlr ye.                                          

Hewlr  >      Hewlr

Li v xort temaşe bikin.                                          

Xort      >     Xort 

V bajar ez gj kirim.                                            

Bajar     >     Bajar

3. Ez bm iy .                                                         

Çiya       >    Çiy

Min ji hevl re got                                                            

Heval     >     Hevl

Min ji ava m vexwar.                                           

Çem      >   Çm

4. Min ji Hogir re got.                                          

Hogir     >     Hogir re

Ez di Qamişlo re m Drik.                               

Qamişlo >      Qamişlo re   

Stir di piy Gul re .                                                      

Gul      >     Gul re

5. Em bi  Zr ve n.                                         

Zr     >      Zr ve

şr di pişta Ristem ve .                                               

Ristem  >      Ristem ve

6. Kesbna şoreşger di Nezr de pk hatib             

Nezr    >       Nzr de                                     

Me ay di beroş de kir.                                 

Beroş   >       Beroş de

7. Kean ek hilgirtin                                                      

Ke       >     Kean

Gerlan dijmin hejand.                                                     

Gerla    >      Gerlan

Goşt di saring de b.                                       

Saring   >      Saring de  

Koma yekemn ji hevokn ku me rz kirine, di darja bang de ne; şrn , Azado, keno xortno, van navan di v darj de paşgnn: , o, no  standine. Em ji van hevokan digihjin v derencam:

Nav di darja bang de, t guhastin. Nav m y yekhejmar paşgna () distne, mna:

şoreş!

Yad !

Xwşk !

Heval !

Yar !

Nav nr y yekhejmar paşgna (o) distne, mna:

Kurdo !

Rizgaro !

Welato !

Mileto !

Hevalo !

Koma herdu zayendan ( nr m ) paşna (no) distnin, mna:

Hevalno!

Daykno!

Kurdno!

Miletno!

Koma duyemn ji hevokan, navn ku di darja berkariy de hatine tewandin dicivne: Hvn, namey, Botan Hewlr , navn m ne. Ev nav bi paşgna " " hatine tewandin. L xort, nan bajar navn nr in bi paşgna  " "   hatine tewandin.

Derencam:

Nav di darja berkariy de tn tewandin. Nav m paşgna " " distne nav nr paşgna  " " distne.

Koma syemn ji hevokan tewandina navn nr ku tpa " e " yan " a " t de hebe berav dike. Çiya bye iy. Çem bye m. Her wiha heval bye hevl.

Derencam:

Nav nr ku tpa " e" yan  " a " di wan de hebe di tewandin  de " e "   " a " dibin " "

Gavan           >        Gavn              

şivan            >        şivn               

şervan          >        şervn

Xebat           >        Xebt

Çem             >        Çm

 

Koma aremn ji hevokan rewşeke cemhev ku byer t de pk hatiye berav dike. Jibo v darj away bi hev re t gotin. Di away bi hev re de nav paşgna " re " distne  bersiva van pirsan dide:

Bi k re ?      Tu bi k re y iy?   Ez bi Egd re m iy .

Bi i re ?      Tu bi i re difir ?         Ez bi ewran re difirm.

Ji k re ?      Te ji k re got ?          Min ji Zn re got.

Di ku re ?      Tu di ku re y?         Ez di Qamişlo re m.

Di i re ?      Te derz di i re kir?      Min derz di ber kum xwe re kir.

 

Koma pncemn ji hevokan yektiyek di navbera byer kes ku byer hatiye ser w de berav dike. Away tevay ji v darj re t gotin. Di away tevay de nav paşgna        " ve " distne bersiva van pirsan dide:

Di ku ve ?      şr di ku ve ?  Şr di pişta Ristem ve ?

Bi  i ve ?     Te ker bi i ve girda ? Bi sing ve.

Di i ve ?      şr di i ve ?   Şr di balgih ve .    

Di k ve ?     Gule di k ve ? Gule di şno ve .

Koma şeşemn ji hevokan cih ku byer t de pk hatiye berav dikin. Jibo v darj away   cwar t gotin.

Nav di v away de paşgna (de) distne bersiva van pirsan dide:

Di i de ?  Goşt di i de ye ?  Goşt di beroş de ye.

Di k de ?    Kesbna şoreşger di k de ye ? Di Nezr de ye.

Di ku de ?    Şoreşger di ku de ne?  Şoreşger di mala Dilgeş de ne.               

Koma heftemn ji hevokan, dsa mna ya duyemn, navn ku di darja berkariy de hatine tewandin, dicivne. L v car nav pirhejmar e. Di v rewş de nav kom bi paşgna
( an ) hatiye tawandin.

Gerla                     Gerlan              

Ke                        Kean

 

Nav di away rader de:

Di darja rader de, nav mna xwe dimne, nay guhastin bersiva van pirsan dide:

K i dike ?                        K dibne ?      Ke dibne.

Çi i  p hat ?                   Çi ket ?         Xan ket.

Çi di i rewş de ye ?         Çi şikestiye ?  Der şikestiye.

K di i rewş de ye ?         K hişyar e ?   Gel hişyar e.


Nasn:

Di away bi hev re , tevay cwar de , nav bi daekan t tewandin. Em dikarin jibo van darjan away daek bibjin.                

Guhestina navn m " ke "

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

ke

keek

ke

kein

2

Bang

ke

...........

keno

..........

3

Tewand

ke

keek 

kean

keinan

4

Bihevre

ke re

keek re

kean re

keinan re

5

Tevay

ke ve

keek ve

kean ve

keinan ve

6

Cwar

ke de

keek de

kean de

kenan de


Guhestina navn nr " xort "

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

xort

xortek

xort

xortin

2

Bang

xorto

---------

xortno

---------

3

Tewand

xort()

xortek 

xortan

xortinan

4

Bihevre

xort() re

xortek re

xortan re

xortinan re

5

Tevay

xort() ve

xortek ve

xortan ve

xortinan ve

6

Cwar

xort() de

xortek de

xortan de

xortinan de

Guhestina navn nr ( nan )

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

nan

nanek

nan

nanin

2

Bang

nano

---------

nanino

---------

3

Tewand

nn(nan)

nanek 

nanan

naninan

4

Bihevre

nn re

nanek re

nanan re

naninan re

5

Tevay

nn ve

nanek ve

nanan ve

naninan ve

6

Cwar

nn de

nanek de

nanan de

naninan de

 

 

1.2.3.1.7. Tewandina navan - darja berkar

Di darja berkar de nav t tewandin. Nav m paşgna () distne y nr paşgna () distne.

Eger nav nr tpn ( e ) yan ( a ) t de hebin, ev tp dibin ( ). Di rewşn jrn de nav dikeve darja berkariy:

 

1. Di buhrk de, eger nav bi lker derhingv re kiryar be dikeve darja berkariy t tewandin.

 

Nav m:

Ke eka şoreş hilgirt.               Ke           

Çlek ka xwar.                          Çlek

şrn gul av dan.                       şrn                           

Ev hevok bi v away dikarin bn ziman:

Çeka şoreş ji hla ke ve hat hilgirtin.

Ka ji hla lek ve hat xwarin.

Gul ji hla şrn ve hatin avdan.

 

Nav nr:

V xort eka şoreş hilgirt.            Xort

V hogir gul av dan.                     Hogir          

Ev hevok bi v away dikarin bn ziman:

Çeka şoreş ji hla v xort ve hat hilgirtin.       

Gul ji hla v hogir ve hatin avdan.

Nav nr ku ( a ) di wan de heye:

G ka xwar.                               Ga      >   G

Êş genim kir ard.                         Aş      >    Êş

Nasn: Peyvn bav, xal ap der v rzan ne. Ev peyv mna navn m ( ) distnin, yan ( o) distnin.

Ap / Apo ek hilgirt.

Bavo / Bav gul andin.

Xal / Xalo av vexwar

 

2. Eger nav di demn nihok pşedem de berkarek durust be dikeve darja berkariy t tewandin.

 

Nav m

Naz tiving heldigire.                  Tiving

şnoy lek bibe mrg.             Çlek

Gul bizin didoşe.                       Bizin

 

Nav nr

Naz goşt() dixwe.                     Goşt ( )

Nermn w giyay dikelne.             Giyay

Soro nn dixwe                           Nn ( nan )

Gul dn dikelne.                        Dn ( dan )

3. Eger nav berkarek ne durust be, di herdem de t tewandin.

Nav m

Memo li şrn dike hawar.           şrn             

Huner ji Hvn pirs.                     Hvn             

Em li Botan bibin mvan.            Botan              

 

Nav nr             

Huner ji Azad() dipirse.              Azad() 

Ez li gund bibim mvan.            Gund

Qenco ji ş hat.                        Êş (aş )               

Ez ji zimn hez dikim                   Zimn                 

Guro li Osmn xist.                      Osmn                

 

4. Di darja zder de, nav daw t tewandin.             

Nav m

Mala jin.                                  jin                             

Kiras şrn.                             şrn              

Nan sl.                                 Sl

 

Navn nr

Êşa dil ( ).                                Dil ( )

Dtina av().                              Çav ( )

Çna ş.                                   Êş ( aş )

Sima g.                                   G ( ga )

Hilgirtina br.                             Br ( bar )

Gurana nr.       

Êşa ser.        

        

Nav nr ku ( e ) yan ( a ) di wan de heye, dema bi rengdreke nşandin yan  rengdreke hejmar re bn bikarann, herdem bi ( ) tn tewandin.  

Ez hsp bikirim.               Ez v hesp bikirim.  

Bern ceh xwar.                S beran ceh xwarin.

Ez ji bern ditirsim.             Ez ji v beran ditirsim.                

         

 

 

1.2.3.1.8. Navn kirdey berkar

 

Navn kirde

Ev nav bi karek radibe. Pşek yan j, delametek pk tne. Navn kirdey bi hatina paşgnn ku ji koka lkeran e li d navan saz dibin. Bi yekgirtina nav paşgnan, navek n saz dibe ku hem wateya nav hem j, ya lker dide. Ev navn lebat livbaz bi bizavek radibin jibo wan "navn kirde" t gotin. Paşgnn ku navn kirde dikin, ev in:
Van             Aşvan, dergehvan, hozanvan, bilrvan, gavan, şervan, xwendevan,    dilovan, şoreşvan, dadvan, rojnemevan, brvan,....

Wan            karwan, phlewan,...

Kar              Cotkar, xwendekar, serkar, nivskar, tewankar, xebatkar, hesinkar

Ker              Karker, tevinker, şoreşker, spker,   dagirker, zrker, şermker,...            

Ger             Rojnameger, dadger, şanoger, hesinger, şoreşger, meyger, werger,...

Gr             Wergr, apgr, xwegr, ...

Gir              Masgir, rexnegir, wnegir, dengir,...     

Bj              Dengbj, rokbj,...       

Baz             Hlebaz, livbaz, rimbaz, serbaz, canbaz,...       

Pj              Xwarinpj, nanpj,       

Pij               Nanpij,

             Wnekş, barkş, zehmetkş,...      

Dar             Dildar, koledar, serdar, zordar, dengdar, dikandar, kujdar,...

Dr             Rengdr, avdr, fermandr,...

Nas             Kurdnas, rojhilatnas, civatnas, mafnas,...

Zan             Kurdzan, zimanzan, dengzan, zemnzan, drokzan,...

Guhz         denguhz, neguhz, wneguhz, ...

Bir              Darbir, destbir, qolbir, rbir, porbir, namebir,...

Br              Rewşenbr, ronakbr, ...

Firoş           Gulfiroş, meyfiroş, zemblfiroş, nanfiroş, şrfiroş,...

Der             Jander, hewleder,...

Saz             Pşesaz, dermansaz, plansaz,...

De               Dirinde, bexşnde, girde

Bar             Xembar, tewanbar, ...

Ber             Rber, fermanber,...

E                 Xwende, xwere, beze, firoke,

Yar             Hişyar, biryar, mafyar,...

War             Bendewar,...

Wer             Serwer, brawer, pşwer, ...

A                Zana, şareza, hosta,...

Ar               Xewar, kevnar,...

Ok               Kenok, gerok, revok, serok,...

Mend           Hişmend, hunermend, aqilmend, siyamend,...

Er                Daner,...

 

                                 

 

Nav  berkar

Ev nav buyerek t ser w dikeve bin bar lker ji babeta xwe. Nav berkar bi danna paşgna " " li d lkeran saz dibe. Herwiha navek n t kirin, mna:

Ket                >               Y ku ketiye.

Lkera   ket      +        >    Nav  berkar

Di nav berkar de, lker bi xwe dibe nav. Mnak:

Hilgirtin         >        hilgirt           >        hilgirt

Hilbijartin       >        hilbijart         >        hilbijart

Vexwar

Xwar             

Dt              

Mir              

Ken              

Dema em dibjin : Hilbijart, t wateya y ku ketiye bin hkariya hilbijartin.

     

1.2.3.2. Cnav   

Cnav, di ziman Kurd de peyveke şna navan digire. Mna:

Hogir die şoreş.     

Ew die şoreş.            

Hacer qehreman e.     

Ew qehreman e.             

Hacer ala şoreş bilind kir.     

W ala şoreş bilind kir.             

Gel Kurd dijmin lerizand.     

W dijmin lerizand.              

Wek t xuyakirin, cnavn: Ew, ew, w w şna Hogir, Hacer gel Kurd digirin di hevok de bi delameta van navan radibin.

 

 

Beşn cnavan     

1.2.3.2.1. Cnavn kesok (kesan):                

Ev cnav şna navn kesan digirin. Ew  j, du awa ne:       

1. Away rast:          

A- Yekhejmar

Kes yekemn, y ku dipeyive     Ez               

Kes duwemn, y ku p re t axaftin Tu    

Kes syemn, y k axaftin liser e ne amade ye    Ew                                               

 

B - Kom 

Kesn yekemn, yn ku dipeyivin      Em

Kesn duwemn, yn ku bi wan re t axaftin   Hn

Kesn syemn, yn ku liser wan t axaftin ne li wir in   Ew                          

 

2. Away tewand                 
A - Yekhejmar              
                           

Kes yekemn, y ku dipeyive    Min

Kes duwemn, y ku p re t axaftin  Te          

Kes syemn, y ku axaftin liser e l ne li wir e       

jibo nr    W    

jibo m    W  

 

B - Kom      

Kesn yekemn, yn ku dipeyivin   Me                                                                   

Kesn duwemn, yn ku bi wan re t axaftin     We

Kesn syemn, yn ku liser wan t axaftin ne amade ne     wan 

                                                 

1. Away rast 

Bi lkern derhingv re                                                 

Di dema ber(buhrk) de berkar durust tn:                                         

Xebat() ez dtim.               w ez dtim.                                                                                                                                                      

Şrn tu dt.                    w tu dt.

Dilber ew dt.                   w ew dt.                                         

Hewes em dtin.               w em dtin.                                          

Comerd() hn dtin.           w hn dtin.                                                   

Şevger() ew dtin.             w ew dtin.                            

Cnavn: Ez, tu, ew, em, hn ew di hevokn jorn de berkarn durust in.                                       

Di dema niha de (nihok) kirde (kiryar)  tn:                                           

Ez xebat() dibnim.             Ez w dibnim.

Tu şrn dibn.                 Tu w dibn.

Ew Dilber dibne.               Ew w dibne.

Em Hewes dibnin.             Em w dibnin.

Hn comerd() dibnin.         Hn w dibnin.

Ew şevger dibnin.             Ew w dibnin.

Cnavn: Ez, tu, ew, em, hn ew di hevokn jorn de kirde(kiryar) ne.        

Di mand de (pşedem de) kirde tn                                          

Ez gul av bidim.             

Ez w av bidim.                            

Tuy (t) sv bixw.                  

Tuy w bixw.                

Ew Amed proz bike        

Ew w proz bike.                         

Em serxwebn bibnin.    

Em w bibnin.                         

Hn şoreş pş de bibin.

Hn w pş de bibin.                 

Ew Newroz geş bike.            

Ew w geş bike.             

Cnavn: Ez, tu, ew, em, hn ew di hevokn jorn de Kirde ne (Kiryar in).

        

Bi lkern nederhingv re :

Di herdeman de kiryar ( kirde ) tn. Mnak:         

Nihok

Ez difirim.                                                

Tu difir. 

Ew difire.      

Em difirin.     

Hn difirin.      

Ew difirin.

 

Pşedem      

Ez biim

Tuy( t ) bi.         

Ew bie.       

Em biin.      

Hn biin.     

Ew biin.      

 

Bhrk

Ez ketim

Tu ket.          

Ew ket.          

Em ketin.        

Hn ketin.              

Ew ketin.

                  

Ev away cnavan di herdeman de bi lkern  nederhingv re tn bikarann, l bi lkern derhingv re, ten di dema nihok pşeroj de tn bikarann. Herwiha bi navan re bi alkariya lkera "bn" tn bikarann. Mnak:

Ez kurd im.

Tu kurd .     

Ew kurd e.    

Em kurd in.   

Hn kurd in.  

Ew kurd in.   

Ez im.

Tu y. 

Ew e. 

Em in.

Hn in. 

Ew in.

Ez pale me.

Tu pale y.            

Ew pale ye.             

Em pale ne.      

Hn pale ne.            

Ew pale ne.             

 

2. Away tewand

Ev away cnavan ten bi lkern derhingv  re tn bikarann: 

a. Di dema ber (buhrk)de  kirde ne ( kiryar in ).

Min al hilgirt  

Te al hilgirt.     

W al hilgirt.

W al hilgirt.       

Me al hilgirt.        

We al hilgirt.      

Wan al hilgirt.             

b. Di dema niha ( nihok ) de berkar durust in.

Naz min dibne.

NazNaz te dibne.   

Naz w dibne.      

Naz w dibne.       

Naz me dibne.      

Naz we dibne.      

Naz wan dibne.     

c. Di pşedem( mand ) de berkarn durust tn:

Gul d min bibne.

Gul d te bibne.    

Gul d w bibne.   

Gul d w bibne.    

Gul d me bibne.   

Gul d we bibne.   

Gul d wan bibne.

d. Di herdeman de berkarn ne durust tn:

Azad () li min dixe. ( Nihok )        

Şrn li te xist. ( Buhrk )

Şermn d li w bixe. (Pşedem)

Ev away  cnavan bi navan re nayn bikarann. Em dibjin:   

Ez şoreşger im.

Tu  kurd .    

Ew bedew e.          

Di Kurmanc de nabe, em bibjin :

Min şoreşger im.      

Te kurd .     

W bedew e.

Cnav hem bzayend in ( bcins in ), ten  di away tewand de, kes syemn
( w, w ) bizayend e." W " jibo nr " w " jibo m t bikarann. Mnak:

Hawar dijmin lerizand.         W dijmin lerizand.

Hacer dijmin lerizand.          W dijmin lerizand.

Cnavn kesok herdem kirde yan j, berkar in.        

 

 

 

1.2.3.2.2. Cnavn bhl

Cnavn bhl di kurd de herdem berkar in şna cnavn kesok digirin. Cnavn bhl ev in:     Ê, hev, k, xwe.

 

Ê

Ev cnav bhl, herdem yekhejmar e, li d lkeran t şna " w " " w " digire. Mna:

Min tiving da Sozdar.   Min tiving da w.        Min tiving day.

Min gul da Azad.  Min gul da w.        Min gul day.                      

Sozdar       ->               w              ->   

Azad           ->                w              ->    

Ev cnav bi daekn ( ji, li, bi, di ) re dibe yek bi v away cnavn lihevxist tn kirin. Mna:

Li w xist                          L xist

Li w xist                         L xist

Bi w                            P  

Bi w                           P  

Di w de                        T de       

Di w de                       T de       

Ji w pirs                          J pirs         

Ji w pirs                         J pirs

Li w ( li w )                    L

Bi w ( bi w )                   P     

Di w ( di w )                   T     

Ji w ( ji w )                    J      

Mnak:

Min li dijmin xist.               

Min li w xist.                    

Min l xist.    

Şro ji şrn pirs.                      

Şro ji w pirs.                          

Şro j pirs.           

Ez bi pns dinivsnim.    

Ez bi w dinivsnim.           

Ez p dinivsnim.     

Ez di zanngeh de me.      

Ez di w de me.               

Ez t de me. 

Cnav bhl " " şna berkarn durust digire. Mna:

Min gula sor da Hvn.               

Min gula sor da w.           

Min gula sor day.

L ev cnav bi daekan re şna berkarn ne durust digire. Mna:

Min ji Gul pirs.                

Min ji w pirs.                           

Min j pirs.

 

 

Hev

Ev cnav ji ( hev din ) ku di şn de bye: hevdin , hatiye kurtkirin  bye hev. Hev, şna berkarn durust j, yn ne durust j, digire. Mnak:

Me hev dt.

Gul Hacer hev dtin.

Gerla gundiyan hev dtin.

Me li hev xist.

şrn Sozdar ji hev pirsn.         

Gund pols bi hev n.    

Cnav  "hev" bi daekan re dibe yek cnavn lihevxist dike.

Bi hev                    Pev    

Ji hev                     Jev    

Di hev                    Tev   

Li hev                     Lev    

Mnak:

Em bi hev re n.     Em pev re n.

Ji hev n.                       Jev n.

Di hev de bn.                  Tev de bn.

Li hev hatin.                     Lev hatin.     

        

 

Êk

Ev cnav j, bi wateya " hev " t . Ji (k din) ku di şn de bye ( k din ) hatiye kurtkirin bye

k . Ev cnav j , mna hev t bikarann. şna berkarn durust digire.  

Mnak:

Noşn Hv  k dtin.        

Cegermij Noşeng k proz kirin.

şna berkarn ne durust j, digire. Mna:   

Me ji k (jk) pirs.   

Roşeng Noşeng li k ( lk ) xistin.

Cnav bhl " k " bi daekan re dibe yek cnavn lihevxist dike .

Bi k                                Pk

Li k                                Lk

Ji k                                Jk

Di k                               Tk

Mnak:

Em bi k hatin                   Em pk hatin.

Em li k hatin                    Em lk hatin.

Em ji k n                     Em jk n.

Em di k de n                Em tk de n.

        

Xwe

Ev cnav bhl bi cnav (rajr) t binavkirin. Cnav "xwe" şna nav cinavn nr m kom yekhejmar digire. Mnak:

Min al da dest heval xwe.

Ez ji gel xwe re dibjim:" An kurdistan, an Kurdistan ".

Dema ku kirde berkar di hevok de yek kes be, cnav "xwe" şna berkar digire. Mna:

Min xwe nas kir.      

Te xwe dt.   

W xwe şişt.

Cnav "xwe" herdem berkar e, l carnan bi kirdeyek din re dibe kirde, dema du kes bi kar radibin. Mnak:

Ez heval xwe n iy.  

Min hevala xwe pirtk xwend.    

        

Nasn

1. Dema end cnav di hevok de hebin, li gor kesan rz dibin:

Ez, tu, ew, em, hn, ew.

Min , te, w, w, me, we, wan.

Mnak:

Ez ew, em n bajr.

tu ew heval in.     

2. Eger di hevok de end lker bi kirdeyek pk hati bin, kirde careke ten t gotin.Wek:  

Ez m, gihştim vegeriyam.       

L eger lkerin derhingv hin nederhingv bin li gor lker cnav t bikarann:        

Ez m , min dt.

Ez m , min xame kir.

Hevoka : Em n , me hesp ji xwe re kir. Hin bi v haway bikar tnin:

Me hesp ji xwe re kir.

 

1.2.3.2.3. Cnavn nşandek 

Ev cnav şna navn dr nzk, bi awak ku van navan nşan dikin digirin. Ev cnav ev in:

1. Cnavn ku drbn nzkbna nav ku şna w digrin, diyar nakin, l ten hejmar zayenda navdr diyar dikin. 

jibo zayend nr yekhejmar : y  

Y ku te dt heval min b.            

Jibo zayend m yekhejmar : ya

Ya ku te dt şoreşger b.

Jibo koma herdu zayendan : yn   

Yn ku te dtin gerla bn.    

Ev cnav bi ser xwe nayn. Herdem bi cnavn girdan ( ku ) re tn kirde ne.

2. Cinavn nşandek jibo navdrn nzk : Ev

Ev hat.

Ev heval min e.

Ev hevala min e.

Ev cnav li gor navder ku nşan dide, t tewandin:

Jibo nr yekhejmar dibe: Ev

Ev kal got.  

Jibo m yekhejmar dibe: Ev        

Ev ke ez dtim.   

Jibo nr m  kom: Evan

Evan ke xortan got.      

Gelek caran tpa "e" ji " ev, ev, evan " t avtin dibin: V, v, van.

Jibo krkirin xurtkirina hizra nşandin "ev" bi zder re t dibe : eva, ev, evn.              

Ev hat heval e.

Eva hat şervan e       

Evn hatin gerla ne.  

Carna "ha" dikeve dawiya cnav nşandek zder ew j, dibe cinavek nşandek :                         

Ev ha, eva ha, evn ha.

Ev ha Azad e.       

Eva ha şrn e.   

Evn ha Azad şrn in.

3. Cnavn nşandek jibo navdern dr: Ew

Ew xort k ye?

Ew hevala min e.

Ew heval hatin.       

Ev cnav j, li gor nav ku nşan dike, t tewandin.

Jibo nr, yekhejmar dibe: Ew

Ew xort i got?         

Jibo m, yekhejmar dibe: Ew

Ew ke  xelat girt.

Jibo nr m kom dibe: Ewan

Ez ewan ke xortan hez dikim.            

Ji bo krkirin xurtkirina hizra nşandin  "ew"  bi zder re t dibe: Ew, ewa, ewn.        

Ew hat xortek jr e.

Ewa hat keeke bedew e.

Ewn hatin xort ken gund me ne.

"Ha"dikeve dawiya cnav nşandek zder ew bixwe j, dibe cnavek nşandek: Ew  ha, ewa ha, ewn ha.  

Ew ha li ber xwe dide.

Ewa ha xebat dike.

Ewn ha tkoşer in. 

"Ew",di away xwe y tewand de, gelek caran "a" davje dibe:  W, w, wan

W xort xweş got.

W ke tiving hilgirt.        

Wan ke xortan ser hildan.       

Di v rewş de, ji wateya hevok mirov cuday dixe navbera cnavn kesok
( w, w, wan ) cnavn

nşandek ( w , w, wan ) .

Cnav nişandek ( ev, ew ) kirde j, berkar j, tn bikarann.

 

Lkern derhingv bi ev, ev, ew, ew  re

Nihok

Di nihok de, ev cnav şna berkarn durust ne durust digirin:

Ez ew (ew) dibim dibistan.

Ez ev (ev) dibim seyran. 

Beran li ew ( ew ) dixe.    

Beran li ev ( ev ) dixe.

Buhrk

Di buhrk de, ev cnav şna kirde digirin:

Ev (ev) nan xwar.

Ew (ew) pvaz xwar.       

Di v rewş de şna berkar nedurust j, digirin:

Bern li ev ( ev) xist.

Bern li ew ( ew) xist.     

Pşedem

Di v dem de şna berkarn durust nedurust digirin:

Ez ew (ew) bitirsnim.

Ez ew (ew) bibnim.

Mamoste w ji ew( ew) bipirse.

Mamoste w ji ev (ev) bipirse.    

 

Lkern derhingv bi (ev, ew) re

Nihok

Di nihok de şna kirde digirin:

Ev nn dixwe.

Ew av vedixwe.

Pşedem

Di pşedem de, şna kirde digirin.

Ev min bigire.

Ew te bibne.

Buhrk

Di buhrk de, şna berkar durust digirin:

Min ev dt.

Min ew xwar.

 

Lkern nederhingv bi ( ev, ew ) re

Herddem şna kirde digirin.

Ev welat.

Ew ji Botan t.

Ev die dibistan.

Ew difire.

Ev bikeve av.

Ew ji bajr derkeve.

Lkern derhingv bi (evan,ewan) re

Buhrk

Di buhrk de şna kirde digirin:

Evan xwar.

Ewan em dtin.

Nihok

Di nihok de şna berkar durust ne durust digirin:

Ez evan dibnim.

Ez ji wan dipirsim.

Pşedem

Di pşedem de şna berkar durust ne durust digirin

Ez evan bişnim welat.

Ez ji wan bipirsim.

 

Nasn

Hin cnavn nşandek di devok de awayn xwe winda kirine ketine awak din:

Ev ha          vna             vaya

Eva ha          vna            vaya

Evn ha        vna            vana         evana

Ew ha         wna             waya

Ewa ha         wna            waya

Ewn ha        wna            wana        ewana

L ya durust ev e:

Ev, ev, evha, ev, evaha, evan, evn, evnha.

Ew, ew, ewha, ew, ewaha, ewan, ewnha.

Cnav nşandek "ev" bi bjeyn : şev, roj sal re dibe         " ".

Ev şev                   şev

Ev roj                     roj

Ev sal                     sal

 

1.2.3.2.4. Cnavn pgehn ( girk )

Cnav pgeh dikeve paşiya navdr an cnavek din wan bi hevoka di pey wan re gir dide. Cnav pgehn di ziman kurd de yek e. Ew j, ev e: Ku

Cnav  "ku" di hevok de, carna kirde carna berkar e.

Kirde  

Ê ku tu dt heval b.

Mirov ku tu dt heval b.

A ku tu dt şoreşger b.

Kea ku tu dt şoreşger b

Berkar

Ê ku te dt gerla b.

Kes ku te dt gerla b.

A ku te dt şehd ket.

Kea ku te dt şehd ket.

Ev ku tu dibn mamoste ye.

Cnav (ku) bi zder re t bikarann :

Ê ku, a ku, n ku, d ku

Cnav (ku) bi cnavn nşandek re t bikarann: Ev ku, eva ku, ew ku, ewa ku, evn ku, evd ku, ewn ku, ewd ku,.

Mnak:

Xameya ku min kir sor e.

Hesp ku te kir boz e.

Ev iyay ku tu dibn Cd ye.

Azad ku tu nas dik heval min e.

 

Di ziman kurd de, ji cnav pgeh p ve

(ku)yeke din heye pwend (gihanek) e ev (ku)

du hevokan digihne hev herdem li pey

lkeran t. Mna:

Em hatin ku em bixwnin.

Em diin iya ku em azad bibin.

 

Carna (ku) bi wateya heke  t ,

hing (beriya lker) j re t gotin.

Ku gel ser hilde em azad bibin.

Ku gerla bn gund em dilşad bibin.

 

1.2.3.2.5. Cnavn pirsiyariy

Cnavn pirsiyariy di hevokn pirsiyar de,

şna navan digirin li gor pkhatina hevok carna  berkar carna kirde ne. Cnavn pirsiyariy ev in:

K, k, kjan, i, end, ku, ima, jiber i,awa,

keng, ji keng ve, li kuder, bi kuder ve,  ji kuder ve, di kuder re, di kuder de, ma,...

 

 

K ( ki )?     

Ev cnav di hevoka pirs de şna nav mirovan digire.

Di lkern derhingv de:

Buhrk

K?   şna berkar durust digire. Mna:

Te k (ki) dt.?

We k(ki) tirsand?

Nihok

K?  şna kirde digire. Mna:

K sv dixwe?

K bersiva min dide?

Pşedem

K?  şna kirde digire. Mna:

Kiy ( k d ) pirtk bixwne?

Kiy ( k d ) min bigire?

Di lkern nederhingv de

K?  Herdem  kirde ye.

K hat gund?

K die bajr?

Kiy bie bajr?

K? T tewandin dibe (k?).

 

 

Kjan? 

Ev cnav pirsiyar ji van bjeyan t bikarann: (k, ji, van, yek) yan j, (k, yek, ji van) li gelek devern Kurdistan , bi van away t bikarann: kjan, kujan  yan j, kjik.

Ev cnav jibo kes tiştan t bikarann. Kjan, li gor navdra ku şna w digire t tewandin bi nav nr re dibe: Kjan bi yn m re dibe: Kjan. Bi koma herdu zayendan re dibe:  Kjanan. Mnak:

Kjan ji van Azad dt ?

Kjan tu dti ?

Kjanan pez rand ?

Bi lkern derhingv re

Buhrk

Di dema ber de şna kirde berkar digire.

Kirde

Di v rewş de, kjan t tewandin:

Kjan kir ?                                                       

Kjan got ?                                                        

Kjanan dt ?  

Berkar

Di v rewş de, kjan nay tewandin:

Te kjan pirtk kir ? 

Te kjan ke dt ?                                     

Te kjan xort dt ?                                    

L dema Kjan dibe berkar nedurust, t tewandin. Mna:

Te li kjan xist ?                                              

Te ji kjan pirs ?     

 

Nihok pşedem

Di şna kirde de kjan nay tewandin. Mna:

Kjan dikire ?

Kjan d bibne ?

L di şna berkar de t tewandin:

T kjan bibn ?                                          

Tu ji kjan hez dik ? 

Ew  kijan bikire ?                                       

Em ji kjan bipirsin ?                              

 

Bi lkern nederhingv re

Herdem kirde ye nay tewandin:

Kjan hat ?    

Kjan die ?

Kjan d b ?                                                                                                                               

 

 

K?

Ev cnav pirsiyar şna navn mirovan digire.

 

Di lkern derhingv de

Buhrk

Di dema ber de, k şna kirde digre:      

K got ?

K kiras kir ?

Nihok pşedem

K şna berkar durust digire:

Tu k dibn?

T k bitirsn ?

Di herdeman de (k) şna berkar ne durust digire. Mna:

Te li k xist ?

Tu ji k dipirs ?

ew ji k bipirse ?

K, bi lkern nederhingv re nay bikarann.

Cnav pirsiyariy ( k ), (k)  bi xwe ye di away tewandin de ye.

 

Ku?

Ev cnav şna nav cih deveran digire. Mna:

Tu li ku by ?

Tu ji ku t ?

Ku dever xweş e ?

Cnav ku  ji avtina bjeya (dever) ji kudever hatiye kurtkirin.

Tu ji ku y ?      

Tu ji kudever y ?        

Tu ji kuder y?

Carna cnav kjan  cih (ku) digire kjan der t bikarann, yan j, (k) dibe kder. Ev cnav   bi daekan re tn bikarann: Ji kder? Ji kuder? Di kder de?

Di kuder de? Bi kuder ve?  Bi kder ve? Di kuder re? Di kder re?

 

Çi?

Ev cnav, di hevoka pirs de, şna navn bgiyan (brih ) digire.

 

Di lkern derhingv de

Herdem berkar e. Mna:

Te i kir ?              

Tu i dikir ?                                                           

Ew i bikire ?                                                      

Tu li i dix ?

Ew li i bixe? 

Te li i xist ?                                                                                                                                               

 

Di lkern nederhungv de

Herdem şna kirde digire. Mna:

Çi hat ?        

Çi die ?                                                                   

Çiy bie ?                                                               

Cnav pirsiyariy (i) bi bjeyn din re t bikarann cnavn  pirsiyariy dike:

Bi cnav (ma) re dibe:  Çima?

Ma tu hat ?            Çima tu hat ?

Ma tu lal ?             Çima tu lal ?

Ma tu bindest ?       Çima tu bindest ?

Bi cnav (ma) mirov pirs dike jibo ku agahdar tiştek bibe. L dema i bi ma ve dibe, mirov haydar e ji w agahiy, l dixwaze nepejirne   neqaylbna xwe liser diyar bike. Yan j, sedem egern w agahiy bizani be:

Ma tu kurd ?            Çima tu kurd ?                                      

Çi, bi bjeya (awa) ve dibe i awa awa tn kirin . Bi cnav pirsiyar ( awa ) miriv li hal rewşa tiştek, mirovek, kesek (mirov, candar) dipirse:

Tu awa y ?

Hesp te awa ye ?

Xaniy te awa ye ?

Rojn te awa derbas  dibin ?

Tu awa debar dik ?

Çi , bi daekn  " jibo, jiber, jibona" re t girdan cnavn pirsiyariy " jibo i?  jiber i? jibona i " dike. Bi van cnavan em sedem egern tiştan dipirsin:

Jiber i tu duh nehat mal ?

Jibo i em bindest in ?

Jibona i ev kuştin talan ?

 

Çend? 

Ev cnav pirsiyar şna hejmarnavan digire:

Te end gul j kirin ?

Te end ke dtin ?                                          

Çend gerla hatin gund ?

Çend gund n şoreş ?                

Tu endan dibn ?                        

Cnav pirsiyariy (end) ten , di koma herdu zayendan de t tewandin:

Te ji endan pirs ?

Tu endan nas dik ?

 

Çend, carna cnav nepend ( nebinavkir ) ye:

Min end şoreşger dtin.

Ez end rojan li gund mam.

Di vir de (end) bi wateya ( hinek ) t wateya xwe ya pirsiyariy winda dike.

 

Keng?

Bi v cnav pirsiyariy , mirov li dem ax buyerek dipirse:

Keng t b(y) mala me?

Keng em hev bibnin? 

Keng tu y gund ?

Keng, bi daeka (ji.... ve) cnav pirsiyar ( ji keng ve ) dike:

Ji keng ve tu ney welat ?

Ji keng ve tu li vir dimn?

Ji keng ve dibistana we dest p kiriye ?

 

Ma?

Bi v cnav pirsiyariy mirov liser tiştek agahdar dibe:

Ma tu dizan bi kurd bixwn?

Ma ev i rewşa  em t de ne ?

Ma tu hozan ?


Gelo?

Ev j , mna " ma" ye carna p re t.

Gelo! Em bi ser kevin?

Gelo! Ew welat ?

Ma gelo heye em rizgar bibin?

Ma gelo heye em bibin xwed welat ?

 

1.2.3.2.6. Cnavn nepend ( nebinavkir )

Ev cnav şna navan bi awak nepend nenaskir digirin. Di ziman kurd de gelek cnavn nepend hene, ji van cnavan:

Yek, heryek, tu, tukes, kes, tu, tutişt, herkes, hertişt, tiştek, hin, hinek, filan, behvan, h, gişt, hem, hemkes, her, tev, hn, hinek, end, endek, pir, gelek, ten, mirov, he,... Mnak:

Min tukes nedt.

Yek digot yek: Li me proz be yekt!

Herkes dibje : Bij Kurdistan!

Ez tiştek dibnim.

Gişt dibjin: An serkeftin, an serkeftin!

Tev dibjin : An Kurdistan, an Kurdistan!

Cnavn nepend mna navan tn tewandin:

Yek, yek, yek, yekan, kes, kes, kes, kesan,...


1.2.3.2.7. Cnavn xwemaln (arz, xwedan )

Ev cnav şna navek ku xwedanek w di hevok de heye digire. Cnavn xwedan ji du cnavan bi hev dikevin. Cnavn xwedan ev in :  

Jibo nr, yekhejmar :

Y min, y xwe, y te, y ev, y ev , y ew, y ew, y me, y we, y evan, y ewan.

Jibo m , yekhejmar:

Ya min, ya xwe, ya te, ya ev, ya ev, ya ew, ya ew, y me, y we, y evan, y ewan.

Jibo koma herdu zayendan :

Yn min, yn xwe, yn te, yn ev, yn ev, yn ew, yn ew, yn me, yn we, yn evan, yn ewan.

Her cnavek ji du cnavan pk hatiye, mna: Y min. Cnav pş "y" hejmar zayenda tiştan diyar dike, l cnav duwemn "min" hejmar zayenda kes xwedan w diyar dike. Dema cnav duwemn cnavek nşandek be, wek: Y ev, ji bil  zayend hejmar  drbn nzkbn j, diyar dike.

Mnak:

Gula min.                          Ya min.

Dest ew.                     Y ew

Guliya ew.                   Ya ew.

Çiyayn me.                     Yn  me.

Kiras ev.                      Y ev.

Cnavn xwedan ji cnavn nepend j, dibin, Wek:Ya filan, y hinekan, ya tukes, yn k,...

 

 

 

1.2.3.2.8. Tewandina cnavan       


Cnav pirsiyariy " kjan? "

 

Rz

Awa

M

Nr

Kom

1

Rast

Kjan?

Kjan?

Kjan?

2

Bang

-------

---------

-------

3

Tewand

Kjan?

Kjan?

Kjanan?

4

Bihevre

Kjan re?

Kjan re?

Kjanan re?

5

Tevay

Kjan ve?

Kjan ve?

Kjanan ve?

6

Cwar

Kjan de?

Kjan de?

kjanan de?

        

 

Cnavn pirsiyariy " k? " " i? "

 

Rz

Awa

K?

Çi?

M

Nr

1

Rast

K?

Çi?

Çi jin?

Çi xort?

2

Bang

-----

------

-----

-------

3

Tewand

K?

Çi?

Çi jin?

Çi xort?

4

Bihevre

K re?

Çi re?

Çi jin re?

Çi xort re?

5

Tevay

K ve?

Çi ve?

Çi jin ve?

Çi xort ve?

6

Cwar

K de?

Çi de?

Çi jin de?

Çi xort de?

        

 

Cnavn nşandek " ev " " ew "

 

Rz

Awa

Ev-M

Ev-Nr

Ev-Kom

Ew-M

Ew-Nr

Ew-Kom

1

Rast

Ev

Ev

Ev

Ew

Ew

Ew

2

Bang

-----

------

-----

-----

-----

-----

3

Tewand

Ev(V)

Ev(V)

Evan

Ew(W)

Ew(W)

Ewan

4

Bihevre

Ev re

Ev re

Evan re

Ew re

Ew re

Ewan re

5

Tevay

Ev ve

Ev ve

Evan ve

Ew ve

Ew ve

Ewan ve

6

Cwar

Ev de

Ev de

Evan de

Ew de

Ew de

Ewan de

                                              

 

Cnavn kesok

 

Rz

Awa

1Tek

2Tek

3Tek

1Kom

2Kom

3Kom

1

Rast

Ez

Tu

Ew

Em

Hun

Ew

2

Bang

-----

------

-----

------

------

------

3

Tewand

Min

Te

W/W

Me

We

Wan

4

Bihevre

Min re

Te re

W/W re

Me re

We re

Wan re

5

Tevay

Min ve

Te ve

W/W ve

Me ve

We ve

Wan ve

6

Cwar

Min de

Te de

W/W de

Me de

We de

Wan de



 

 

1.2.3.3. Rengdr

Rengdr bjeyeke reng, salix, pesin, ksim rewşa navan dide zann. Rengdr, herdem li d navan t , wek:

Gula sor.

Çiyay proz. 

Ev hesp beze ye.    

Kea kurd jr e.       

 

1.2.3.3.1. Rengdra pesinde ( salixdan )

Ev rengdr rewşa navek bi baş yan j, bi nebaş tne ziman, mna bjeyn :

Baş, sor, bilind, ps, hja,...

Rengdra pesinde bi zder re yan j , bi lkera bn re t bikarann.   

 

A. Bi zder re

Kea baş.

Xort hja.

Dijmin hov.  

Geln gernas.

 

B. Bi lkera bn re

im, , e, in, in, in, b, be

Ev xort şoreşger e.

Ev ke bedew e.     

Azad jr e.    

Xebat hozan b.     

        

Di rengdra pesinde de, bjeyn mna : Belengaz, ciwan, pr, bextiyar,... Bi ser xwe rengdr in mna navan tn bikarann.

 

1.2.3.3.2. Rengdrn dumil

Ev rengdr bi du awa tn sazkirin:

 

A. Rengdrn afirand (xurdezad)

Ev rengdr bi alkariya paşgn pşgnan ji nav lkeran dibin. Paşgnn ku rengdrn afirand dikin ev in:

Baz             Canbaz, trbaz, rimbaz, sextebaz,....

Kar              Cotkar, alkar, sextekar,...

Ker              Zvker, zrker, şrker, hesinker,...

Van             Bilrvan, şervan, gavan,...

Bend           Solbend, sazbend, ...

Van            Aşvan, xlvan, bajarvan,...

Gn              Gulgn, rengn, xemgn, lezgn, xwazgn,...

Yar              Hişyar, bextiyar, kiryar,..

Dar              Serdar, bindar, guhdar, dildar,..

An              Mran, piran,...

Ane             Şahane, hovane,..

Π                 Gund, iyay, kurdistan,...

Ger              Şoreşger, şevger, dadger, şanoger,....

Mend           Cegermend, hişmend, hunermend,..

Gr              Wergr, Xwegr, kargr,....

 

Pşgnn ku rengdrn afirand dikin ev in:

Hev             Heval, hevr, hevkar, hevpşe,..

Nv              Nvro, nvşev, nvsal, nvnan,....

Ho               Hogir, hozan, hoşeng,...

 

B. Rengdrn hevbend

Rengdrn hevbend, bi van awayn jr saz dibin:

1. Bi ketina zder:

Dil şad.              Dilşad

Bejna zirav.             Bejinzirav

Çav reş.             Çavreş

2. Bi guhestina cih bjeyan:

Bihay giran.         Giranbiha

Roja xweş.            Xweşroj

 

3. Ji du navan bi anna nav berkar:

Bavkuşt

Dilşewit

4. Ji nav lkerek:

Dilrevn

Dengbj

Mrkuj

Dengir

5. Ji rengdr lkerek:

Xweşgo

Pirgo

Reşbn

Pakbn

 

Ppelka rengdran

Rengdrn pesinde, pesn navdran bi ppelkn tvil (cuda) didin zann. Di van rengdran de s (3) paye hene: xwer, payepv bpaye.

 

1. Rendra xwer

Bjeyek ragr bi ser xwe ye, wek:

Sor, reş, n, kevin, mezin, bilind, jr,..

 

2. Rengdra  payepv

Ev rengdr xwed pilik e, xwed, paye ye, ev paye j, bi van bjeyan t pvan:

Pir, hindik, gelek, km, zde, btir,...

Ev gul pir sor e.

Çiyay Agir gelek bilind e.

Di v rengdr de s paye tn dtin: Nizimpaye, hevser bilindpaye.

 

A. Nizimpaye

Dema ku du nav di pesindan de dikevin berheviy, kmbn nizimbna navek di w rewş de  bi van bjeyan t xuyakirin: Km, hindik (hindek).

Azad km ceger e.

şrn hinek jr e.

Cano km semax e.

 

B. Hevser

wekheviya du navan di pesindan de bel dike. Jiber ku her du nav di v pesn de di yek pay de ne pila wan yek e. Ev rengdr bi alkariya bejeyn : Wek mna saz dibin. 

Reşo wek Xebat şoreşger e.

Hacer mna Brvan gernas e.

C. Bilindpaye

Ev rengdr bi xwe rengdra xwer ye, l paya w bi paşgna : tir tirn bilind dibe.

Dema ku berhev di pesindan de di navbera du navan de be. Nav yekemn xwediy paya yekemn rengdra xwer distne. Mna:

Ev iya bilind e.

L nav duwemn , xwediy paya bilindtir rengdra xwer bi anna paşgna (tir) distne, Mna:

Ev iya bilindtir e.

Nermn jr e. şermn jrtir e.

Gul gewr e. Jn gewirtir e

Hogir dirj e. Memo dirjtir e.

 

3. Rengdrn bpaye

Ev rengdr pesnek bilind yan j , pir bilind dide nav, Di rengdra  bpaye de s ppelk tn xuyakirin.

Dema em berheviy bi pesn (sor) dikin navbera s gulan , em dibjin:

Ev gul (pir) sor e.                                 (pir sor)

Ev gul (hn) sortir e.                              ( sortir)

Ev gul sortirn e.                                   ( sortirn)

Pir                         hn - tir                     tirn

Pir sor e                 (hn) sortir e              sortirn e

Çiyay Gebar (pir) bilind e, Cd hn bilindtir e, l Agir bilindtirn e.

Zozann şerefdn pir xweş in, derya wan hn xweştir e, l sersing xweştirn e.

 

Nasn 1

Bjeyn mna mezintir dibin meztir.

"Ar", di bjeya Kevnar de şna tir digre.

Kevnar                             Kevintir

Pirtir                                Btir

"Ar",  di bjeya xewar de şna tir digire.

Xewar                    Bi xewtir

 

Nasn 2

Dema navdr t avtin, zder dikeve pşiya rengdr bi delameta cnav radibe, wek:

Ez gula sor ya zer dibnim.  

Ya , şna gul digir e bi kar cnav radibe.

 

Nasn 3

Carna navdr yekcar ji hevok dikeve rengdr mna cnavek li şn dimne bi delameta cnav radibe mna w t tewandin. Herwiha ji rewşa rengdr dikeve:

Tirsim bimirim nebnim esmera min

Riya Mrdn bi kaş e

Delala min.

Esmera min                       Yara mina esmer.

Delala min                        Yara mina delal

Esmer delal du rengdr in, l navdrn wan ketine. Jibo v mna navdran bi zder re hatine tewandin.

 

1.2.3.3.3 Rengdrn nşandek

Ev rengdr cnavn nşandek bi xwe ne. Dema ku navdr di hevok de t gotin, ev cnav dibin rengdr, wek:

Ev mirov ro ji Amed hat.

Ew ke ro ji iy hat.

Ev xort got.

Ev ke got.

Bi rengdra nşandek re nav nr li gor rzana gelemper t tewandin, wek:

Ez ev nan dixwim.  ( Nabe ku em bjin - nn ) 

Ez ji ev bajar hez dikim.

Ez evan bajaran dibnim.

Dema ku gelek navdr ji yek hejmar bin zayenda wan ne yek be j, em yek rengdra nşandek tnin navdr daw ten t tewandin, wek:

Ev tr kevan bide min.            

Ez ev xort ke dibnim.

Rengdra nşandek j, di v rewş de li gor zayenda navdra pş t tewandin.

L dema ku zayenda navdran ne yek be, her yek rengdra nşandek li gor hejmara xwe, distne.

Ez ev gul evan daran dibnim.

Ez ji ew bajar ewan gundan hez dikim.

 

1.2.3.3.4 Rengdra hejmar

Rengdra hejmar, hejmar bi xwe ye, dema ku di hevok de bi navdra xwe re b, wek:

Heşt şoreşger hatin.

Bst şervan n iy.

Sed gerla ketin bajr.

Rengdra hejmar du beş in :Jimarn rzn

 

A. Jimarn

Ev rengdr hejmara navdr dide zann. Dikeve pşiya navdr li gor tewanga xwe navdr dide tewandin, wek:

Deh gul vebn.

şeş mirovan got.

Çil ke biryara şoreşger da.

Ez neh pirtkan bikirim.

 

B. Rzn

Ev rengdr dikeve paşiya navdran rza wan dide zann, wek:

Azad şeşane di rz de.

Hesp min y sisyan derket di bez de.

Gul di rza sih de ye.

Rengdra rzn bi xwe t tewandin tewanga xwe nade navdr. Carna rengdra rzn hejmara rz j, diyar dike, dema ku ev rz mna koman be.

Gerla ar ar hatin.

Gund deh deh din.

Jimarnavn didu sis  dema dibin rengdrn hejmarn, dibin du s, wek:

Du mirov  mirin.

S mirov hatin mala me.


1.2.3.3.5 Rengdra pirsiyar

Ev  rengdr cnavn pirs bi xwe ne. Dema ku dikevin pşiya navdr dibin rengdrn pirsiyar:

Çend firok hatin ser we ?

Kjan xort got ?

Çend mirovan xwar ?

 

1.2.3.3.6 Rengdra nepend

Ev rengdr cnavn ne pend ne. Dema ku dikevin pşiya navdra xwe dibin rengdrn nepend:

Hem mirovan dt.

Min tu are nedt.

Min filan kes dt.

Min end gur dtin.

 

1.2.3.3.7 Rengdra xwedan ( arz, xwemaln )

Ev  rengdr ji cnavn kesok nşandek pk t . Li pey navdran t , l ew bi xwe gerek e, li pey cnavn xwedan  " y, ya, yn " bihata. Ev rengdr navdra xwe bi zder, bi hev tn girdan. Cnavn ku dibin rengdrn xwedan ev in: Min, xwe, te, v, v, w, w, me, we, van, wan.

Pirtka min.

Gul şro kur xwe dtin.

Kea van.

Bexey wan.

desmala v.

Gund min te.

 

Nasn

dema gelek rengdrn pesinde di hevok de bi navek ve dibin, bi v away tn bikarann.

1. Nav nr yekhejmar:

Navdr zdera "" distne. Rengdrn navn " " distnin ya daw mna xwe dimne, nay guhertin.

Mnak:

Xort eleng jr qenc.

Çiyay asy bilind proz.

kevir reş sitem şahk gelover.

L dema nav  nepend be "ek" distne.

Xortek eleng jr qenc.

Çiyayek asy  bilind proz.

Kevirek reş sitem şahk gelover.

Beranek kol girs qer.

şoreşgerek zaney mrxas leheng.

 

2. Navn m yekhejmar

Navdr zdera "a" distne l rengdrn navn "e" distnin ya daw mna xwe dimne, nay guhertin, wek:

Kea rinde bedewe ciwan.

Ava zelale kre xurt.

dara bilinde heşne xweşik.

L dema navdr nepend be "eke" distne, wek:

Çlekeke beleke  bilinde bişr.

Keeke rinde bedewe jre şoreşger.

Goleke firehe kre bigere bitirs.

3. Koma   herdu zayendan ( nr m )

Navdr zdera "n" distne. L rengdrn nav "e" distnin ya daw mna xwe dimne nay guhertin, wek:

Ken rinde bedewe şoreşger.

Xortn elenge qence mrxas

L dema navdr nepend be, "in" distne. Wek:

Çemin dirje xurte boşav.

şervanin jre elenge mrxas.

 

 

1.2.3.4 Hejmar

Hejmar pereyek ji axaftina ziman kurd ye. Li gor ho mercn hevok, bjeyn v beş axaftin tn guhertin.

 

1.2.3.4.1 Beşn hejmar

1. Hejmarn bingehn:

a. Hejmarn dehn pş (yekemn):

1  yek          

2  du  

3  s  

4  ar 

5  pnc        

6  şeş          

7  heft                                            

8  heşt           

9  neh         

10 deh

b. Hejmarn dehn duwemn:                           

11  yazdeh                                                  

12  duwazdeh                                                                                                             

13  szdeh   

14  ardeh                                                              

15  pazdeh                                                               

16  şazdeh                                                                          

17  hivdeh                                                                   

18  hijdeh                                                                   

19  nozdeh                                                                  

20  bst                                                                           

c. Hejmarn dehtay:

10  deh                                

20  bst                                

30  s(sih)                         

40  il (el)                    

50  pnc (pncih)                     

60  şşt

70  heft

80  heşt

90  not

100  sed

. Hejmarn sedtay:

100  sed                         

200  dused                      

300  ssed                      

400  arsed                    

500  pncsed                      

600  şeşsed

700  heftsed

800  heştsed

900  nehsed

1000  hezar

d. Hejmarn mezin:

1000 000 milyon   (hezar hezar)                           

1000 000 000     milyard (hezar milyon)                 

Bi gelenper hejmarn bingehn di kurd de bi v away dibin:

0  nn ( sifir, h )                               

1  yek                                           

2 du (dido)

3 s(sis)                                               

4 ar                                                      

5 pnc                           

6 şeş                         

7 heft                        

8 heşt                          

9 neh  

10 deh                      

11 yazdeh    

12 diwazdeh

13 szdeh

14 ardeh

...................

20 bst

21 bstyek                     

22 bstdu    

23 bsts    

24 bstar   

25 bstpnc 

......................

30 sih (s )

31 sihyek    

32 sihdu     

..................

40 il

41 ilyek

42 ildu

...................        

50 pncih (pnc)

51 pncihyek

55 pncihpnc

......................     

60 şst

61 şstyek

..................

70 heft

71 hetyek

..................

80 heşt

81 heştyek

....................

90 not

91 notyek

.................

100 sed

101 sedyek

...................

200 dused

201dusedyek

202 duseddu

300 ssed

301ssedyek

1000hezar

1001 hezaryek

100 001 sedhezaryek

101 000 sedyekhezar

Nasn

Di kurd de hejmar ji mil ep ve (ji milka bilind ve) tn xwendin.

 

1.2.3.4.2 Tewandina hejmarn bingehn

Yek

Yek bi "" t tewandin

Min ji yek  pirs.                 

Min ji bstyek re got.      

Sedyek ez dtim.  

Sala hezarnehsedyek.   

Di sala 1981 de, ez m zanngeh.       

Di sala 1991 de, şer gel li Kurdistan xurt b. Jimara yek ku dikeve pşiya navdrek, ew navdr li gor tewangn xwe t tewandin. Jiber ku yek tewanga xwe liser navdrn ku p ve tn girdan bi r ve nabe.

Ji yek hesp p ve min nedt.        

Ji yek xort p ve nepeyv. 

Ji yek gul p ve bihn nedida.       

Ji yek ke p ve min hez nekir.    

 

Nasn

Dema hejmar hevbend be ( bstyek , ilyek )

hing pery duwemn ten t tewandin

per yekemn mna xwe dimne:

ji bstyek      

Sala nehsedyek

 

Ji didowan heta bstan

Hejmarn ji didowan heta bstan bi "an" tn tewandin, wek:

Diduwan ji min pirsn.

Çaran ez dtim.       

Min ji dehan re got. 

Çardehan ez girtim.  

(1920) Sala hezarnehsedbstan. 

Di sala (1914)an de şer cihan y yekemn vket. ( hezarnehsedardan) 

Di sala 1984an de şer ekdar li Kurdistan dest p kir. (Hezarnehsedheştaran).

Ev hejmar( 2 -20 ) tewangn xwe didin navdrn xwe j, ev navdr li gor tewanga van hejmaran tn tewandin:

Min ev tiving bi şeş zran kir.

Bst mirovan r birn.

Hijdeh kean ek hilgirtin.

Çar salan min xwendina zanngeh kir.

Hejmarn ji( 2 - 20 )dema bi ser xwe tn navdra wan ji hevok dikeve ew  bi xwe tn tewandin. L dema bi navdra xwe re tn, navdra xwe didin tewandin.

 

Hejmarn dehtay ( 30,40, 50,.....100 )

Ev hejmar bi "" tn tewandin:

Sih ji min pirs.

Min ji il re got.

Sala 1990,  sala Serhildana  Gel ye.

Di sala 1980 de conta faşist hat desthilatiy.

Sed ji min re got :" Nee Ewropa."

Sala (1970) (hezarnehsedhefty)

Jimarn ( 30, 40. 50, 60, 70, 80, 90, 100 ) dema navdra wan dihevok de be, tewanga xwe didin:

Min ev ek bi sed zr kir.

Min ev şal bi il perey kir.

Sih mirov  rven kirin.

Pnc kes ez dtim.

 

Hezar

Hezar j, mna hejmarn dehtay bi " " t tewandin tewanga xwe dide navdran:

Hezar bi hev re digotin: " Bij Kurdistan ".

Min ji hezar pirs.

Hezar mirov digotin : An Kurdistan an Kurdistan!

Min ev  pirtk bi hezar perey kir.

Dema hezar bi hejmareke din re t bikarann dikeve bin hkariya w hejmar li gor  tewanga   w t tewandin:

Ji ar hezaran yek hat.

Sed hezar ser hildan.

Bst hezaran digotin: " Bimre bindest ".

Yek hezar min heye.

Di v rewş de hezar nikare navdra xwe bitewne ew bi xwe j, nay tewandin ku navdr hebe:

Min ev tişt bi ar hezar zr kir.

 

Nasn

Rzana ku liser hezar dimeşe liser milyon milyard j, dimeşe:

Milyon digot: " kurd  namirin."

Milyon kurd soz didan ku riya şehdan  bişopnin.

Dema hejmar ne diyar be guman liser hebe, herdem bi  "an"  t tewandin:           

Bi hezaran gel me ser hildide.

Bi milyonan alkar jibo şoreş die.

Bi sedan rewşenbr dibin yek.

2. Hejmarn rzde

Ev hejmar bi paşgna " emn " daw dibin:

Yekemn , duwemn, syemn, aremn, pncemn, şeşemn, ....

Ev hejmar cih navdrek di nav  rzek de diyar dikin.

 

3. Hejmarn parey yn bingehn

1/2 = nv, 1/3 = syek, 1/4 = aryek, 2/3 =sdu, 5/4 = arpn,....

 

Tewandina hejmarnava "nv"

dema nv bi ser xwe be, bi "" t tewandin:

Nv bide min.

Me bi nv kir.

Di v rewş de ku navdr b gotin, ev navdr li gor tewanga xwe t tewandin:

Nv nan bide min.

Min ev tişt bi nv zr kir.

nv sv bixwe.

Sed nv roj min kar kir.

Dema "nv" bi  hejmarek ve dibe li gor tewanga w hejmar t tewandin:

Bst nvan.

Çar  nvan.

Sed nv.

Çil nv.

Yek nv.

 

Hejmarn parey yn dehyek

0.1 = nn xal yek, 0.02 = nn xal nn dido,

1.45= yek xal ilpnc,....

 

4. Hejmarn Tewaw

0, 1, 2, 3, 3, 4, 5, 6, ....                                 

Nn, jore 1, jore dido, jore sis,...

0, -1, -2, -3, -4, -5, -6,....                             

Nn, jre 1, jre dido, jre sis,...

 

5. Hejmarn cotn

2, 4, 6, 8,10, 12, 14, ...                               

Jore dido, jore ar, jore pnc,...    

-2, -4, -6, -8, -10, -12. -14, ...                                  

Jre dido, jre ar, jre pnc,...

 

 

6. Hejmarn dabeş

2, 4, 6, 8, 10 ,12, 14, ...

-2, -4, -6, -8, -10, -12, -14, ...

 

7. Hejmarn xwebeş

1, 3, 5, 7 ,9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, .....

 

8. Hejmarn carkir

Carek, ducar, scar,....

Yeko yeko, dido dido,....

Yekta, duta, sta, ...

 

9. Hejmarn kombj

şeşek, heftek, heştek, ...

 

 

1.2.3.5 Lker

 

Lker  peyvek e guhrbar e, di ziman kurd de, kar, kirin, bn hebna mirovek, tiştek yan j, lawirek nşan dike. Ev peyv li gor dem, kes raweya kirin t guhertin. Di darja raderiy de yan ku dema lker b tkil ye mna nav t bikarann. Ji v darj re "rader" t gotin.

Mnak: kirin, birin, hatin, ketin, hilgirtin, rniştin, kirn, birn, firn, n, bn, sn, man, dan, pan, hejandin, lerizandin, firandin, ... wd.

Radera lker du pare ye, kok  paşgn:

kirin                       kir - in        

kirn                       kir - n        

n                       - n          

man                       ma - n         

Paşgna lkern kurd herdem (n) e , jiber ku (i) tpeke sist lawaz e. Bi ketina (n) ew bi xwe j, ji dawiya lker dikeve.

kir - in          kir       

kir - n          kir       

- n         

ma - n          ma        

Dema ku em radera lker bi dem, kes, hejmar raweyek re tkildar dikin, lker li gor wan hoyan t veguhastin . Di v rewş de , li gor dem du kokn lker tn ber avan, ew j, ev in : Koka demn ber (KDB) koka demn niha pşedem (KDN).

Bi ketina paşgna lker, rasterast koka demn ber ( KDB ) bi dest me dikeve.

kir - in                    kir                      

Kir, lkera kirin e bi kes syemn y yekhejmar re di buhrk de. W / W kir.

Jibo bi destxistina koka demn niha pşedem tu rzann tevay nn in. Ten lkern ku bi (andin) (n) daw dibin bi r ne (rzan liser wan dimeşe).

Lkern ku bi ( andin ) daw dibin:

"din" dikeve "a "cih xwe dide "":

Revandin       Revan Revn              

Kelandin        Kelan            Keln  

Lkern ku bi "n" daw dibin:

" n " dikeve parey dimne koka dema niha pşedem ye ( KDN )

Kirn             Kir

Birn             Bir     

Hem lkern din, pwst e mirov fermaniya wan nas bike ev j, bi jiberkirin dibe.

Kirin             Bike              Bi-k-e             k

Gotin            Bibje           Bi-bj-e        Bj

        

1.2.3.5.1 Veguhastina lker

Ji tkildariya radera lker bi kes, dem, hejmar raweyan re " veguhastin " t gotin:

Min pnivsek baş kir.

Azad die şoreş .

Min du guln sor dtin.

baş bixebite t serfiraz bib.

Di veguhestina lker de, pwst e em ber her tişt kokn deman nas bikin. ( KDB ) jibo hem demn derbas byn   ( KDN ) jibo demn nihok pşedem.

Dema mirov lker vediguhze ar tiştn bingehn  tn ber avan ew j, ev in : Kes, dem, hejmar rawe.

 

1. Kes

Kes, mirovek e, tiştek e yan j, lawirek e. Navek e yan j, cnavek e. Bi karek radibe yan j, byerek t ser w berkar dibe. Kes bikarek yan bi xebatek radibe, j re kiryar t gotin. L kes ku di hevok de byer t ser w, j re berkar t gotin.

 

 

a. Kiryar (Kirde)

Kiryar kesek e, mirovek e, tiştek e yan lawirek e. Cnav e yan j, nav e. Di hevok de bi karek radibe xebatek dike.

şoreşger hatin.

Agir geş dibe.

Xwendekar silav dikin.

Ez diim dibistan.

Min Hogir dt.

W gulek sor da min.

W name nivsand.

Di van hevokan de, şoreşger, agir xwendekar her yek navek e bi karek rabye. Herwiha ez , min, w w j, cnav in, her yek bi karek rabye. Hem j, di hevok de kiryar in.

 

b. Berkar

Kes  ku di hevok de byer t ser w berkar e.

Dijmin Zoro kuşt.

Hacer dijmin lerizand.

Di van hevokan de, zoro dijmin du nav in. Byerek hatiye ser wan. Zoro hatiye kuştin dijmin hatiye lerizandin. Ji van navan re, berkar t gotin. Dibe ku berkar nav be yan cnav be. Mirov be, tişt be yan j, lawir be. Rasterast bi lkereke derhingev ve t girdan. L bi awayek ne rasterast bi lkera nederhingv ve j, t girdan.

Berkar bi du beşan par ve dibe: Berkar durust berkar nedurust.

 

Berkar durust

Berkar durust, byer rasterast t ser w.

şervan dijminan dikujin.

Gund r dibirin.

Memo Zn dixwaze.

Navn dijminan, r Zn rasterast byern kuştin, birn xwastin hatine ser wan. Tu bindarn din j, bi wan re nn in.

Berkar nedurust

Ew berkar ku di hevok de, byer rasterast nay ser w, jiber ku berkarek din nediyar p re heye j re berkar nedurust t gotin.  

Daekn "di, bi, ji, li" şna berkar nediyar ku byer bi berkar nedurust re hildigre, digirin.

şoreşgeran li dijmin xistin.

Min ji mamoste pirs.

Dijmin mamoste di van hevokan de berkarn ne bi ser xwe ne. Jiber ku di buyer de berkarek din heval wan heye, l nav w nehatiye diyarkirin .

Dema em dipirsin: şoreşgeran bi i li dijmin xist ? Bersiva v pirs, berkarek din bi dijmin re heval diyar dike, mna : Bi ekan, bi daran, bi keviran, bi roktan,...lxistin.                                      
Herwiha, min i ji mamoste pirs ? Nav w, temen w, droka Kurdistan,....

 

2. Dem

Di veguhestina lkeran de, s demn bingehn hene: Dema niha ( nihok), dema b (pşedem) dema buhir (buhrk).

Niha, ez diim dibistan.

Sibe, ez biim bajr.

Par ez m welt.

 

3. Hejmar

Du hejmar di kurd de hene. Yek, yekhejmar e btir ji yek kom e. Hejmara lker bi hejmara kiryar berkar ve girday ye. Eger berkar di hevok de nebe hejmara lker li gor kiryar e:

Azad hat.    (yekhejmar)

şervan hatin. (kom)

L dema ku berkar di hevok de hebe hejmar li gor t:

Te ez dtim. ( yekhejmar )

Te em dtin. (kom)

 

4. Rawe

Rawe, awa dirva ku lker t de t veguhastin ye. Di kurd de, ev rawe hene:

Raweya ferman

Raweyn hekey ( Lavij bijoke ).

Raweya guman

 

1.2.3.5.2 Di lkeran de rader

Ber ku lker b veguhastin, di rewşa xwe ya hm de ye bi kes, dem, hejmar rawey re tkildar nebye. Ji v rewş re rader t gotin. Radera lker herdem bi " n "  daw dibe. Di piraniya raderan de "i" pşiya "n" digire, l tpeke jar lawaz e bi ketina "n" ew j, ji dawiya lker dikeve.

Radera lker du pare ye, kok paşgn:

n              -n

man             ma-n

dan              da-n

kirn              kir-n

hatin            hat-in

gotin            got-in

Dema paşgn t avtin (KDB) dimne.                 

, ma, da, kir, hat, got.

Jibo naskirina (KDN) tu rzann tevay nn in.  Ten jibo radern ku bi " n " " andin " daw dibin rzan heye. L yn din pwist e bn jiberkirin. Jibo hesankirina v kar em radern lkeran li gor tpn dawiy di van koman de par ve dikin:

 

1. Radern ku bi " in " daw dibin: Ev rader di s koman de dicivin:

a. Radern ku bi " andin " daw dibin

b. Radern ku bi " tin " daw dibin.

c. Radern ku bi "rin" daw dibin.

 

2. Radern ku bi " n "daw dibin.

 

3. Radern ku bi " an " daw dibin. Ev rader bi away din j, tn bikarann:

a. Carna " an " dibe " ayin " : dan                 dayin

b. Carna " an " dibe " andin ": pan             pandin

c. Carna " an " dibe " iyan " : geran              geriyan

 

4. Radern ku bi "n" daw dibin:

a. Carna " n " dibe " yn " :bn        byn

b. Carna " n " dibe " tin "  : cn       ctin

 

Nasn

Radera lker mna nav t bikarann nav kirin bn yan j, nav rader j re t gotin.

 

1.2.3.5.3 Raweya  ferman (KDN)

 

Koka dema niha (KDN)

Parey radera lker ku dibe binyata veguhastin di demn nihok pşedem de, j re koka dema niha t gotin. Ev kok j, ji fermaniya lker  t naskirin.

kirin              bi-k-e           k

Ez dikim.       Ez bikim.

 

Raweya ferman

Raweya ferman bi berxistina pşgna (bi) di pşiya koka dema niha paşgna (e) dibe.

dan              bi-d-e

birin             bi-b-e

kirn              bi-kir-e

 

1. Radern ku bi " in " daw dibin

a. Radern ku bi (andin) daw dibin

Di van raderan de (din) dikeve (a) dibe ():

kelandin        kelan            keln   
Herwiha paşgn pşgnn  fermaniy bi parey may ve dibin.

weşandin       bi-weşn-e              weşn

ceribandin     bi-ceribn-e             ceribn

hrandin        bi-hrn-e               hrn

pijandin         bi-pijn-e                pijn        

revandin        bi-revn-e               revn

Li gor rzana jor gerek nake mirov fermaniya van lkeran nas bike. Dikare yekser
( KDN )  nas bike: ( in ) dikeve      ( a ) dibe ( )

 

 

b. Lkern ku radera wan bi (tin)  daw dibe

Paşgna (tin) ji rader dikeve parey may pşgn paşgna fermaniy distne: 

girtin            bi-gir-e                  gir

jentin           bi-jen-e                  jen

hrtin           bi-hr-e                 hr

simtin           bi-sim-e                 sim

nihrtin         bi-nihr-e               nihr

 

c. Lkern ku radera wan bi ( istin) daw dibe

(Tin) t avtin (is ) dibe (s):

heristin         bi-hers-e              hers

hilawistin       hilaws-e                hilaws

ristin            bi-rs-e                  rs  

d. Radern ku bi (iştin ) daw dibin

hilperiştin      hilperş-e               hilperş

maliştin         bi-mal-e                 mal  

rniştin         rn-e                     rn

veniştin         ven-e                    ven  

 

e. Radern ku bi (tin) daw dibin

ctin            bi-c                     c

stin            bi-s                      s        

dirtin          bi-dir          dir 

ji van raderan (tin) t avtin.

 

f. Radern ku  bi (irin)daw dibin

birin             bi-b-e                     b  

kirin              bi-k-e                     k    

mirin             bi-mir-e                  mir 

 

2. Lkern ku radera wan bi ( n) daw dibin

Paşgna (n) ji rader dikeve, parey may koka dema niha ye.

barn            bi-bar-e                 bar     

bezn            bi-bez-e                 bez   

born            bi-bor-e                 bor   

zann            bi-zan-e                 zan    

revn            bi-rev-e                 rev       

 

3. Lkern ku radera wan bi ( an ) daw dibin

dan              bi-d-e                     d     

gihan            bi-gih-e                  gih  

man             bi-mn-e                 mn    

kolan            bi-kol-e                  kol     

4. Lkern ku radera wan bi ( n ) daw dibe

bn              bi-b-e                    b

n              bi--e                          

dn              bi-d                     d              

pn              bi-p                     p           

Jibo naskirina koka dema niha, baştir e mirov ji bil radern ku bi (andin) ( n ) daw dibin hemyan ji ber bike. Eger di radern ku bi ( tin ) daw dibin de (a) hebe cih xwe dide ()

alastin          b-als-e                 als

bijartin          bi-bijr-e                bijr   

bihartin         bi-bihr-e               bihr   

pişavtin         bi-pişv-e               pişv 

guvaştin        bi-guvş-e              guvş    

Eger parey may ji rader pişt avtina (tin) bi (s) daw bibe, ev (s) cih xwe dide (z).

gestin          bi-gez-e                 gez      

mstin           bi-mz-e                 mz   

guhastin        bi-guhz-e              guhz   

xwastin         bi-xwaz-e               xwaz    

lstin             bi-lz-e                   lz      

parastin        bi-parz-e              parz 

bihstin          bi-bihz-e                bihz  

L eger ev pere bi (f) daw bibe, cih xwe dide (v).             

axaftin           bi-axiv-e                axiv   

hraftin         bi-hriv-e               hriv 

bişkaftin        bi-bişkv-e             bişkv    

Û eger ev pere bi (ş) daw bibe cih xwe dide (j).

biraştin         bi-birj-e                birj    

gihiştin          bi-gihj-e                gihj  

kuştin           bi-kuj-e                  kuj      

 

5. Lkern ku radera wan bi (tin) daw dibe, ev (tin) cih xwe dide (j).

avtin           b-avj-e                 avj   

mtin            bi-mj-e                 mj         

rtin             bi-rj-e                  rj        

(atin) j, cih xwe dide (oje) yan j (je)

patin            bi - pj - e              pj

 

L (otin) cih xwe dide (oj) yan j, (oş)

sotin            bi-soj-e                  soj    

kotin            bi-koj-e                  koj    

dotin            bi-doş-e                 doş   

firotin           bi-firoş-e                firoş 

 

1.2.3.5.4 Komn Lkeran

Di ziman kurd de lker bi end koman par ve dibe. Ev kom j, ev in:

1. Lker bi hebn tunebna berkar bi du beşan par ve dibe:

a. Lkern derhingv

Ev lker di hevok de berkarek durust dixwazin. Wek lkern : Birin, nivsandin, rakirin, hilgirtin, xwarin, vexwarin, dtin, ....wd

Dema em hevokek bi lkerek ji van saz bikin, mna   " hilgirtin " . Min hilgirt. Ên ku li me guhdar dikin dipirsin: Gelo v i hilgirt? jiber ku hevok km e. L ger min got: Min tifing hilgirt . Yan j : Min al hilgirt, hing kmah di hevok de namne wateya xwe bi temam dide. Jiber ku lkera "hilgirtin"  derhingv e, di hevok de berkarek durust  dixwaze. Di hevokn jor de, tifing al berkarn durust in. Di buhrk de  lkern derhingv bi cnavn kesok, away tewand re (min, te, w, w. me, we, wan) tn bikarann. L di nihok de bi away rast re (ez, tu, ew, em , ew, hn, ew) tn bikarann . Herwiha di pşedem (mand) de j, bi awayn rast re tn bikarann.

 

b. Lkern nederhingv

Ev lker di hevok de berkaran naxwazin. Hevok by berkar wateya xwe dide. Bi lker kiryar hevok b kmah durust dibe, mna lkern : Hatin, n, mirin, razan, bn , man, rabn, ponijn, girn, firn, ketin, .... wd.

Ez firm.

Tu di.

Ew bimire.

Hn radizn.

Ew bikevin.

Ev hevokn li jor bi lker kiryar ten wateya xwe durust distnin. Lkern nederhingv di her axan de bi away rast re y cnavn kesok tn bikarann, an ku bi cnavn (ez, tu ,ew, em, hn, ew) re tn veguhastin.

Bi du bşn din lker tn parvekirin:

1. Lkern sazber (bir)

2. Lkern guhber (br)

 

1. Lkern sazber

Di van lkeran de hem ax ji koka rader tn bikarann li gor rzaneke durust tn veguhastin.

Lkera (kirn)

Koka dema ber                 kir

Koka dema niha                 kir

Min kir  (buhrk)

Ez dikirim ( nihok )

Ez bikirim ( mand )

Bikire    (ferman)

Herwiha koka dem mna xwe dimne pşgn paşgnn kes deman p ve dibin.

 

2. Lkern guhber

Di van lkeran de, hem ax ji koka rader dernakevin. Di navbera rader fermaniy de newekhev heye. Ev lker j, du beş in:

 

a. Biramak

Di van lkeran de, di fermaniy de tpn der rader hene:

Rader  KDB    KDN    Ferman

avtin avt   avj    bavje

dotin   dot     doş     bidoşe

firotin  firot    firoş    bifiroşe

ketin   ket     kev     bikeve

kotin   kot     koj      bikoje

mtin  mt    mj     bimje

rtin   rt      rj      birje

 

Di lkern biramak de, tpn ket ( windaby ) ji rader, di ferman nihok de careke din   vedigerin. Avtin: Koka w kevin (avjtin e). Tpa (j) dsa vedigere. Herwiha:

dotin                      doştin

firotin                     firoştin

ketin                      kevtin.

kotin                      kojtin 

mtin                     mjtin

rtin                      rjtin  

 

 

b. Lkern dubirak

Di van lkeran de ferman ne ji koka rader  ye, an ku ferman rader ne yek in:

Rader  KDB    KDN    Ferman

gotin   got     bj     bibje

ann    an      n       bne

hatin   hat     t       were

Di van lkeran de ten bi bihstin mirov ferman (KDN) nas dike.

 

Lker bi s awayn din t parvekirin:

1. Lkern ddar.

2. Lkern neddar.

3. Lkern kesok

 

1. Lkern ddar: Kiryarn van lkeran diyar in tn naskirin.

Rken tifing hilgirt.           (Rken)

Reşo dijmin hejand             ( Reşo)

ARGK Mehmetik lerizandin.  (ARGK)

 

2. Lkern neddar: Kiryarn van lkeran nayn naskirin ew j, du awa ne.

a. Away hatin  - kirin.

b. Away dane - kirin.

 

a. Away hatin - kirin

Bi alkariya lkera (hatin) tn sazkirin. Kiryar, nediyar e, mirov nizane k bi kar rabye. L ten mirov dizane ku byer pk hatiye kar hatiye kirin.

En hat damezirandin.

Artş hat avakirin .

Berxwedan hat bilindkirin.

 

b. Away dane - kirin

Bi alkariya lkera (dan) tn sazkirin. Nay naskirin k bi kar radibe, l ten mirov dizane ku kesek nediyar kar daye kirin, yan j, kesek diyar kar dide yek nediyar jibo bike.

Min şal şapik xwe dan dirtin.

Te kirasek da kirin.

Serok tkoşn dide meşandin.

Di lkern neddar de ten lkera alkar t veguhastin, l lkera din di away rader de dimne mna nav t tewandin. Herwiha ku lker cemkir be, ji hev qut nabe, mna : 

Yektiya gel t avakirin.

Jibo ev lker ji navan b cudakirin, dawiya w tpa ( ) distne.


3. Lkern kesok

Ev lker bi hevkariya du cnavn kesok tn sazkirin.

Min xwe dt.

Te xwe avt.

Eger lker nederhingv be ( bi ) dikeve navbera herdu cnavan.

Ez bi xwe razam.

Ew bi xwe .

Em bi xwe hatin.

Eger di lkera derhingv de berkar hebe, dsa (bi) dikeve navbera herdu cnavan.

W bi xwe dijmin kuşt.

Min bi xwe gul and.

Lekrn kesok bi alkariya cnav kesok (xwe) tn sazkirin. Dema ku berkar kiryar di hevok de yek kes be hing, xwe şna berkar digire lkera kesok t kirin.  

 

Lker bi sazkirina xwe j, bi s beşan par ve dibin:

1. Lkern hm

2. Lkern afirand

3. Lkern cemkir


1. Lkern hm

Rayn van lkeran, ne mna navan tn bikarann, jibo kirina demn niha, bihur mand tn bikarann.

Rader  K.D.B  K.D.N

ketin   ket     kev

dan     da      d

bn     b      b

kirin    kir      k

n          

birin    bir      b


2. Lkern afirand

Ev lker ji nav rayn lkeran saz dibin. Lkern nederhingv bi alkariya (n) yn derhingv bi

alkariya (andin) dibin.

Mnak 1

Nav    nederhingv   derhingv

ger     gern   gerandin

rev     revn   revandin

tirs     tirsn   tirsandin

kel      keln    kelandin

hej     hejn   hejandin

ken     kenn   kenandin

Mnak 2        

nederhingv            KDB    KDN    derhingv

naln                      nal     nal      nalandin

nivsn nivs   nivs    nivsandin

firn     fir      fir       firandin

kişn    kiş     kiş      kişandin

weşn  weş    weş    weşandin

barn   bar     bar     barandin

tewn  tew    tew    tewandin

kewn  kew    kew    kewandin

lorn    lor      lor      lorandin

 

3. Lkern cemkir

Ev lker bi hevxistina pareyn jr saz dibin:

1. Pşgn

2. Nav yan j, rengdr

3. Lkern alkar

Pşgnn ku lkern cemkir saz dikin, ev in:  hil, ve, v, da, r, wer, der, ber, bin, pey, paş, pş, ra, j, t, l, p, jev, lev, pev ... wd.

 

1. Pşgn lkera alkar:

Hilgirtin, vegirtin, rxistin, wegerandin, dagirtin, rniştin, berxistin, derxistin, derbn, serkevtin, pşxistin, paşxistin, lxistin, pketin, levkirin, jkirin, rakirin, tkn, lkirin, jevkirin, pevn, pevketin, levxistin, peyketin, peyxistin,...

 

2. Nav lkera alkar:

Bersivdan, rxistin, cihgirtin, gilkirin, hnbn, pketin, rven,...

 

3. Rengdr lkera alkar:

Sarkirin, sorbn, korbn, reşkirin, drketin, xweşbn, xweşkirin, şaşman, germbn, zerkirin, zerbn, geşbn, geşkirin, xurtkirin,

 

Nasn

Di lkern cemkir de, eger lkera alkar (parey daw ji Lker) derhingv be, lkera cemkir derhingv e. Eger ev pare nederhingv be, lker bi tevay j, nederhingv e.

 

Çkirina  lkeran

1. Çkirina lkern nederhingv yn derhingv:

a. Ji navn rader bi dxistina paşgna (andin) lkern derhingv yn afirand tn kirin bi dxistina paşgna (n) lkern nederhingv yn afirand tn kirin:

Nav rader    derhingv      nederhingv

leriz    lerizandin       lerizn

meş    meşandin       meşn

rev     revandin        revn

bez     bezandin       bezn

ger     gerandin        gern

ken     kenandin       kenn

tirs     tirsandin        tirsn

kel      kelandin        keln

bar     barandin        barn

reng    rengandin      rengn

sot     sotandin        sotn

p     pandin       pn

dom    domandin      domn

                                                         

b. Ji navan bi dxistina lkera alkar (kirin) lkern derhingv dibin bi dxistina (bn) yn nederhingv dibin.

Nav    derhingv      nederhingv

zr     zr kirin         zr bn

zv      zv kirin         zv bn

kar     kar kirin         kar bn

em    em kirin       em bn

bar     bar kirin        bar bn

par     par kirin        par bn

gr     gr kirin        gr bn

r       r kirin         r bn

mehr   mehr kirin      mehr bn

kaş     kaş kirin        kaş bn

Herwiha ji navan bi alkariya gelek lkern derhingv, lkern derhingv dibin:

Snd xwarin, r xistin, r birn,...

Bi alkariya yn nederhingv j, lkern nederhingv yn n dibin: R ketin, rve n...

c. Ji rengdran bi dxistina lkera alkar (kirin) lkern derhingv bi dxistina lkera (bn) lkern nederhingv dibin.

Rengdr        derhingv      nederhingv

reş              reş kirin         reş bn

xweş            xweş kirin      xweş bn

germ            germ kirin      germ bn

sor              sor kirin         sor bn

dn               dn kirin         dn bn

zer              zer kirin         zer bn

Herwiha dema lkera alkar derhingv be, lkera kir j, derhingv e, l dema nederhingv be,  ya kir j, nederhingv e.

                           

2. Çkirina lkern cemkir:

Lkern cemkir bi tkilbna nav, rengdr pşgnan bi lkern alkar re saz dibin.

 

a. Pşgnn ku bi lkern alkar re, lkern cemkir dikin ev in:

Hil, ve, v, da, r, wer, der, ber, bin, ser, pey, nav, paş, ra, j, t, l, p, jev, lev, pev, tev, di ser re, di rex re, di nav de, di şn de, di pş de, bi paş de, bi ser de,... wd.

Mnak:

Hilkirin, hilbn, hildan, hilgirtin, vebirn, vebn, vedan, vekirin, vegirtin, vegerandin, veşartin, vejnandin, rakirin, rabn, raketin, raxistin, razan, wegerandin, daxistin, dagirtin, rniştin, bergirtin, derketin, derkirin, derbn, serkevtin, ser xwe bn, pş xistin, paş ketin, pey xistin, pey man, lev hatin, jev ketin, jev n, pev ketin, p xistin, j kirin...

b. Nav lkern alkar:

Soz dan, bersiv dan, r xistin, cih girtin, kar dtin, bn kişandin, gil kirin, hn bn, hn kirin, r ketin, cem kirin, kar kirin, ders dan, mal bar kirin, guh birn, ser l dan, r birn...

c. Rengdr lkern alkar:

Kor bn, sar bn, kor kirin, sar kirin, dr ketin, dr bn, dr kirin, dr xistin, sor kirin, sor bn, saz kirin, saz bn...

 

1.2.3.5.5 Di lkeran de dem (ax)

Di ziman Kurd de s demn bingehn hene:

1. Dema niha (nihok)

2. Dema b (pşedem, mand)

3. Dema buhir (ber, buhrk)

 

1. Nihok (dema niha)

Lker liber avn mirov pk t bi awayek gumanbir byer diqede yan j, d biqede.

 

a. Nihok

Niha ez dixwim.                

Ez li Almanya dimnim.

Ez pirtka rziman dinivsim.

 

b. Byereke ku dema ber b be xwe dirj dema niha bike:

Ji s salan ve ez li Almanya dimnim.

Ev salek e ji şa dil xwe dinalim.

Ji s mehan ve ez şrn nas dikim.

 

c. Byereke ku d di pşedem de pk b lker bi hokereke demn ve girday be, mna: Sibe, di sala b de, pişt saeteke din...

Ez sibe diim dibistan.

Ez saleke din vedigerim welat.

Pişt saetek ez diim Amed.

 

. Toreyeke (adet) ku t dubarekirin bi gotinn mna: Heroj, hercar, ducaran..., t naskirin:

Herkl ez bi welat dihizirim.

Herroj ez di biyaniy de dimirim.

Herhefte ez diim dibistana Kurd.

 

1. Veguhastina lker di nihok de

Di nihok de, herdem away rast y cnavn kesok (ez, tu, ew, em, hn, ew) t bikarann. Pşiya koka dema niha (di) distne, eger lker hm yan j, afirand be, l eger lker cemkir be (di) dikeve navbera her du pareyan, dikeve pşiya pareye daw ji lkera cemkir. Dawiya (KDN) j, (im, , e, in) distne.

Lkera hm             Kirin

Koka dema niha (k) ye.

Ez dikim                  Ez di (KDN) im

Tu dik                   Tu di (KDN)

Ew dike                  Ew di (KDN) e

Em dikin                  Em di (KDN) in

Hn dikin                Hn di (KDN) in

Ew dikin                  Ew di (KDN) in

 

 

Lkera afirand         Lerizn

Koka dema niha (Leriz) e.

Ez dilerizim

Tu dileriz

Ew dilerize

Em dilerizin

Hn dilerizin

Ew dilerizin

 

Lkera cemkir          bar kirin

Di van lkeran de, lkera alkar ten t veguhestin, koka dema niha j t derann (di) pşiya w digire.

Koka dema niha: (Bar...K.) ye.

Ez bar dikim

Tu bar dik

Ew bar dike

Em bar dikin

Hn bar dikin

Ew bar dikin

 

Nihok dirj

Lker hkariya xwe dewam dike yan j, nv pk hatiye nv din j, d pk b. Di v rewş de, dawiya kirde (kiryar) () distne.

Ez dikim        Ez dilerizim             Ez bar dikim

Tuy dik        Tuy dileriz              Tuy bar dik

Ew dike        Ew dilerize              Ew bar dike

Em dikin        Em dilerizin             Em bar dikin

Hn dikin      Hn dilerizin            Hn bar dikin

Ew dikin        Ew dilerizin             Ew bar dikin

 

Nihok Pşro (daxwaz)

lker hn pk nehatiye dibe ku pk ney j. Pkhatina w, bi byereke din ve girday ye. Di veguhastin de, di şna (di) de, pşiya lker (bi) distne:

Ez bikim        Ez bilerizim              Ez bar bikim

Tu bik          Tu bileriz                Tu bar bik

Ew bike         Ew bilerize               Ew bar bike

Em bikin        Em bilerizin              Em bar bikin

Hn bikin       Hn bilerizin             Hn bar bikin

Ew bikin        Ew bilerizin     Ew bar bikin Di v rewş de, kirin yan j, bn bi xwestin pk t. Ev rawe bhtir dema b (pşedem) fade dike. Carna j, daekn (da, ku) tne pşiya lkera xwestin. Mna:                            

Brvan tiving hilgirt da bie şer.

Min xwe amad kir da  romanek binivsim.

Hacer derket iyan ku bibe simbola jina Kurd.

Kurd şer dikin ku bibin pşengn mirovahiy.

Di vir de (da, ku) daekn sedemn e.

Herwiha bjeya (bila) j, pşiya van lkeran digire: (Bila) ez biim .

 

2. Pşedem

Lker hn pk nehatiye, l w di dema b de, di pşeroj de pk b. Di be ku lker pk ney j.

Di v dem de pşiya lker, lkera (hatin) di dema niha de bi kes syemn y yekhejmar re (ew) digire. Herwiha lker j, pşgna (bi) distne. L, lkera hatin bi s creyan t bikarann.

Ê, d w, mna:

Ez bikim

Ez d bikim

Ez w bikim

Em bi end nimneyan ji klaskn kurd v rewş şirove bikin:
D

Meley Cizr dibje.

Esrar ezel d dabed bne zuhr.

Encam ser encam ji axaz i hacet.

 

Ehmed Xan di Mem Zn de dibje:

Evend munafiq neyar

Hja tu bi av min diyar

Mem d bimirit tu d bimn

Hj xweş biger li ry zemn

Ê

Di qewl beytn Êzdiyan de t gotin.

Newrim biklimim

Wek ez bjim sineta ber Adem e

Ez birecimim 

W

Di qewl beytn Ezdiyan de t gotin:

Ew e milet xirqe parist

Xirqe maql kir ser xwe re dxist

Roja axret w j here nrek kesek

Seyday Trj j, di bilbil dilşad de dibje:

Pişt w str bi xwe berbanga sib ye.

W roj hile ron bikeve şna şev ye

Karwan me w bigihe c war meqsed ye.

Çerxa Felek herdem bifitil ger dewr e.

D, w ji k hatine?

Ev her s bje yek lker in, ew j, lkera hatin di dema nihok de ye.

Ez di m (dm, tm).

Tu di y (dy, ty).

Ew di (d, t)  ew d

dema d        ew d

Ez dema di bikim.

Ez d bikim.

Di axaftin de (d) dikeve dibe:

Ez dema bikim

Ez bikim

Bi baweriya min mana (d) pkanna lker di pşeroj de bguman dike. Dema ez dibjim: Ez d bikim. Hevok mna nihok wateya xwe distne di pkanna kirin de mna:       (ez dikim), yan j, nzk w watey dibe. L (ez dikim) min dest bi kirin kiriye (d) pkanna lker di projeyek de dihle, belk pk b belk j, ney.

Ez bikim. Kirin di projeyek de dihle.Belk ez bikim belk ez nekim.

Ez w bikim. (Ez ew d bikim) yan j: (Ez ew bikim): Di vir de lkera hatin () cnav nşandek  (ew) bi hev re dibin yek (w). Ez ew dema bikim.

Ez ew bikim.

Ez w bikim.

Ew, ew cnav nşandek e jibo dr bikar t, jibo v j, dema bi lkera alkar hatin () re dibe yek, bikaranna lker di pşedem de drtir dike. Gelek caran cnav nşandek (ew) bi () re dibe yek, ev j, bi piran dema ku nav di hevok de şna cnav digire, mna:

W roj hile                        Roj w hile

W ron bikeve                  Ron w bikeve.

Roj, ew hile.                   Ron,ew bikeve.

Roj w hile.                      Ron w bikeve.

Ew () bi hev ve dibin yek.

Bi xwe hevok bi v away rast dibe:

Ew roj hile            ew roj hile

Ew ron bikeve       ew ron bikeve

Ew , bi hev ve dibin (w)

Jibo tevlhev nebe, em di veguhastina lker de, di pşedem de (d) bi kar bnin van dtinn jor mna pşniyazan bihlin .

 

Veguhastina lker di pşedem de

Di pşedem de j, mna nihok herdem away rast y cnavn kesan (ez, tu, ew, em, hn, ew) t bikarann. Herwiha koka dem ji fermaniy t girtin. Lkera alkar hatin (d) pşiya lker digire   pşgna (bi) j, p ve dibe. Eger lker cemkir be (bi) dikeve pşiya parey daw ew pare    ten t veguhastin.

 

Lkera hm              Kirin             bike    (k)

Ez d bikim                       Em d bikin

Tu d bik                         Hn d bikin 

Ew d dike                       Ew d bikin

 

Lkera afirand         Lerizn           bilerize    (leriz)

Ez d bilerizim.         Ew d bilerizin

Tu d bileriz.           Hn d bilerizin

Ew d bilerize.         Ew d bilerizin

 

 

Lkera cemkir          Bar kirin       bar bike  ( bar-k-)

Ez d bar bikim.                 Ew d bar bikin.

Tu d bar bik.                   Hn d bar bikin.

Ew d bar bike.                 Ew d bar bikin.

 

3. Buhrk

Di demeke raby de, lker pk hatiye. Bi lkern derhingv re, cnavn kesan (min, te, w, w, me, we, wan) tn bikarann bi lkern nederhingv re cnavn (ez, tu, ew, em, hn, ew) tn bikarann.

Di dema buhirt de ar darj hene:

 

a.Buhrk

Demek di ser pkanna lker re derbas bye.

 

b. Mjbhrk (rok)

Demeke dirj  di ser pkanna lker re derbasbye ketiye darja rokiy.

 

c. Buhrka bicih

Bi temam lker pk hatiye hkariya xwe davje dema niha.

 

. Buhrka dirj

Hkariya kirin demeke dirj dewam dike.

 

a. Buhrk

Veguhastina lkera kirin ya him derhingv:

Koka dema ber ( kir )

Min kir                    Me kir

Te kir                     We kir

W/w kir                Wan kir

Lkera n ya nederhingv him: Koka dema ber ( )

Ez m                   Em n

Tu y                  Hn n.

Ew                     Ew n.

Lkera afirand ya derhingv Lerizandin:

KDB ( lerizand )

Min lerizand             Me lerizand

Te lerizand              We lerizand

W/w lerizand         Wan lerizand

Lkera afirand ya nederhingv Lerizn: 

KDB ( leriz )

Ez lerizm                Em lerizn

Tu leriz                  Hn lerizn

Ew leriz                  Ew lerizn

Lkera cemkir derhingv Bar kirin:   

KDB ( bar kir )

Min bar kir               Me bar kir

Te bar kir                We bar kir

W/ w bar kir Wan bar kir

Lkera cemkir ya nederhingv sor bn:

KDB ( sor b )

Ez sor bm              Em sor bn

Tu sor by             Hn sor bn

Ew sor b               Ew sor bn

 

b. Mjbj (mjbuhrk, rok)

Demeke dirj di ser pkhatina kar re derbas bye ketiye darja rokek.

Lkera kirin:

Min kirib                Me kirib

Te kirib                 We kirib

W/w kirib            Wan kirib


Lkera n

Ez bm                Em bn

Tu by               Hn bn

Ew b                 Ew bn

 

Lkera lerizandin

Min lerizandib         Me lerizandib

Te lerizandib          We lerizandib

W/w lerizandib     Wan lerizandib


Lkera bar kirin

Min bar kirib           Me bar kirib

Te bar kirib            We bar kirib

W/w bar kirib       Wan bar kirib


Lkera sor bn

Ez sor bbm          Em sor bbn

Tu sor bby          Hn sor bbn

Ew sorbb             Ew sor bbn

 

c.Buhrka bicih

Lker bi temam b kmas pk t hkariya xwe li dema niha j, dike.


Lkera kirin

Min kiriye                Me kiriye

Te kiriye                 We kiriye

W/w kiriye            Wan kiriye


Lkera n

Ez me                 Em ne

Tu y                  Hn ne

Ew ye                 Ew ne


Lkera lerizandin

Min lerizandiye         Me lerizandiye

Te lerizandiye          We lerizandiye

W/w lerizandiye     Wan lerizandiye


Lkera lerizn

Ez lerizme               Em lerizne

Tu leriziy                Hn lerizne

Ew leriziye              Ew lerizne


Lkera bar kirin

Min bar kiriye          Me bar kiriye

Te bar kiriye           We bar kiriye

W/w bar kiriye       Wan bar kiriye


Lkera sor bn

Ez sor bme           Em sor bne

Tu sor by             Hn sor bne

Ew sor bye            Ew sor bne

 

. Buhrka dirj

Lker di dema ber de pk hatiye. L hkariya w demeke dirj dewam kiriye. Yan j, lker bicih pk nehatiye. Pkhatina w dest p kirib dewam dikir. Em dikarin bibjin " buhrka km ".

Lkera kirin

Min dikir                  Me dikir

Te dikir                   We dikir

W/w dikir              Wan dikir


Lkera lerizandin

Min dilerizand                    Me dilerizand

Te dilerizand                     We dilerizand

W/w dilerizand                Wan dilerizand


Lkera lerizn

Ez dilerizm                       Em dilerizn

Tu dileriz                         Hn dilerizn

Ew dileriz                         Ew dilerizn


Lkera bar kirin

Min bar dikir                      Me bar dikir

Te bar dikir                       We bar dikir

W/w bar dikir                  Wan bar dikir


Lkera sor bn

Ez sor dibm                    Em sor dibn

Tu sor diby                    Hn sor dibn

Ew sor dib                      Ew sor dibn


Lkera sor kirin

Min sor dikir                      Me sor dikir

Te sor dikir                       We sor dikir

W/w sor dikir                  Wan sor dikir

 

1.2.3.5.6 Di lkeran de " rawe "

Ji bil hers demn bingehn, li gor dem , rawe dirv lker t veguhastin, ji raweyn ku lker t de bi awayn cuda t veguhastin, ev in:

1. Raweya ferman (kotek)

2. Raweyn hekey (eger, merc, şert).

Ew j, ev in:

a. Lavij nihok lavij

b. Bijoke nihok bijoke.

3. Raweyn guman

a. Guman nihok guman

4. Raweyn hatin-kirin dan-kirin

 

 

1. Raweya ferman

Mirov, kesek dike bin kotek jibo ku bi karek rabe.

Lkera kirin                       Lkera lerizandin

Tu bike                            Tu bilerizne

Hn bikin                          Hn bileriznin

Em bikin                           Em bileriznin

 

Lkera lerizn                    Lkera bar kirin

Tu bilerize                       Tu bar bike

Hn bilerizin                      Hn bar bikin

Em bilerizin                       Em bar bikin

 

2. Raweyn hekey

a. Lavij

Lkera kirin

Min bikira                         Me bikira

Te bikira                          We bikira

W/w bikira                      Wan bikira


Lkera lerizandin

Min bilerizanda                  Me bilerizanda

Te bilerizanda                    We bilerizanda

W/w bilerizanda               Wan bilerizanda


Lkera lerizn

Ez bilerizma                      Em bilerizna

Tu bileriziya                      Hn bilerizna

Ew bileriziya                      Ew bilerizna


Lkera bar kirin

Min bar bikira           Me bar bikira

Te bar bikira            We bar bikira

W/w bar bikira                Wan bar bikira


Lkera sor bn

Ez sor bibma          Em sor bibna

Tu sor bibya          Hn sor bibna

Ew sor bibya          Ew sor bibna

 

Nihok lavij

Min bikra                        Mey bikra

Tey bikira                       Wey bikira

W/w y bikira                 Wan bikira

Ev rawe j, mna lavij e. L "" li pey cnav t.

Min bilerizanda....   (lerizandin)

Ez bilerizma....                (lerizn)

Min bar bikira...                (bar kirin)

Ez sor bibma...               (sor bn)

 

b. Bijoke

Kirin

Min kiriba                         Me kiriba

Te kiriba                          We kiriba

W/w kiriba                      Wan kiriba


Lerizandin

Min lerizandiba                  Me lerizandiba

Te lerizandiba                   We lerizandiba

W/w lerizandiba               Wan lerizandiba


Lerizn

Ez lerizbama                    Em lerizbana

Tu lerizba                        Hn lerizbana

Ew lerizba                        Ew lerizbana


Bar kirin

Min bar kiriba                   Me bar kiriba

Te bar kiriba                    We bar kiriba

W/w bar kiriba                Wan bar kiriba

sor bn

Ez sor bbama                  Em sor bbana

Tu sor bba                      Hn sor bbana

Ew sor bba                     Ew sor bbana

 

Nihok bijoke

Ew j, mna bijoke ye, l "" li pey cnav t.

Min kiriba                        Mey kiriba

Tey kiriba                       Wey kiriba

W/w y kiriba                 Wan kiriba

Min lerizandiba...              (lerizandin)

Ez lerizbama...                (lerizn)

Min bar kiriba...                (bar kirin)

Ez sor bbama...              (sor bn)

 

3. Raweya guman

Kirin

Min kiribe                         Me kiribe

Te kiribe                          We kiribe

W/w kiribe                     Wan kiribe


Lerizandin

Min lerizandibe                  Me lerizandibe

Te lerizandibe                   We lerizandibe

W/w lerizandibe               Wan lerizandibe


Lerizn

Ez lerizbim                       Em lerizbin

Tu lerizb                         Hn lerizbin

Ew lerizbe                        Ew lerizbin


Bar kirin

Min bar kiribe                   Me bar kiribe

Te bar kiribe                    We bar kiribe

W/w bar kiribe                Wan bar kiribe


sor bn

Ez sor bbim                     Em sor bbin

Tu sor bb                       Hn sor bbin

Ew sor bbe                     Ew sor bbin

 

Nihok guman

Min kiribe                        Mey kiribe

Tey kiribe                       Wey kiribe

W/w y kiribe                 Wan kiribe

Min lerizandibe...              (lerizandin)

Ez lerizbim...                   (lerizn)

Min bar kiribe...                (bar kirin)

Ez sor bbim...                (sor bn)

 

4. Raweyn hatin-kirin dan-kirin

4.1. Raweya hatin-kirin

Di v rawey de kar ji hla kesek nediyar ve t kirin. Ev rawe bi alkariya lkera (hatin) t sazkirin. Lker ji hla kiryarek nenas ve dikeve livbaziy. Di v rawey de, lkera alkar hatin t veguhestin lkera din di away rader de dimne paşgna () distne.

Nihok                               Buhrk

Ez tm dtin                    Ez hatim dtin

Tu ty dtin                    Tu hat dtin

Ew t dtin                      Ew hat dtin

Em tn dtin                    Em hatin dtin

Hn tn dtin                   Hn hatin dtin

Ew tn dtin                    Ew hatin dtin

 

Bicihbuhrk                       Mjbuhrk

Ez hatime dtin                 Ez hatibm dtin

Tu hatiy dtin                  Tu hatiby dtin

Ew hatiye dtin                Ew hatib dtin

Em hatine dtin                Em hatibn dtin

Hn hatine dtin               Hn hatibn dtin

Ew hatine dtin                Ew hatibn dtin

 

Kmbuhrk                       Pşedem      

Ez dihatim dtin                Ez bm dtin

Tu dihat dtin                  Tuy by dtin

Ew dihat dtin                  Ew b dtin

Em dihatin dtin                Em bn dtin

Hn dihatin dtin               Hn bn dtin

Ew dihatin dtin                Ew bn dtin

 

Lavij                                Bijoke          

Ez bihatama dtin             Ez hatibama dtin

Tu bihatay dtin               Tu hatibay dtin

Ew bihata dtin                Ew hatiba dtin

Em bihatana dtin            Em hatibana dtin

Hn bihatana dtin            Hn hatibana dtin

Ew bihatana dtin             Ew hatibana dtin

 

Guman                             Nihok lavij

Ez hatibim dtin                Ez bihatama dtin

Tu hatib dtin                  Tuy bihatay dtin

Ew hatibe dtin                Ew bihata dtin

Em hatibin dtin                Em bihatana dtin

Hn hatibin dtin               Hn bihatana dtin

Ew hatibin dtin                Ew bihatana dtin

 

Nihok bijoke                    Nihok guman

Ez hatibama dtin            Ez hatibim dtin

Tuy hatibay dtin           Tuy hatib dtin

Ew hatiba dtin               Ew hatibe dtin

Em hatibana dtin           Em hatibin dtin

Hn hatibana dtin          Hn hatibin dtin

Ew hatibana dtin            Ew hatibin dtin

 

4.2. Raweya dan-kirin

Di v rawey de, kiryarek nas kar xwe dide yek din jibo lker bixe livbaziy. Ev rawe bi alkariya lkera (bn) t kirin. Lkera (bn) t veguhastin lkera din di away rader de dimne, l dawiya w paşgna () distne.

 

Nihok                              Buhrk         

Ez didim kirin                Min da(n) kirin

Tu did kirin                  Te da(n) kirin     

Ew dide kirin                W/W da(n) kirin

Em didin kirin                Me da(n) kirin    

Hn didin kirin               We da(n) kirin    

Ew didin kirin                Wan da(n) kirin

 

Bicihbuhrk                       Mjbuhrk

Min daye  kirin              Min dab kirin

Te daye kirin                Te dab kirin

W/W daye kirin          W/W dab kirin

Me daye kirin               Me dab kirin

We daye kirin               We dab kirin

Wan daye kirin             Wan dab kirin

 

Kmbuhrk                       Pşedem

Min dida kirin                Ez bidim kirin

Te dida kirin                 T bid kirin

W/W dida kirin           Ew bide kirin

Me dida kirin                Em bidin kirin

We dida kirin                Hn bidin kirin

Wan dida kirin              Ew bidin kirin

 

Lavij                                Bijoke 

Min bida(na) kirin Min daba(na) kirin

Te bida(na) kirin  Te daba(na) kirin

Guman                             Nihok lavij

Min dabe kirin               Min bida kirin

Te dabe kirin                T bidaye kirin


Nihok bijoke           Nihok guman

Min daba kirin    Min dabe kirin

 

Nasn

Lkern derhingv di demn derbasby de (buhrk de) li gor berkar tn guhertin. Eger berkar yekhejmar be lker j, yekhejmar t. Eger kom be lker j, kom t.

Min pitkek da Evn.

Min du pirtk dan Evn.

Min xaniyek da kirin.

Min s xan dan kirin.

Min dil xwe daye Kurdistan.

Min dil ceger xwe dane Kurdistan.

 

 

1.2.3.5.7 Di lkeran de neyn (nakirin)

Nakirin tunekirina karek yan byerek ye. Ne pkann qedexekirina pkhatina lker e. Amrazn nakirin di ziman kurd de ev in: Na, ne, me, ni, nn, tune.

 

Na

Di dema niha pşeroj de t bikarann.

Nihok

Na , şna "di" digire, wek:

Ez diim                  ez naim

Ez difirim                ez nafirim

Ez hildigirim            ez hilnagirim

Ez derdikevim          ez dernakevim

Pşedem

Na, şna "bi" digire () dikeve, mna:

Ez biim                ez naim

Ez bifirim               ez nafirim

Ez hilgirim             ez hilnagirim  

Ez derbikevim         ez dernakevim

 

Ne

Di buhrk de yan j, di tunekirina rewş navn ku bi lkera "bn" re tn bikarann yan j, di pirskirina neqaylbn de (pirsa protestoy) t.

Buhrk

Ez m                   ez nem

Min girt                  min negirt

Ez derketim             ez derneketim

Tunekirina rengdr navn ku bi lkera bn re tn bikarann.

Ez kurd im.              ez ne kurd im.

Ez reş im.               ez ne reş im.

Ew hov e.               ew ne hov e.

Ew bbext e. ew ne bbext e.

 

Pirskirina neqaylbn

Ma ne bes e bindest?

Ma heta keng em ne serbest bin?

Ma ne qenc e em şoreşger bin?


Me

Di fermaniy de t bikarann:

Mekeve rza nezanan!

Mee Ewropay!

Av vemexwe!

Ji mal dermekeve!

L, em dikarin bibjin: Nee, nekeve, venexwe dernekeve.

 

Ni

Ev amraz bi lkern (zann karn) re t bikarann:

Ez nizanim i bikim.

Ez nikarim bdeng bimnim.

Em nizanin i li welat dibe.

 

Nn

Azad li welat me nn e.

Genim di mala me de nn e.

Ez Kurd im, ez Ereb nn im.

Em Tirk nn in, em Kurd in.

 

Tune 

Tiştek me tune ye

Mala min tune ye.

Xwarina me tune ye.


1.2.3.5.8 Lkera bn

Ev lker du wateyan dide, em bi mnakan wan şirove bikin.

1.

Ez dibim rojnamevan.

Ez dibim şervan.

Ew bibe aqilmendek mezin.   

2.   

Ez hozan im.

Ew aqilmend e.

Em şervan in.

Em di wateya duwemn de lkera (bn) veguhzin.

Nihok

Ez im            Ez Kurd im               Ez d me

Tu y            Tu Kurd                 Tu d y

Ew e            Ew Kurd e               Ew d ye

Em in            Em Kurd in              Em d ne

Hn in           Hn Kurd in             Hn d ne

Ew in            Ew Kurd in              Ew d ne

Ne ez im        Ez ne Kurd im          Ez ne d me

 

Nihok pşro

Ez bim                   Ez Kurd bim

Tu b                      Tu Kurd b

Ew be                    Ew Kurd be

Em bin                   Em Kurd bin

Hn bin                  Hn Kurd bin

Ew bin                   Ew Kurd bin.

 

Pşedem

D ez bim               Ez Kurd bim

D tu b                  T Kurd b

D ew be                Ew Kurd be

D em bin               Em Kurd bin

D hn bin              Hn Kurd bin

D ew bin               Ew Kurd bin

 

Buhrk

Ez bm                   Ez Kurd bm

Tu by                  Tu Kurd by

Ew b                    Ew Kurd b

Em bn                   Em Kurd bn

Hn bn                 Hn Kurd bn

Ew bn                   Ew Kurd bn

 

Mjbuhrk

Ez bbm                Ez Kurd  bbm

Tu bby               Tu Kurd bby

Ew bb                 Ew Kurd bb

Em bbn               Em Kurd bbn

Hn bbn              Hn Kurd bbn

Ew bbn               Ew Kurd bbn

 

Bicihbuhrk

Ez bme                 Ez Kurd bme

Tu by                  Tu Kurd by

Ew bye                 Ew Kurd bye

Em bne                 Em Kurd bne

Hn bne                Hn Kurd bne

Ew bne                 Ew Kurd bne

 

Kmbuhrk

Ez dibm                 Ez Kurd dibm

Tu diby                Tu Kurd diby

Ew dib                  Ew Kurd dib

Em dibn                Em Kurd dibn

Hn dibn               Hn Kurd dibn

Ew dibn                Ew Kurd dibn

 

 

Ferman

Bibe                       Kurd bibe

Bibin                      Kurd bibin

 

Lavij

Ez bama                 Ez Kurd bama

Tu bay                  Tu Kurd bay

Ew ba                    Ew Kurd ba

Em bana                 Em Kurd bana

Hn bana                Hn Kurd bana

Ew bana                 Ew Kurd bana

 

Nihok Lavij

Ez bama                Ez Kurd bama

Tuy bay               T Kurd bay

Ew ba                   Ew Kurd ba 

Em bana               Em Kurd bana

Hn bana              Hn Kurd bana

Ew bana               Ew Kurd bana

 

Bijoke

Ez bbama              Ez Kurd bbama

Tu bbay               Tu Kurd bbay       

Ew bba                 Ew Kurd bba

Em bbana              Em Kurd bbana

Hn bbana             Hn Kurd bbana

Ew bbana              Ew Kurd bbana

 

Nihok bijoke

Ez bbama            Ez Kurd bbama

Tuy bbay            T Kurd bbay

Ew bba               Ew Kurd bba

Em bbana            Em Kurd bbana

Hn bbana          Hn Kurd bbana

Ew bbana            Ew Kurd bbana

 

Guman

Ez bbim                 Ez Kurd bbim

Tu bb                  Tu Kurd bb

Ew bbe                 Ew Kurd bbe

Em bbin                Em Kurd bbin

Hn bbin               Hn Kurd bbin

Ew bbin                Ew Kurd bbin

 

Nihok guman

Ez bbim               Ez Kurd bbim

Tuy bb               T Kurd bb

Ew bbe               Ew Kurd bbe

Em bbin               Em Kurd bbin

Hn bbin              Hn Kurd bbin

Ew bbin               Ew Kurd bbin

 

Nasn

Bi nav, rengdr cnavan re lkera bn biser xwe t nivsandin.

Ez Kurd im              Ez baş im               Ez me       Ez im

Tu Kurd                 Tu baş                  Tu y        Tu y

Ew Kurd e               Ew baş e                Ew ye       Ew e

Em Kurd in              Em baş in               Em ne       Em in

Hn Kurd in             Hn baş in              Hn ne     Hn in

Ew Kurd in              Ew baş in               Ew ne       Ew in           

L bi lkeran re, bi lker ve t nivsandin:

Ez diim                  Em diin

Tu di                   Hn diin

Ew die                  Ew diin

 

 

 

 

1.2.3.5.9 Veguhastin lkera hebn: Hebn        Hebe

Nihok            Nihok pşro           Pşedem      

Ez heme        Ez hebim                 Ez hebim

Tu hey         Tu heb                  T heb

Ew heye        Ew hebe                 Ew hebe

Em hene        Em hebin                Em hebin

Hn hene      Hn hebin               Hn hebin

Ew hene        Ew hebin                Ew hebin

 

Buhrk          Lavij                      Bijoke

Ez hebm      Ez hebama              Ez hebma

Tu heby      Tu hebay               Tu heby

Ew heb        Ew heba                 Ew hebya

Em hebn      Em hebana              Em hebna

Hn hebn     Hn hebana             Hn hebna

Ew hebn      Ew hebana              Ew hebna
 

Guman          Nihok lavij             Nihok bijoke

Ez hebim       Ez hebama            Ez hebma

Tu heb         T hebay               T hebyay

ew hebe        Ew heba               Ew hebya

Em hebin       Em hebana            Em hebna

Hn hebin      Hn hebana           Hn hebna

Ew hebin       Ew hebana            Ew hebna


1.2.3.5.9 Veguhestina lkern derhingv di demn derbasby de

Lkera dtin  (KDB)    dt

(min, te,w,w, me,we,wan)dt / dtin

K / k i dt?       K / k i dtin?

 

Kiryar

Berkar

Buhrk

Te, w,w,wan

ez