Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   

Hindek nivskarn kurd prozkirina erebkirin?
Selm Bik

Pirsa zimn pirseke piral ye, li hlek zanistiyeke serbixwe di nav beşn zanistiy de, li bin nav Linguistik c digire, li hla din j, cih xwe bi xurt di bin ban beşn zanist yn wek  Philologie, Psychologie, Soziologie, Pdagogie, Kommunikation, Computer gelek beşn zanistiy yn din de digire. Di xzn gişt de, hem ziman cih xwe di nava rbaz lkolnn zanist de dibnin. L helbet e, her zimanek taybetiyn w hene, ev taybet j, di aroveya zanistiya zimn de, dikarin xwe bibnin pirsgirkn xwe areser bikin. Ji bil aliy zanist rbazn v al, ziman girday komek mirov ku xwe wek netewe nas dikin, dikeve nava liv pşven. Mebest li vir, berjewendiyn netew yektiya hest, daxwaz hviyn gel e. Herweha tkil bihevgihana and di nava w gel xwediy zimn de. Di v xal de, eger em ziman kurd destnşan bikin di bin hrkolnn zanist, drok siyas re derbas bikin, em d bibnin ku gel kurd btir ji her kes pdiv bi v hevgihştin berdewamiya tkiliyn kultur heye. Wek ku em dizanin ziman kurd j, di bin bay şern piral de, para xwe ji wran pişavtin gelek girtiye.
Di xirecira serrastkirin yekgirtina ziman kurd de, bi taybet di van demn daw de, hin dtin, br bonn seyr derdikevin. Kesin şret wazan dikin, hin j, drtir diin bi awayek vekir, bi zanebn yan bi nezan, ldana mirin, li ziman kurd yektiya gel kurd dixin. Yek ji kesn ku xwe bi pirsa ziman kurd re, mijl dike, birz Muhsin Ciwamr e. Birz Cewamr, di gotareke xwe de, mna meleyek yan j miftiyek, di aroveya prozay ramann dn de, nz yekgirtina alfabya kurd dibe şretan li kurdan dike. http://www.rojava.net/MihsinCIWAMERI.31.07.07.htm  .
Ji destpka nivs heta bi daw, nakok li pey nakokiy rz dike. Dixwaze 40 miliyon kurd bigihne baweriy ku li (tpn ereb yn proz vegerin). Ji bo ku nakokiyn xwe yn drok zanist bi nakokiyeke siyas bixemilne, sernivsa gotara xwe weha aniye: Mistefa Barzan i li ser latn gotiye?. Di dawiya gotar de, dinivse: Dilovaniya Xwed li ser pşeng kurd Mistefa Barzan be dema ku di rniştineke bi Dr. Mustefa Muslim hevaln w re got: Ez ticaran napejirnim ku nivsandina kurd bibe latn.  B ku bide xuyakirin, di i rewş de, li bin kjan merc ima nemir Barzan ev axaftin kiriye, bi niyeteke ku cih pirs ye, dixwaze dtinn xwe yn li der zanist, yektiya netew berjewendiyn gel kurd bide pejirandin. Em vegerin gotara birz Ciwamr xal bi xal moxil bikin. Di destpk de, weha dinivse: Herkes dizane, ji roja pş ku xamey di nav kurdan de dest bi nivsandina wje kir mejiy wan veb, helbet e pişt ku derbas islam bn, mna hem geln islam tpn ereb ji bo nivsandin bikarann ..  Birz Cewamr ji br kiriye, yan j, dixwaze ji br bike ku derbasbna islam p re and ziman ereb felaket wraniya yekem b li ser and ziman kurd, di bin siya islam de, ereban cara yekemn dest bi erebkirin tunekirina and ziman kurd kirin peywer wan y her dadmend Omer Bin Alxetab ziman kesn ku bi kurd dipeyiv jdikir. Herweha wek berdewamiya w erebkirin hja Ciwamr baş dizane b Sedam Husn i kir i nekir di bin eyn rbaz br ramanan de. Li aliy din ev tpn ku Ciwamr proz dibne dixwaze kurd hem l vegerin, Sedam Husn bi dar zor bi alkariya Tirkiy bi kurdn Başr dan pejirandin.   

Cewamr weha dewam dike dibje: Pişt derbasbna nv sedsal di ser alfabya kurd ya n re, mebest ya ku guhertinn dengn taybet bi kurd li ser hatin kirin, tra pdivya nivsandin ji bo xwendevan nivskar dike. .. Gelo end lkolnn hja Ciwamr li ser alfabya kurd ya latn ya ereb hene, di hla Semiotik, Phonetik Phonologie, zanistiya teknka computer, ciwan aliyn din yn zimanzaniy de, end berhev bi rbazn zanist kirine heta ku bikaribe biriyar bide ku alfabya ereb baştir li kurd dike. Gelo, birz Ciwamr dizane ku ziman kurd zimanek Phonetk e bikaranna alfabya latn, v ziman btir di Phonetkkirin de bihz dike, yan ziman nivsandin axaftin gelek nzk hev dike.

Hja Cewamr, iqas bi gotara xwe re die, nakokiyn mezintir dicivne dixwaze serencama ku ber biriyar li ser daye bi xwendevanan j, bide pejirandin: Danna diyardeyn dengn latn yn tirk li ser tpn kurd, ji ber girdana hin kurdan bi nivsandina wan, taybetmendiyn dengn kurd winda kirine hin ji wan avtine. V yek ldaneke ziman tirk li ser ziman gelek ku ne ji w aroveya ziman ye kir. Hv dikim ku haya hja Ciwamr j hebe ku dengn latn ne yn tirk ne, l bel piraniya zimann ji malbata hindo-europ bikar tnin ziman tirk ne ji v malbat ye, herweha ziman ereb j, ne ji v malbata zimanan e. Ziman kurd, di nav van zimanan de cih digire dengn w gelek nzk dengn wan e gelek dr dengn ereb ye. Li aliy din alfabya C. Bedirxan bi end salan ber ya tirk bye, l ji ber rewşa kurd Kurdistan neketiye bikarann. Cewamr gelek mnakan rz dike, l mixabin peyvn ku wek mnak dane hem ereb ne.
Ber ku bi axaftina nemir Barzan ya me di pş de an zimn, Ciwamr gotara xwe bi daw bike, dest bi şret wazan dike, mna: Bguman, kurdn tirkiy dikaribn niha j dikarin alfabya Kurdistana federal mna ekeke and ziman bihz li hember serhişkiya Tirkiy bikarbnin . Wek sedemeke cudabna kesayetiya wan ya kurdistan taybet . Li vir hja Ciwamr ji br dike ku ew bi xwe j, naxwaze alfabya latn ji bo cudabna xwe ya kurdistan kesayetiya xwe ya taybet li hember erebkirin ku ji tirkkirin btir felaket bi ser and ziman kurd de anye, bikar bne. Ev nakokiyn seyr ku bna hermperestiy j difre, dihlin mirov gelek xalepirsan li ser van br bonan deyne.
Birz Ciwamr, girdana bi tpn latn ve ne evn e ne j, nexweş ye , btir, pirsa zanistiya zimn e, ciwaniya zimn e, yektiya netewey ye, pirsa teknk lhatina latn li ziman kurd ye daw drketina ji and ziman ereb y dagrker xwedderketina li kesayetiya kurd ya resen e. Pirsa drketina ji erebkirin ber bi mafn mirovan demokrasiy ve n e. Ev nirxn giranbiha hja ne ku ji bo wan mirov bibe evndar tpn latn. L dsa j, ez bi xwe nabjim bila tpn latn bibin standard. Bila biriyara daw ya lkolnn zanist berjewendiyn netew be. Bila xwediy biriyar ziman kurd bi xwe be, bi hem zaravayn xwe.
Pirseke b şirove ez d di dawiy de, arastey hja Ciwamr kesn ku dixwazin zaraveyek kurd li ser yn din bi zor ferm standard bikin, bikim: Gelo i cudah di navbera v rbaz rbazn ku doh Sedam, ro Alesed Tirkiye ran birve dibin heye?!     

                                                                                                                          


 

 

 

 

 

 selim@bicuk.de  

Destpkirina malper:05.08.2006 / http://www.bicuk.de/ - Selm Bik
Design:
www.hesso.de