Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   
     

 

Nav rastnivsandina navan 2
Selm Bik

 

Nav zder

Zder bjeyeke bik e, du navan, navek rengdrek yan j, navek cnavek bi hev dide girdan, an ku hevbendiy di nav wan de dike hejmar zayenda van nav, cnav rengdran diyar dike. Hevok herdem bi zder t tewandin.
Zder di kurd de ev in:

- Ji bo m yekhejmar pend/diyar : a ( Gula rengn, hevala min, kea Reşo)
- Ji bo nr yekhejmar pend/diyar: ( Çiyay bilind, heval min, kur Reşo)
- Ji bo nr kom m pend/diyar: n ( Guln rengn, iyayn bilind, hevaln min

A. Zdera  pend

Zdera pend navek yan rengdrek bi ten ku em baş nas dikin berav dike zayend hejmara wan dide nasn. Dema em dibjin: " Droka Kurdistan " em liser drokeke nas diaxivin ku ew droka Kurdistan ye. Zdera "a" hevbendiy di navbera (drok Kurdistan ) de dike. Ev drok pal dide ser Kurdistan, an ku Kurdistan palgeh drok palvedr e , "a"  j, amraza ji bo v ( bendek ) j re t gotin, ji hla din ve " a " dide nasn ku drok yekhejmar mza ye.

Zdera pend ev e:

1. Jibo yekhejmara mza " a " ye:

Gula sor: Em dizanin liser kjan gul diaxivin, an ku ev gul ji hla me ve t naskirin. Peyva "a" j, hevbendiy dike navbera navek (gul) rengdrek (sor) dide zann ku guleke bi ten mza ye. Herwiha em dibjin:     

Kea kurd.
Pnivsa min.
Xweşiya iyan.

2. Jibo yekhejmara  nrza  " " ye:

Çiyay Cd.
Dil min.
Çem Dcl.
Agir Newroz.

3. Ji bo koma herdu zayendan ( nr m ) "n" t bikarann:

Guln sor.
Diln pak.
Çiyayn Kurdistan.
Goln xwn.
Gorn şehdan.
Gayn cot.
Çoyn bbext.

Dema dawiya bjeya pş tpeke dengdar be  ( y ) pşiya zder digire:

Soroy cotkar
Birayn delal.  
Ronahiya zanistiy.
Xameya min.     
Mirovahiya hemdem.

Bjeyn mna : d, r m dibin : di, ri, mi.

Diya min.
Riya min.
Miya qer  ( miha qer ).

Zder nav cinavek bi hev gir dide xwedtiy ber av dike:

Gula min, iyay me, bav min, diya min,...
Yan nav rengdrek bi hev gir dide:
Gula sor , iyay bilind , zozann xweş , bihara geş,...   
Yan j, du navan bi hev re gir dide:
Simkoy Şikak , Çiyayn Kurdistan  

B. Zdra nepend (nediyar)

Di zdera pend de me got: Gula sor, jiber ku me guleke bi ten berav dikir me nas dikir kjan gul e, l dema em gul bi sinor nekin ney naskirin, em li ser kjan gul diaxivin , em dibjin: Gulek sor. Ev bjeya bik ku hevbendiyeke bi v away dike: Zdera nepend j re t gotin.

Zdera nepend ev e: ek, eke, ek, ek, ine, na, in.


Yekhejmar

Ek ek ji bo nr. Ek, ek eke jibo m.

Xortek gul in.
Marek  bi Şrn veda.
Azadek  ser hilda.
Xortek al hildigre.
Gayek kay dixwe.
Keek mar kuşt.
Bizinek şr rijand.
Malek xwarin da me.
Keek nan dixwe.
Gulek av vedixwe.
Şrnek teşiy dirse.
Min keeke bedew dt.

 

Kom
Di kom de nav " ina  ,  in " distne:

Xortin  svan dixwin.
Kein pemb diinin.
Lawina dar birn.
Keina kizwan inn.  
Xortin hatin.
Kein n.
Gulin ilmisn.
Zarokin dibezin.                
Salo darin birn.                
Memo gurin dtin.                
Zn mihina didoşe.
Memo ji kurina pirs.               
Şro bi xortina  dikene.                
Ceger d ji bajarina derbas bibe.     

Di navn nr m yn nepend de, em (ek) (ek) di rewşa tewandin de bi kar tnin.

Zder bi nav ve t nivsandin, ten dema palgeh paldr ji hev dr dikevin zder bi ser xwe ten t nivsandin.
Gula sor, gul pesn gul (sor) li pey hev tn, zder (a) bi gul ve t nivsandin.

Gula min a(ya) sor, li vir gul pesn xwe (palgeh paldr) ji hev dr retine ji bo v yek zder (a/ya) bi ser xwe t nivsandin.                   

 

Pikolekirina  navan

Nav pikole bi danna paşgnek dibe. Pikolekirina navan bi armanca hez kirin, xweş kirin, ciwan kirin ps kirin km kirin dibe:

Baxe           ji nav bax
Darik            ji nav dar
Çetiko           ji nav Çeto (Çeter)
Hogirko        ji nav Hogir
Perwnk      ji nav Perwn
Paşgnn bikirina navan ev in:

ek, ok, kok, ole, kole, ik, e, ik, ko, kele, leke, le, oke, k, iko, k, ik.

ek               destek, bendek, perdek, pek,
ok                zarok, canok, danok, gulok, şemamok,
kok              xweşkok, reşkok, delalkok,
ole               Reşole, gjole, hişkole, mşole,
kole             reşkole, pikole,...
ik                darik, dasik, xweşik, reşik, dilik, keik,
e              baxe, nave,
ik               rik , derik
ko              Hesenko, rebenko,
kele             srkele,
leke             oleke,
le               mşle, zerle,
oke              baroke,       
k                gulk, dargulk, bijk, cok,   
iko               xortiko, xweşiko, reşiko,
              Dilvnk, Nermnk,
ik              xweşik, svik, gulik,

        

Hejmar ( kom yekhejmar )

Di ziman kurd de du hejmar hene:Yekhejmar pirhejmar.Yek yekhejmar e ji yek jor de kom e.

Yekhejmar

Nav yekhejmar mirovek, tiştek yan j, lawirek ten bi nav dike. Nav yekhejmar nay guhertin mna xwe dimne. L di tewandin de, nav nr () y m () distne. Navn nepend (ek) (eke) distnin  di tewandin de,( ek)   ( ek ) distnin.
Paşgnn tewandin: , , ek, eke, ek, ek bi nav ve tn nivsandin:

Ke, xort, gund (keek, xortek, keeke, ke, xort, gund, keek, xortek, gundek,...)

 

Kom

Btir ji yek ji mirovan, tiştan yan j, lawiran bi nav dike. Dema nav diyar be, paşgna " an " distne. L dema nediyar be "inan" distne. Nav kom di hevbendiy de (xistinepal) paşgna " n " distne.

Paşgnn tewandin: an, n, inan bi nav ve tn nivsandin:
Kean, xortan, keinan, xortinan, ken dilsoz, xortn eleng,...

Tewandina navan       

Nav kom di bin hin mercan de t tewandin:

1. Dema ku nav kirdeyek bi berkar be di buhrk de t tewandin.          

Xortan gund ava kirin.            
Gundiyan ser hildan.
Paleyan nsk inn.
Xort()  ek rakir.
Ke nan pijand.    
Keek dijmin lerizandin.    
Xortek Şrgo dt.                
Xortinan gund ava kirin.    
Gundnan ser hildan.  

2. Eger nav kirdeyek b berkar be, di her deman de şt dimne   nay tewandin.

Cotkar hatin.  
Xwendevan rabn.    
Rw diponijin.                
Gul d bibişkivin.                 

Di v rewş de em kombna nav ji kombna lker nas dikin, jiber ku lker "n"a kombn distne: hatin, rabn, ponijn, bişkivn,...

 

3. Eger nav di hevok de kirdeyek xwed berkarek durust be, di nihok mand de, nay tewandin.

Mr ekan  amede dikin.     
Jin şoreşgeran bi nan dikin.    
Ke xortan dibnin.   
Koer d biin zozanan.   
Xort d biin iyan.                
Xwendevan d pirtkan bixwnin.               

4. Eger nav berkarek durust be, di buhrk de şt dimne di nihok mand  de t tewandin.

Buhrk                 

Gundiyan noker şermezar kirin.           
Kurdan caş dtin.                                   
Min şervan dtin.
Min ke dt.      
Min xort dt.                 

Nihok:                    

Ez şoreşgeran dibnim.
Em gulan dinin.
Xort kean proz dikin.    

Mand:                  

Ez d şoreşgeran bibnim.                 
Em d gulan binin.                                  
Ez d ke bibnim.                 
Ez d xort() silav bikim.                 

5. Eger nav di hevok de berkarek ne durust be, di her axan de t tewandin.

Buhrk :  

Min ji xwendekaran pirs.                 
Min  li şehdan silav kir.
Min bi şervanan re nan xwar.                  
Min ji ke re got.                   
Te ji xort() pirs?                 

Nihok:                   

Ez ji xwendekaran dipirsim.               
Ez li şehdan silav  dikim.
Ez bi şervanan re nan dixwim.

Mand:

Ez d ji xwendekaran bipirsim.
Ez d  li şehdan silav bikim.

Nav bi daekan re (ji, bi, di, li) dibe berkar nedurust ji ber ku ev daek hevalbendek nav di rewş de dikin.

Veguhastina navan (Tewang)

Nav mna xwe namne, di bin hin rewş hoyan de t guhastin. Ji bo tgihştina veguhastina navan, em bi hev re hevokn jr berav bikin.

1. Şrn! Tu strkan dibn?                  Şrin           >        Şrn
Azado were v der !                           Azad           >        Azado    
Keno, werin dlan!                             Ke             >        Keno
Xortno,  ev govenda mran e.!               Xort            >        Xortno

2. Hvn xame hilgirt.                           Hvn          >        Hvn  
Ez namey dinivsim.                             Name          >        Namey
Min Xebat li bajr dt.                            bajar           >        bajr
Zoro ji  Hewlr ye.                              Hewlr         >        Hewlr
Li v xort temaşe bikin.                          Xort            >        Xort 
V bajar ez gj kirim.                             Bajar           >        Bajar

3. Ez bm iy .                                Çiya            >        Çiy
Min ji hevl (heval) re got                      Heval          >        Hevl (heval)
Min ji ava m vexwar.                          Çem            >        Çm

4. Min ji Hogir re got.                            Hogir           >        Hogir re
Ez di Qamişlo re m Drik.                   Qamişlo        >        Qamişlo re   
Stir di piy Gul re .                          Gul            >        Gul re

5. Em bi  Zr ve n.                           Zr           >        Zr ve
Şr di pişta Ristem ve .                      Ristem          >        Ristem ve

6. Me ay di beroş de kir.                Beroş            >        Beroş de
7. Kean ek hilgirtin                             Ke              >        Kean
Pşmergeyan dijmin hejand.                    Pşmerge      >        Pşmergeyan
Goşt di saring de b.                           Saring           >        Saring de  

Koma yekemn ji hevokn ku me rz kirine, di darja bang de ne; Şrn , Azado, keno xortno, van navan di v darj de paşgnn: , o, no  standine. Em ji van hevokan digihjin v derencam:

Nav di darja bang de, t guhastin. Nav m y yekhejmar paşgna  () distne:

şoreş !
Yad !
Xwşk !
Heval !
Yar !

Nav nr y yekhejmar paşgna (o) distne:

Kurdo !
Rizgaro !
Welato !
Mileto !
Hevalo !

Koma herdu zayendan ( nr m ) paşgna (no) distnin:

Hevalno!
Daykno!
Kurdno!
Miletno!

Koma duyemn ji hevokan, navn ku di darja berkariy de hatine tewandin dicivne: Hvn, namey, Botan Hewlr , navn m ne. Ev nav bi paşgna " " hatine tewandin. L xort, nan bajar navn nr in bi paşgna  " " hatine tewandin.

Derencam:

Nav di darja berkariy de tn tewandin. Nav m paşgna " " distne nav nr paşgna  " " distne.

Koma syemn ji hevokan tewandina navn nr ku tpa " e " yan " a " t de hebe berav dike. Çiya bye iy. Çem bye m. Her wiha heval bye hevl.

Derencam:

Nav nr ku tpa " e" yan  " a " di wan de hebe di tewandin  de " e "   " a " dibin " "

Gavan           >        Gavn              
şivan            >        şivn               
şervan          >        şervn
Xebat           >        Xebt
Çem             >        Çm

Koma aremn ji hevokan rewşeke cemhev ku byer t de pk hatiye berav dike. Ji bo v darj away bi hev re t gotin. Di away bi hev re de nav paşgna " re " distne  bersiva van pirsan dide:

Bi k re ?       Tu bi k re y iy?  Ez bi Egd re m iy .
Bi i re ?       Tu bi i re difir ?   Ez bi ewran re difirm.
Ji k re ?     
 Te ji k re got ?  Min ji Zn re got.
Di ku re ?      Tu di ku re y?  Ez di Qamişlo re m.
Di i re ?       Te derz di i re kir?   Min derz di ber kum xwe re kir.

Koma pncemn ji hevokan yektiyek di navbera byer kes ku byer hatiye ser w de berav dike. Away tevay ji v darj re t gotin. Di away tevay de nav paşgna  " ve " distne bersiva van pirsan dide:

Di ku ve ?      Şr di ku ve ?         Şr di pişta Ristem ve ?
Bi  i ve ?     Te ker bi i ve girda ?              Bi sing ve.
Di i ve ?      şr di i ve ?                Şr di balgih ve .    
Di k ve ?     Gule di k ve ?          Gule di Şno ve .

Koma şeşemn ji hevokan cih ku byer t de pk hatiye berav dikin. Ji bo v darj away cwar t gotin.

Nav di v away de paşgna (de) distne bersiva van pirsan dide:

Di i de ?      Goşt di i de ye ?    Goşt di beroş de ye.
Di k de ?     Kesbna mirovah di k de ye ?         Di Azad de ye.
Di ku de ?     Şoreşger di ku de ne?   Şoreşger di mala Dilgeş de ne.               

Koma heftemn ji hevokan, dsa mna ya duyemn, navn ku di darja berkariy de hatine tewandin, dicivne. L v car nav pirhejmar e. Di v rewş de nav kom bi paşgna (an) hatiye tawandin.

Pşmerge                Pşmergeyan             
Ke                        Kean

Nav di away rader de:

Di darja rader de, nav mna xwe dimne, nay guhastin bersiva van pirsan dide:

K i dike ?                        K dibne ?      Ke dibne.
Çi i  p hat ?                   Çi ket ?         Xan ket.
Çi di i rewş de ye ?         Çi şikestiye ?  Der şikestiye.
K di i rewş de ye ?         K hişyar e ?    Gel hişyar e.

Nasn:

Di away bi hev re , tevay cwar de , nav bi daekan t tewandin. Em dikarin ji bo van darjan away daek bibjin di v darj de paşgnn (de, re, ve) cuda tn nivsandin.

Guhestina navn m " ke "

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

ke

keek

ke

kein

2

Bang

ke

...........

keno

..........

3

Tewand

ke

keek 

kean

keinan

4

Bihevre

ke re

keek re

kean re

keinan re

5

Tevay

ke ve

keek ve

kean ve

keinan ve

6

Cwar

ke de

keek de

kean de

kenan de

Guhestina navn nr " xort "

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

xort

xortek

xort

xortin

2

Bang

xorto

---------

xortno

---------

3

Tewand

xort()

xortek 

xortan

xortinan

4

Bihevre

xort() re

xortek re

xortan re

xortinan re

5

Tevay

xort() ve

xortek ve

xortan ve

xortinan ve

6

Cwar

xort() de

xortek de

xortan de

xortinan de

Guhestina navn nr ( nan )

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

nan

nanek

nan

nanin

2

Bang

nano

---------

nanino

---------

3

Tewand

nn(nan)

nanek 

nanan

naninan

4

Bihevre

nn re

nanek re

nanan re

naninan re

5

Tevay

nn ve

nanek ve

nanan ve

naninan ve

6

Cwar

nn de

nanek de

nanan de

naninan de

Tewandina navan - darja berkar

Di darja berkar de nav t tewandin. Nav m paşgna () distne y nr paşgna () distne.
Eger nav nr tpn (e) yan (a) t de hebin, ev tp dibin (). Di rewşn jrn de nav dikeve darja berkariy:

1. Di buhrk de, eger nav bi lker derhingv re kiryar be dikeve darja berkariy t tewandin.

Nav m:

Ke eka şoreş hilgirt.                       Ke           
Çlek ka xwar.                                   Çlek
Şrn gul av dan.                                şrn                           

Ev hevok bi v away dikarin bn zimn:
Çeka şoreş ji hla ke ve hat hilgirtin.

Ka ji hla lek ve hat xwarin.
Gul ji hla şrn ve hatin avdan.

Nav nr:

V xort eka şoreş hilgirt.                     Xort
V hogir gul av dan.                              Hogir          

Ev hevok bi v away dikarin bn zimn:
Çeka şoreş ji hla v xort ve hat hilgirtin.       
Gul ji hla v hogir ve hatin avdan.

Nav nr ku (a) di wan de heye:

G ka xwar.                               Ga      >   G
Êş genim kir ard.                         Aş      >    Êş

Nasn: Peyvn bav, xal ap der v rzan ne. Ev peyv mna navn m ( ) distnin, yan ( o) distnin.

Ap / Apo ek hilgirt.
Bavo / Bav gul andin.
Xal / Xalo av vexwar

2. Eger nav di demn nihok pşedem de berkarek durust be dikeve darja berkariy t tewandin.

Nav m

Naz tiving heldigire.                  Tiving
Sno d lek bibe mrg.           Çlek
Gul bizin didoşe.                      Bizin

Nav nr

Naz goşt() dixwe.                     Goşt ( )
Nermn w giyay dikelne.            Giyay
Soro nn dixwe                           Nn ( nan )
Gul dn dikelne.                        Dn ( dan )

3. Eger nav berkarek ne durust be, di herdem de t tewandin.


Nav m

Memo li Şrn dike hawar.                    Şrn             
Huner ji Hvn pirs.                             Hvn             
Em d li Botan bibin mvan.                  Botan              

 

Nav nr             

Huner ji Azad() dipirse.                         Azad() 
Ez d li gund bibim mvan.                     Gund
Qenco ji ş hat.                                   Êş (aş )               
Ez ji zimn hez dikim                             Zimn                 
Guro li Osmn xist.                                Osmn                

4. Di darja zder de, nav daw t tewandin.             


Nav m

Mala jin.                                 jin                             
Kiras Şrn.                           Şrn              
Nan sl.                               Sl

Navn nr

Êşa dil().                                  Dil()
Dtina av().                              Çav()
Çna ş.                                   Êş(aş)       
Sima g.                                    G(gay)        
Hilgirtina br.                              Br (bar)       
Gurana nr .                              Daw ye gerek başgna tewang nake
Êşa ser.        

Nav nr ku ( e ) yan ( a ) di wan de heye, dema bi rengdreke nşandin yan  rengdreke hejmar re bn bikarann, herdem bi ( ) tn tewandin.  

Ez d hsp bikirim.             Ez d v hesp bikirim.  
Bern ceh xwar.                S beran ceh xwarin.
Ez ji bern ditirsim.            Ez ji v beran ditirsim.                

         

Navn kirdey berkar

Navn kirde

Ev nav bi karek radibe. Pşek yan j, delametek pk tne. Navn kirdey bi hatina paşgnn ku ji koka lkeran e li d navan saz dibin. Bi yekgirtina nav paşgnan, navek n saz dibe ku hem wateya nav hem j, ya lker dide. Ev navn lebat livbaz bi bizavek radibin jibo wan "navn kirde" t gotin. Paşgnn ku navn kirde dikin, ev in:

Van    Aşvan, dergehvan, hozanvan, bilrvan, gavan, şervan, xwendevan,
Wan   karwan, phlewan,...
Kar     Cotkar, xwendekar, serkar, nivskar, tewankar, xebatkar, hesinkar
Ker     Karker, tevinker, şoreşker, spker,   dagirker, zrker,şermker,...   
Ger    Rojnameger, dadger, şanoger, hesinger, şoreşger, meyger, werger,...
Gr    Wergr, apgr, xwegr, ...
Gir     Masgir, rexnegir, wnegir, dengir,...     
Bj     Dengbj, rokbj,...       
Baz    Hlebaz, livbaz, rimbaz, serbaz, canbaz,...       
Pj     Xwarinpj, nanpj,       
Pij      Nanpij,
    Wnekş, barkş, zehmetkş,...      
Dar    Dildar, koledar, serdar, zordar, dengdar, dikandar, kujdar,...
Dr    Rengdr, avdr, fermandr,...
Nas    Kurdnas, rojhilatnas, civatnas, mafnas,...
Zan    Kurdzan, zimanzan, dengzan, zemnzan, drokzan,...
Guhz denguhz, neguhz, wneguhz, ...
Bir     Darbir, destbir, qolbir, rbir, porbir, namebir,...
Br     Rewşenbr, ronakbr, ...
Firoş  Gulfiroş, meyfiroş, zemblfiroş, nanfiroş, şrfiroş,...
Der    Jander, hewleder,...
Saz    Pşesaz, dermansaz, plansaz,...
De      Dirinde, bexşnde, girde
Bar    Xembar, tewanbar, ...
Ber    Rber, fermanber,...
E        Xwende, xwere, beze, firoke,
Yar    Hişyar, biryar, mafyar,...
War    Bendewar,...
Wer    Serwer, brawer, pşwer, ...
A       Zana, şareza, hosta,...
Ar      Xewar, kevnar,...
Ok      Kenok, gerok, revok, serok,...
Mend  Hişmend, hunermend, aqilmend, siyamend, dadmend,...
Er      Daner,...


Nav  berkar

Ev nav buyerek t ser w dikeve bin bar lker ji babeta xwe. Nav berkar bi danna paşgna " " li d lkeran saz dibe. Herwiha navek n t kirin:

Ket                >               Y ku ketiye.
Lkera   ket      +        >    Nav  berkar

Di nav berkar de, lker bi xwe dibe nav. Mnak:
Hilgirtin         >        hilgirt    >     hilgirt
Hilbijartin       >        hilbijart            >     hilbijart
Vexwar
Xwar             
Dt              
Mir              
Ken              

Dema em dibjin : Hilbijart, t wateya y ku ketiye bin hkariya hilbijartin hatiye hilbijartin.
 
 

 

 

 selim@bicuk.de  

Destpkirina malper:05.08.2006 / http://www.bicuk.de/ - Selm Bik
Design:
www.hesso.de