Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   
     

 

Lker rastnivsandina lkeran 1
Selm Bik


 

Lker peyvek e guhrbar e, di ziman kurd de, kar, kirin, bn hebna mirovek, tiştek yan j, lawirek nşan dike. Ev peyv li gor dem, kes raweya kirin t guhertin. Di darja raderiy de yan ku dema lker b tkil ye mna nav t bikarann. Ji v darj re "rader" t gotin.

Mnak: kirin, birin, hatin, ketin, hilgirtin, rniştin, kirn, birn, firn, n, bn, sn, man, dan, pan, hejandin, lerizandin, firandin, ... wd.

Radera lker du pare ye, kok  paşgn:

kirin                       kir - in        

kirn                       kir - n        

n                       - n          

man                       ma - n         

Paşgna lkern kurd herdem (n) e , jiber ku (i) tpeke sist lawaz e. Bi ketina (n) ew bi xwe j, ji dawiya lker dikeve.

kir - in                    kir        

kir - n                    kir       

- n                        

ma - n                   ma        

Dema ku em radera lker bi dem, kes, hejmar raweyek re tkildar dikin, lker li gor wan hoyan t veguhastin. Di v rewş de, li gor dem du kokn lker tn ber avan, ew j, ev in : Koka demn ber (KDB) koka demn niha pşedem (KDN).

Bi ketina paşgna lker, rasterast koka demn ber ( KDB ) bi dest me dikeve.

kir - in                    kir                 w/w kir                     

Kir, lkera kirin e bi kes syemn y yekhejmar re di buhrk de. W / W kir.

Jibo bi destxistina koka demn niha pşedem tu rzann tevay nn in. Ten lkern ku bi (andin) (n ) daw dibin bir ne (rzan liser wan dimeşe).

Lkern ku bi ( andin ) daw dibin:

"din" dikeve "a "cih xwe dide "":

Revandin       Revan           Revn              ez direvnim

Kelandin        Kelan            Keln               ez dikelnim

Lkern ku bi "n" daw dibin:

" n " dikeve parey dimne koka dema niha pşedem ye ( KDN )

Kirn             Kir                 ez dikirim

Birn             Bir                 ez dibirim    

Hem lkern din, pwst e mirov fermaniya wan nas bike ev j, bi jiberkirin dibe.

Kirin             Bike              Bi-k-e           k            ez dikim

Gotin            Bibje           Bi-bj-e        bj         ez dibjim

        

Veguhastina lker

Ji tkildariya radera lker bi kes, dem, hejmar raweyan re " veguhastin " t gotin:

Min pnivsek baş kir.

Azad die bajr.

Min du guln sor dtin.

Baş bixebite t serfiraz bib.

Di veguhestina lker de, pwst e em ber her tişt kokn deman nas bikin. ( KDB ) jibo hem demn derbas byn   ( KDN ) jibo demn nihok pşedem.

Dema mirov lker vediguhze ar tiştn bingehn tn ber avan ew j, ev in : Kes, dem, hejmar rawe.

1. Kes

Kes, mirovek e, tiştek e yan j, lawirek e. Navek e yan j, cnavek e. Bi karek radibe yan j, byerek t ser w berkar dibe. Kes bikarek yan bi xebatek radibe, j re kiryar t gotin. L kes ku di hevok de byer t ser w, j re berkar t gotin.

a. Kiryar (Kirde)

Kiryar kesek e, mirovek e, tiştek e yan lawirek e. Cnav e yan j, nav e. Di hevok de bi karek radibe xebatek dike.

Gund hatin.

Agir geş dibe.

Xwendekar silav dikin.

Ez diim dibistan.

Min Hogir dt.

W gulek sor da min.

W name nivsand.

Di van hevokan de, gund, agir xwendekar her yek navek e bi karek rabye. Herwiha ez, min, w w j, cnav in, her yek bi karek rabye. Hem j, di hevok de kiryar in.

b. Berkar

Kes  ku di hevok de byer t ser w berkar e.

Lşkeran Zoro kuşt.

Soro dijmin lerizand.

Di van hevokan de, Zoro dijmin du nav in. Byerek hatiye ser wan. Zoro hatiye kuştin dijmin hatiye lerizandin. Ji van navan re, berkar t gotin. Dibe ku berkar nav be yan cnav be. Mirov be, tişt be yan j, lawir be. Rasterast bi lkereke derhingev ve t girdan. L bi awayek ne rasterast bi lkera nederhingv ve j, t girdan.

Berkar bi du beşan par ve dibe: Berkar durust berkar nedurust.

Berkar durust

Berkar durust, byer rasterast t ser w.

Şervan dijminan dikujin.

Gund r dibirin.

Memo Zn dixwaze.

Navn dijminan, r Zn rasterast byern kuştin, birn xwastin hatine ser wan. Tu bindarn din j, bi wan re nn in.

Berkar nedurust

Ew berkar ku di hevok de, byer rasterast nay ser w, jiber ku berkarek din nediyar p re heye j re berkar nedurust t gotin.  

Daekn "di, bi, ji, li" şna berkar nediyar ku byer bi berkar nedurust re hildigre, digirin.

Şoreşgeran li dijmin xistin.

Min ji mamoste pirs.

Dijmin mamoste di van hevokan de berkarn ne bi ser xwe ne. Jiber ku di buyer de berkarek din heval wan heye, l nav w nehatiye diyarkirin.

Dema em dipirsin: Şoreşgeran bi i li dijmin xist? Bersiva v pirs, berkarek din bi dijmin re heval diyar dike, mna : Bi ekan, bi daran, bi keviran, bi roktan,...lxistin.                                      
Herwiha, min i ji mamoste pirs? Nav w, temen w, droka Kurdistan,....

2. Dem

Di veguhestina lkeran de, s demn bingehn hene: Dema niha ( nihok), dema b (pşedem) dema buhir (buhrk).

Niha, ez diim dibistan.

Sibe, ez biim bajr.

Par ez m welt.

3. Hejmar

Du hejmar di kurd de hene. Yek, yekhejmar e btir ji yek kom e. Hejmara lker bi hejmara kiryar berkar ve girday ye. Eger berkar di hevok de nebe hejmara lker li gor kiryar e:

Azad hat.    (yekhejmar)

Şervan hatin. (kom)

L dema ku berkar di hevok de hebe hejmar li gor t:

Te ez dtim. ( yekhejmar )

Te em dtin. (kom)

4. Rawe

Rawe, awa dirva ku lker t de t veguhastin ye. Di kurd de, ev rawe hene:

Raweya ferman

Raweyn hekey ( Lavij bijoke ).

Raweya guman

Di lkeran de rader

Ber ku lker b veguhastin, di rewşa xwe ya hm de ye bi kes, dem, hejmar rawey re tkildar nebye. Ji v rewş re rader t gotin. Radera lker herdem bi " n "  daw dibe. Di piraniya raderan de "i" pşiya "n" digire, l tpeke jar lawaz e bi ketina "n" ew j, ji dawiya lker dikeve.

Radera lker du pare ye, kok paşgn:

n              -n

man             ma-n

dan              da-n

kirn              kir-n

hatin            hat-in

gotin            got-in

Dema paşgn t avtin (KDB) dimne.                 

, ma, da, kir, hat, got.

Jibo naskirina (KDN) tu rzann tevay nn in.  Ten jibo radern ku bi " n " " andin " daw dibin rzan heye. L yn din pwist e bn jiberkirin. Jibo hesankirina v kar em radern lkeran li gor tpn dawiy di van koman de par ve dikin:

 

1. Radern ku bi " in " daw dibin: Ev rader di s koman de dicivin:

a. Radern ku bi " andin " daw dibin

b. Radern ku bi " tin " daw dibin.

c. Radern ku bi "rin" daw dibin.
 

2. Radern ku bi " n "daw dibin.

3. Radern ku bi " an " daw dibin. Ev rader bi away din j, tn bikarann:

a. Carna " an " dibe " ayin "          : dan         dayin

b. Carna " an " dibe " andin "       : pan      pandin

c. Carna " an " dibe " iyan "          : geran       geriyan

4. Radern ku bi "n" daw dibin:

a. Carna " n " dibe " yn "          : bn          byn

b. Carna " n " dibe " tin "          : cn          ctin

Nasn
Radera lker mna nav t bikarann nav kirin bn yan j, nav rader j re t gotin.

Raweya  ferman (KDN)

Koka dema niha (KDN)

Parey radera lker ku dibe binyata veguhastin di demn nihok pşedem de, j re koka dema niha t gotin. Ev kok j, ji fermaniya lker  t naskirin. Kirin  bi-k-e     k

Ez dikim.       Ez bikim.

Raweya ferman

Raweya ferman bi berxistina pşgna (bi) di pşiya koka dema niha paşgna (e) dibe.

dan              bi-d-e

birin             bi-b-e

kirn              bi-kir-e

1. Radern ku bi " in " daw dibin

a. Radern ku bi (andin) daw dibin

Di van raderan de (din) dikeve (a) dibe ():

kelandin/kelan/keln  Herwiha paşgn pşgnn  fermaniy bi parey may vedibin.

weşandin       bi-weşn-e              weşn

ceribandin     bi-ceribn-e             ceribn

hrandin        bi-hrn-e               hrn

pijandin         bi-pijn-e                pijn        

revandin        bi-revn-e               revn

Li gor rzana jor gerek nake mirov fermaniya van lkeran nas bike. Dikare yekser (KDN)  nas bike: ( in ) dikeve     ( a ) dibe ( )

b. Lkern ku radera wan bi (tin)  daw dibe

Paşgna (tin) ji rader dikeve parey may pşgn paşgna fermaniy distne: 

girtin            bi-gir-e                  gir

jentin           bi-jen-e                  jen

hrtin           bi-hr-e                 hr

simtin           bi-sim-e                 sim

nihrtin         bi-nihr-e               nihr

c. Lkern ku radera wan bi ( istin) daw dibe

(Tin) t avtin (is ) dibe (s):

heristin         bi-hers-e              hers

hilawistin       hilaws-e                hilaws

ristin            bi-rs-e                  rs

d. Radern ku bi (iştin ) daw dibin

hilperiştin      hilperş-e               hilperş

maliştin         bi-mal-e                 mal  

rniştin         rn-e                     rn

veniştin         ven-e                    ven  

e. Radern ku bi (tin) daw dibin

ctin            bi-c                     c

stin            bi-s                      s        

dirtin           bi-dir                    dir 

ji van raderan (tin) t avtin.

f. Radern ku  bi (irin) daw dibin

birin             bi-b-e                    b  

kirin              bi-k-e                    k    

mirin             bi-mir-e                  mir 

2. Lkern ku radera wan bi ( n) daw dibin

Paşgna (n) ji rader dikeve, parey may koka dema niha ye.

barn            bi-bar-e                 bar     

bezn            bi-bez-e                 bez   

born            bi-bor-e                 bor   

zann            bi-zan-e                 zan    

revn            bi-rev-e                 rev      

3. Lkern ku radera wan bi ( an ) daw dibin

dan              bi-d-e                    d     

gihan            bi-gih-e                  gih  

man             bi-mn-e                 mn    

kolan            bi-kol-e                  kol

4. Lkern ku radera wan bi ( n ) daw dibe

bn              bi-b-e                    b

n              bi--e                          

dn              bi-d                     d             

pn              bi-p                     p           

Jibo naskirina koka dema niha, baştir e mirov ji bil radern ku bi (andin) ( n ) daw dibin hemyan ezber bike. Eger di radern ku bi ( tin ) daw dibin de (a) hebe cih xwe dide ()

alastin          bi-als-e                als

bijartin          bi-bijr-e                 bijr   

bihartin         bi-bihr-e               bihr    

pişavtin         bi-pişv-e               pişv 

guvaştin        bi-guvş-e              guvş    

Eger parey may ji rader pişt avtina (tin) bi (s) daw bibe, ev (s) cih xwe dide (z).

gestin           bi-gez-e                 gez      

mstin           bi-mz-e                 mz   

guhastin        bi-guhz-e              guhz   

xwastin         bi-xwaz-e               xwaz    

lstin             bi-lz-e                   lz      

parastin        bi-parz-e              parz 

bihstin          bi-bihz-e                bihz  

L eger ev pere bi (f) daw bibe, cih xwe dide (v).             

axaftin          bi-axiv-e                axiv   

hraftin         bi-hriv-e               hriv 

bişkaftin        bi-bişkv-e             bişkv    

Û eger ev pere bi (ş) daw bibe cih xwe dide (j).

biraştin         bi-birj-e                birj    

gihiştin          bi-gihj-e                gihj  

kuştin           bi-kuj-e                  kuj      

5. Lkern ku radera wan bi (tin) daw dibe, ev (tin) cih xwe dide (j).

avtin           b-avj-e                 avj   

mtin            bi-mj-e                 mj         

rtin             bi-rj-e                  rj        

(atin) j, cih xwe dide (oje) yan j (je)

patin            bi - pj - e              pj

L (otin) cih xwe dide (oj) yan j, (oş)

sotin            bi-soj-e                  soj    

kotin            bi-koj-e                  koj    

dotin            bi-doş-e                 doş   

firotin           bi-firoş-e                firoş 

 

 

 

 selim@bicuk.de  

Destpkirina malper:05.08.2006 / http://www.bicuk.de/ - Selm Bik
Design:
www.hesso.de