Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   
       
     

Çend dtin li ser hevoksaziya kurd
Selm Bik
 

Hevokn lker
Hevok di Kurmanc de, bi gelemper bi v away jr t sazkirin:

Kiryar

Agahdar/Berkar

Lker

Ez
Ew
Berfn

ay
gulan
berxan

vedixwim
av dide
dirne

L bi hin lkern nederhingv re ku bizava wan ber bi aliyek ve ye.

Mna:
n, ketin, hatin, firn, bn ( bi wateya bn )... bi away jr t sazkirin:

Kiryar

Lker

Agahdar

Ez
Guhderz
Şrn
Mado
Serdar

diim
ket
hat
b
fir

gund
al.
bajr.
şoreşger.
asmanan.

Eger bi van lkeran re daek bn bikarann aliy bizava lker b guhern, hevok dsa vedigere ser away xwe y gelemper:

Kiryar

Agahdar

Lker

Ez
Guhderz
Şrn
Serdar

ji gund
di al de
ji bajr
di asmanan re

diim.
ket.
hat.
fir.

Di hin rewşan de, lker di darja rader de, t bikarann mna nav m t tewandin. Eger di van rewşan de, lker b kiryar be pşiya hevok digire:

Çna zozanan xweş e.
Hatina bihar proz e.

Eger ev lker di darja rader de bibe agahdar di hevokn lker de bi lkerek din re b, away jr distne:

Gul, na briy xweş dibne.
Gel, hatina Newroz proz kir.

Eger lker derhingv du berkaran bistne, hevok away jr distne:

Kiryar

Berkar 1

Lker

Berkar 2

Azad
Şrn
Min

gul
silav
nan

firotin
da
da

kean.
şehdan.
gundiyan.

Eger berkar duyemn ne durust be, hevok away jr distne:

Kiryar

Berkar 1

Berkar2

Lker

Şoreşgeran
Şermn

nan
nav gund

ji Gul
ji Şlan

xwestin.
pirs.

Pir caran hevok bi lkern nederhingv re, bi kiryar lker dibe. Hing bi v away t:

Kiryar

Lker

Sulav
Nermn
Ez
Ew

raza.
hat
dimeşim.
direve.

Eger hoker di hevokn lker de hebe, bi awayn jr tn sazkirin:

1- Lkern nederhingv:

Hoker

Kiryar

Lker

Berkar

Pişt nvro
Êvar

Canda
Sernaz

gihişt
die

Qamişlo.
dibistan.

Yan j, bi v away:

Kiryar

Hoker

Lker

Berkar

Canda
Sernaz

Pişt nvro
var

gihişt
die

Qamişlo.
dibistan.

2- Lkern derhingv:

Hoker

Kiryar

Berkar

Lker

Kliyek din
Niha

ez
ez

ay
nan

vedixwim.
dixwim.

Yan j, bi v away jr:

Kiryar

Hoker

Berkar

Lker

Ez

niha

nan

dixwim.

Eger di van rewşan de, berkar nedurust be, lker dikeve dawiya hevok:

Pişt nvre Canda ji Qamişlo die.
Sernaz var ji dibistan t.
Ez niha xwe ji xwarina nan re amade dikim.

Hevok, di raweya ferman de, ji rzana gelemper der nakeve:

Were em nan bixwin!
Werin em biin
اiyay Şerefdn!
Jiyan baş nas bike!
Bibe xwediy jiyanek birmet!

Hevokn navdr

Ev hevok ji nav, rengdr lkera bn tn sazkirin. Tu bizav nakin di rewşa bn de dimnin. Herwiha berkar kiryar di van hevokan de, nn in:

Jiyana birmet gelek xweş e.
Gundiyn Kurd leheng in.
Şoreş rmeta gel e.
Berxwedan jiyan e.
Serxwebn azad rmet in.
Zindan dibistana qehremaniy ne.
Koledar rreşiya mirovahiy ye.

Hevokn bang

Ev hevok dikarin mna hevokn lker yn navdr j, bn:

1- Mna hevokn navdr:
Ax, ev i rewş e!
Oh xweş, ev i awazek nemir e!
Wey, li min day!
Tif, li mirovn xwefiroş!
Nifir, li v dema bbext !

2- Mna hevokn lker:

Lo xorto !
Ji xew rabe dereng e!
Ox, te dil min xwe ş kir !
Of, dil min iqas dişe!
Ax, ez ketime i rewş !

Niqteşan

Ji bo asankirina xwendin, tgihştin xweşkirina ahenga hevok, end nşan di nav de, cih digirin. Ev nşan dawiya hevok, wateya pareyek j daxwaza w pş me dikin. Li hla din, di xwendin de, cih rawestan bndan j, diyar dikin. Ji van nşanan re niqteşan t gotin.
Nşann niqte
şaniy j, ev in:

.      Xal ( Niqte )

,      Dabir ( Bihnok )

?      Xalepirs ( Niqtepirs )

!      Xalebang ( Niqtebang )

:      Xalecot ( Niqtecot )

;      Xaledabir ( Niqtedabir )

( )      Kevanek

" "      Dunik

_      Xzek

-      Bendek

Xal
Ev nşan dawiya hevok diyar dike:

Duh, ez m Amed. Min şal şapek kir. Li wir min hevalek xwe dt. Em
gelek bi hev şa bn. Li nav bajr, min tiştn balkş dtin. Leşkeran kolan dagirti bn.

Dabir
Di nivsandin de, dabir pir pwst e. Cihn ku digire ev in:
1- Cih gihaneka ( ):

Hogir, Azad, Rojn Rewşen ji bajr tn. Ev ciwan pir hişyar in. Dost dijmin ji hev nas dikin, xweşiya jiyan nas dikin riya xwe baş dizanin.
Pir caran, ji hla gelek nivskarn kurd ve,  ev nşan li pşiya t dann. Ev şaşiyek e, ji ber ew bi xwe cih digire.
2-Dikeve navbera pareyn hevok yn bik, l bi merc ku wateya w ney guherandin.

3- Pişt j, t:

Çiya, cih rmeta me, hem j, ji prozahiyn me ne.

4- Pir caran, di...de, di...re, bi...ve, ji...re,...di nava du dabiran de, cih digirin:
Di rewşn awarte de, hevaln min, ji min re, dibin aqilmend.
Ez, ji te re, dibjim ku em biin mal baş e.

5- Pişt kiryar ku ji lker xwe dr dikeve t:

Şrn, di rojeke bi berf, baran bager de, hat ry din.
Ez, di sala hezar nehsed ş
st de, ji d bme.
Reşo, ji ber ku nizane bixwne, matmay dimne.

6- Pişt banglkirin t:

Mizgn, li min binere gotinn min guhdar bike.
Xebat, ku tu y welat silavan li hevalan bike.

Xalepirs

Dikeve dawiya hevokn pirsiyariy:

Tu keng ji welat hat?
Ew i dixwaze?
Çend leşker hatin gund?

Xalebang

Dikeve dawiya bang hevokn bi wan re:

Ax ! Ev i zemanek xirab e!
Xwedyo ! Te awa li hev an !
Oh xweş ! Çi  mizgneke baş e!
Kuro, bibe mirov!

Xalecot

Dikeve dawiya hevokn ku tiştek t gotin yan hejmartin:

Beyana sib b, bav min ji xew hişyar b got: Ev iya ji şer kuştin natirsin.
Di dn Zerdeşt de, s baweriyn bingehn hene: Peyva xweş, baweriya rast
kar baş.

Xaledabir

Dikeve navbera hevokn ku bi hev ve girday ne wateya hev temam dikin. Hn hevok neqediya ye babeteke n dest p dike:

Reşo, bilez ji mal derdikeve; wisa xuya ye ku tiştek pwst qewm ye.

Kevanek

Peyvn ku bi sebebek dikevin nav hevok, dikevin nav kevanekan rakirina wan j, wateya hevok naguherne:

Di Kurmanc de, du zayend hene ( nr m ).

Dunik

Peyvn ku ji cihek din tn guhastin di nav dunikan de, tn nivsandin:

" Ay Ahoray mezin " Zerdeşt digot.

Xzek

Eger nivsandin ket away axaftin peyvbj hat guhartin, li pşiya hevok xzek t nivsandin:

Di navbera dil mej de, gotbjek germ dest p kir:

_ Jiyan pir xweş e!
_ L tu bindest .

Bendek

Dikeve navbera du peyvn ku hogiriyek di nav wan de heye:

Birca - Belek
Kaniya - Sp
Bedir - Xan

Nasn

Di Kurmanc de, nşana her pwst dabir e(bihnok).

 

 

 

 selim@bicuk.de  

Destpkirina malper:05.08.2006 / http://www.bicuk.de/ - Selm Bik
Design:
www.hesso.de