Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   

 

Rastnivsa ziman kurd - Kurmanc


Ev nivs di komcivna ziman kurd ya navnetew de ku li Berlin, di 06-08.01.1995an li dar ket, hat pşkşkirin di kovara Lkoln ya Insttuya Kurd ji bo Lkoln Zanistiy, li Berlin No: 5 meha adara
1995 hat weşandin (ISBN: 3-930943-07-7)



Dema mirov li ser rastnivsa Kurd dipeyve, di ser de, rziman kurd t bala
mirov. Tev ku hin hln rastnivs yn serbixwe hene, l ji rzimn cuda nabe. Rnivs bi tevay, di bin ban rzimn rzann rziman de, dicive. Di rastnivs de, s hln bingehn xwe ber bi av dikin:

1. Rastnivsa dengan

2. Rastnivsa peyvan, ev j , dibe du beş:

    2.1. Rastnivsa ferheng (Lexicology).

    2.2. Rastnivsa rziman

3. Rastnivsa hevokan.


1. Rastnivsa dengn Kurd

Dengn, di zimanek de, bi tpan tn p. Bi tevay ev deng alfabe saz dikin. Di alfabeya Kurd de, s yek tp hene. Ev deng (tp), ji hla zimanzan rewşenbr Kurd CELADET BEDIRXAN ve bi alkariya rewşenbrn derdora w hatine pejirandin. Pişt xebata nz şst salan, van dengan bikrhatina xwe ji bo ziman Kurd diyar kirine. Tpn kurd yn latn ev in:
Gir: A B C D E F G H I I J K L M N O P Q R S
Ş T U V W X Y Z
Hr: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s ş t u v w x y z


Nivsna tpan

Peyvn kurd herdem bi tpn hr tn nivsandin. L, di rewşn jrn de, tpa gir t nivsandin:

a: Nasnav bi tpa gir dest p dike yan j, bi tevay gir t nivsandin.

Azad            AZAD
Hewes          HEWES
Bagok           BAGOK
Dcle             DICLE
Amed            AMED
Kurdistan       KURDISTAN
 

b: Hevok herdem bi tpa gir dest p dike.

Şoresa Kurdistan xwe gihandiye kobera şer gel. Di şer gel de, hem hzn civat dibin eniyn ceng. Di Kurdistan de ro, her gund, her bajar her beş civat, li hember dijmin eniyeke ceng vekiriye.


c
: Dema mirov ji bo balkşiy bixwaze peyvek yan hevokek berav bike, dikare bi tpn gir di nav du kevankn hr de, binivse.

Li Kurdistan APKIRINA pirtkan qedexe ye.
Ji SERXWEBN AZADIYʔ bi rmetir tiştek nn e.


: Sernivsn gotar nivsaran bi tpn gir dest p dikin yan j, bi tevay gir tn nivsandin.

Şoreşa Rewşenbr yan Rewşenbrn Şoreşger
ŞOREŞA REWŞENBIR AN REWŞENBRN ŞOREŞGER

d: Navn pirtk, rojname kovaran bi tpn gir tn nivsandin.

WELAT ME
REWŞEN
RASTNIVISA ZIMAN KURD

e: Textik, depik pankertn bangeşiy bi tpn gir tn nivsandin.

BERXWEDAN JIYAN E!
AN SERKEVTIN AN SERKEVTIN !
JI BO AŞTIY EM DIMEŞIN!

 
Qeyd rzann nivsna tpn dendar

1. Di peyvek de li d hev du dengdar nayn. Di v rewş de, tpa (y) wan ji hev cuda dike. Dengdarn () () xwe kurt dikin dibin (i).

Duemn - Duyemn
Dirja - Dirjay
Pale - Paley
Azada gel - Azadiya gel
Gund - Gundiyek
Xan - Xaniyek
R - Riya mirovayiy
D - Diya min
P - Piy min

Gelek caran tpn dengdar bi tpn (h,w) ji hev cuda dibin:

Mirova                   Mirovay                 Mirovah
Reşa                     Reşay                    Reşah
Pale                      Paley                     Paleh
Duemn                   Duyemn                 Duwemn
Serşoa mal            Serşoya mal           Serşowa mal
D reş                  Dye reş                 Dw reş

Dema tpa (w) tpn (u,) ji hev cuda dike, ev tp dikarin bibin (i):

Dy reş       Dw reş       Diw reş

 Her wiha tp (uy, y) j, dibin (iw).
Duyemn        Duwemn       Diwemn
Dy gir      Dw gir      Diw gir


2- Eger herdu tpn dengdar ji hev bin yan nz hev bin, yek dikare bikeve cih xwe bide ya din
.

Pale           Paleya jr                Pala jr
Ka             Kaya nska              Ka nska
Mamoste     Mamosteya Kurd     Mamosta Kurd
Mamoste     Mamostey Kurd      Mamost Kurd

3- Tpa (u) bi tpa (x) re dikare bibe (wi).

Xunav                    Xwinav
Xundekar                Xwindekar
Xudan                    Xwidan


4- Eger daekn lker (di, bi) bi lkereke ku bi dengdarek dest p dike re,
hatin, ev daek dengdara xwe (i) davjin.

Ajotin           biajo             bajo             diajom          dajom
Axaftin         biaxive          baxive          diaxivim         daxivim
Ann             bine             bne             dinim            dnim (tnim)

Dubarekirina tpn bdeng

Di peyvek de li d hev du tpn mna hev nayn. Di v rewş de, tpek j dikeve cih xwe dide ya din.

Yek-kte        Yekte
Pak-kirin        Pakirin
Paşşv           Paşv
Xurt-tir         Xurtir
Rast-tir         Rastir

Di hin mercan de, peyva hevdinan ji hev cuda dibe, hing tpa ket dsa vedigere:
Pakirin          Dil xwe pak bike

Eger herdu tp di du peyvan de bin tn nivsandin, l yek j nay xwendin:
Ez di gund de bm (gun de)
Dengbj j hene (dengb j)
Di ser re nee (di se re)

Dengn nz hev tn nivsandin l nayn xwendin.
Rind    Rindtir (Rintir)
Bilind   bilindtir (Bilintir)

Bi tu away tpn tirk (ı, i ) cih tpn (i, ) nagirin. Daxwaza guherna wan metirsiyeke mezin bi xwe re tne. Guhernn di dengn Kurd de bn kirin pwst e li ser bingeheke zanist bin.

 

2- Rastnivsandina peyvan


a: Rastnivsna peyvan ji hla ferheng ve (LEXICOLOGY)

Babeta v beş lgern lkolnn li ser peyvn ku di zimn de, tn bikarann ye. Rastnivsna peyvn bingehn di ziman Kurd de guhernn wan yn drok devik diyar dike. Bi i rzan qeydan mirov li koka peyv dikole rastiya w derdixe zelal dike. Em dikarin di v hl de, van cureyan berav bikin:


1- Peyvn ku deng (i ) dixin:

Sipas          Spas
Sipartin         Spartin
Sitrik           Strk
Sitiran          Stiran

Bi baweriya min ev rewş ji hkariya hin zimann biyan t. Di van zimanan de, deng (i) ji navbera (s) (t), (s) (p) dikeve. L di Kurd de, pwst e ev deng bimne. Ji ber ku ketina w, dengek bingehn ji peyv dixe.
Peyvn mna ziman, zindan, giran, biha, bihar, mijar, bingeh wd. B guman
avtina deng (i) ji van peyvan şaş e.


2- Bihevguherna dengdaran

Di ziman kurd de, gelek caran tpn dengdar bi hev tn guherandin. Ev j dibe sedema nivsna peyv bi awayek n.

Heyv            Hv (ey) bye ()
Gasin           Gsin (A) bye ()
Cewal          iwal (c) bye () (e) bye (i)
Bagr            Belgr            Bergl (a) bye (e) (r) bye (l)
Bihar            Buhar           Behar           Bahar


Di kurd de (eh) dibe (a):

ehv            av
Xwehr          Xwar
Behr             Bar
Sehr             Sar
Kehr             Kar
Mehr            Mar
Keh              Ka


(ih) dibe ( ):

Cih               C
Sih               Si
Mih              M
Bih               B
Rih               R
Tirih             Tir
Bihn             Bn


(uh) dibe (o) yan j ():

Cuh              Co
Duh              Do
Buhtan          Botan
Cuht             Cot
Duhtmam       Dotmam
Cuhtin          Ctin
Suhtin          Stin
Nuh              N

Di van rewşan de, her dem tpa dengkurt cih xwe dide ya dengdirj


3- Peyvn hevwate

Ev peyv bi yek watey tn bikaraann.
Peyv            Şor              Xeber           Axiv             Qise   
Şitexal         Bje
Şerm            Fiht
Şeref            Rmet
Wisa             Wilo             Wer              Werge          Wan


4- Guherna cih dengek ji peyv

Li gora herman dengek ji peyv cih xwe diguherne.
Berf              Befr
Derw
ş         Dewrş


5- Peyvn biyan

Mna her ziman, Kurd j, gelek peyvn biyan ji derdorn xwe di nav xwe de civandine. Peyvn ku hevwateyn wan bi kurd hene pewst e mirov hd hd bikaranna wan km bike di cih wan de, yn bi kurd bixebitne, heta ku ji ber xwe ji nav ziman derkevin. L, yn ku hevwateyn wan nn in w mna xwe bimnin pişt ku kirasek kurd b lkirin. Ji van peyvn ku ji Ereb hatine:
Şerbet, Himam, Hsr, Hebis,
Şeref  (Noşav, Serşok, Dl, Girtgeh, Rmet)

L peyvn teknk zanist her mirov mna zimann din digire.


6- Deng (k) (q)

Di kurd de deng (q) pir km t bikarann. Pir caran j, v deng cih (k) girtiye.
Dalikandin      Daliqandin
Lik               Liq
Xelk             Xelq
Kakil             Qaqil
Fkn             Fqn


7- Deng ( ) ya Ereb

Li gora hin herman deng (a) kurt dibe, xwe bi (e) diguherne pişt ku ( ) a ereb bi d ve dibe:

Asmam          esman
Kan             Ke
n
Mas             Me
s
Tal               Te
l

Di nivsn de, ev peyv bi hsan vedigerin ser reseniya xwe. Di hla ferheng de, pwstiyeke mezin bi lkolnn zanist heye.
Bi xebatn tevay, ji hla sazgehn ziman ve, mirov dikare bigihje encamn ba
ş.


b: Rastnivsna ji hla rziman ve:

Hem rzan qeydn rziman yn di rastnivsna peyvan de bi kar tn babeta v beş ne. Bi piran j, peyvn zimn yn guhrbar cih xwe di vir de degirin. Peyvn ziman Kurd yn ku li gora kes, dem, cih rewş tn veguhastin ev in:

- Nav
- Cnav
- Rengdr
- Jimar
- Lker


Rastnivsa navan


1- Navn
şnber:

Nr: Mr, beran, kon
M: Jin, bizin, av


2- Navn razber:


a. Navn razber yn raman:

Nr: Sewda, derd, hest
M. hz, hv, tirs


b. Navn razber yn jbirn:

At: Reşat, serokat, korat
T: Re
şat, birat, zavat
: Erzan, xweş, hogir


c. Navn razber yn rader:
Ev nav bi xwe radern lkeran e hem m ne mna:
n, man, birin, ann, kelandin, girn


kirina navan


Navn cih:

Navn cih yn xweber: Xan, meydan, dibistan, keleh, bazar, bnder, şikeft
Navn cih yn sazber: Ev nav bi van pa
şgnan dibin:
Istan: Kurdistan, gulistan, daristan, goristan, mristan
Geh: Dengeh, lzgeh, regeh, zanngeh, kargeh, tomargeh
Zar: menzar, gulzar
Xane: Mvanxane, nexwe
şxane, dermanxane
Ln: Kuln, hln, xwln, biriqiln
Dn: Kadn


Navn alav:

Navn alav yn xweber: pns, kev, bivir, tevşo

Navn alav yn sazber: Ev nav bi alkariya paşgnan dibin, ji van paşgnan:

Ek: Birek, badek, pek

Dan: aydan, xwdan, xweldan, kildan

v: Kilv,

Ing: Bjing, hevring,

Ar: Xzar,


Navn hevdinan:

Navn hevdinan bi van awan dibin:

Nav Rengdr: Girsor, rreş, dilpak, şevreş, zimanxweş

Nan nav: Marmas, biramak, birabav

Nav Lker. Gerav, bager, dermansaz

Nav Hoker: Beravk, bermal, navmal, serdest

Nav Daek: Bdeng, nemir

Navn hevinan carna bi alkariya paşgnan j, dibin, ji van paşgnan:

Gn: Argn, pargn,

N: tevn, xewn


Tewandina navan

Nav di rewşa berkariy de t tewandin. Nav nr paşgna ( ) distne y m

paşgna () distne. Navn nr eger tpa (a) t de hebe ev tp xwe diguhrne

cih xwe dide ().

nav di van mercan de t tewandin:

1- Eger nav kiryar lkerek derhingv be t tewandin.


Navn nr:

Şervn dijmin lerizand. (Şervan)

G ka xwar. (Ga)

Hogir () al hilgirt.

Xort () gul avadan.


Navn m:

Brvan m dot.

Şrn pns rakir.


2- Eger nav berkar be t tewandin:

Soro nn dixwe.

Cano br hildigre.

Naz tiving radik.

simo lek dibe mrg.

Tu Brvan bibne!


3- Herdem nav bi daekan re t tewandin:

Min ji şervn pirs.

Huner bi Hvn ve .


4- Nav daw di hevoka hevbend de t tewandin:

Kiras Şrn.

Nan sl.

Pijandina nn.

Hrandina arvn.

Dtina Hogir ().


Di kurd de tewandina navn nr yn ku tpa (a) t de nebe hatiye hilann. l

eger nav bi cnavek nşandin re hat t tewandin. Di v rewş de eger tpa (a)

hebe li gora rzana gişt nav nr bi ( ) t tewandin:

Li bern binihre.

Li v beran binihre.

Min j Hogir () pirs.

Min ji w Hogir pirs.

Ez ji bajr tm.

Ez ji v bajar tm.


Navn nr m yn kom bi (an) tn tewandin:

Beranan ceh xarin.

Kean xort dtin.

Xortan ke dtin.

Mran ji jinan pirsn.


Nav bi zder re

Zdera pend: ji bo nr tek, a ji bo m tek, n ji bo nr m (kom).

Zder li d nav t p ve t nivsandin:

Nan sl. iyay bilind. Gula sor. Serhildana gel. iyayn bilind. Gulya sor.

Zder bi ser xwe cuda t nivsandin, eger maneyek serbixwe temam bide.

Serhildana gel ya 1990 . iyayn bilind yn n dibişkivin.

Zdera nepend: Ek ji bo nr m tek, eke ji bo m tek, ek ji bo nr tek

(tewand), ek ji bo m tek (tewand), in (ine) ji bo koma nr m.

Xortek hat.

Keek hat.

Xortek got.

Keek got.

Min guleke sor bn kir.

Xortin hatin

Kein hatin.


Bikirina navan:

Di kurd de, bi du armancan nav tn bikirin. Ji bo kmkirin ji bo

delalkirin. Nav bi van paşgnan t bikirin:

Ek: Bendek, destek, pek

Ok: Zarok, canok, danok, şemamok, gulok

Kok: Xweşkok, delalkok

Ole: Reşole, gjole, hişkole, meşkole

Kole: Reşkole

Ik: Darik, dasik, xweşik, reşik, dilik, keik

e: Baxe, nave

ik: Rik, derik,

Ko: Hesenko, rebenko,

Kele: Srkele,

Leke: oleke,

Oke: Baroke,

K: Dilvnk, Nermnk,

Ik: Xweşik, Svik, Gulik,

Iko: Xweşiko, Diliko, Xortiko

Bangkirin:

Babet           Tek              Kom

Nr              Azado           Azadino

Nr              Bavo            Bavino

Nr              Birawo          Birano

M               Şrn           Şrnino

M               Şern           Şrnino

M               Yad            Yadino

M               Xwşk          Xwişkno


Rastnivsa navan:

Nexşe -1- Navn m (Ke)

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

ke

keek

ke

kein

2

Bang

ke

...........

keno

..........

3

Tewand

ke

keek 

kean

keinan

4

Bihevre

ke re

keek re

kean re

keinan re

5

Tevay

ke ve

keek ve

kean ve

keinan ve

6

Cwar

ke de

keek de

kean de

kenan de


Nexşe -2- Navn nr (Nan)

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

nan

nanek

nan

nanin

2

Bang

nano

---------

nanino

---------

3

Tewand

nn(nan)

nanek 

nanan

naninan

4

Bihevre

nn re

nanek re

nanan re

naninan re

5

Tevay

nn ve

nanek ve

nanan ve

naninan ve

6

Cwar

nn de

nanek de

nanan de

naninan de


Nexşe -3- Navn nr (Xort)

Rz

Awa

Pend-Yek

Nepend-Yek

Pend-Kom

Nepend-Kom

1

Rast

xort

xortek

xort

xortin

2

Bang

xorto

---------

xortno

---------

3

Tewand

xort()

xortek 

xortan

xortinan

4

Bihevre

xort() re

xortek re

xortan re

xortinan re

5

Tevay

xort() ve

xortek ve

xortan ve

xortinan ve

6

Cwar

xort() de

xortek de

xortan de

xortinan de



 

Rastnivsna cnavan:

Cnavn kesok away rast: Ez, tu, ew, em, hun, ew.

Cnavn kesok, away tewand: Min. te. w, w, me, we, wan.


Cnavn (w) (w) bi daekan re:

Li w (w)               L

Bi w (w)               P

Di w (w)               T

Ji w (w)               J


Cnava hev (hev din) bi daekan re:

Bi hev           Pev

Ji hev           Jev

Di hev           Tev

Li hev           Lev


Cnava k bi daekan re:

Bi k             Pk

Li k             Lk

Li k             Jk

Di k            Tk


Cnavn nşandan:

Ev, evan, evan, ev ha, eva ha, evn ha.

Ew, ew, ewan, ew ha, ewa ha, ewn ha.

 

Cnava ev bi peyvn roj, şev sal re dibe ():

Ev şev          şev

Ev roj           roj

Ev sal           sal


Cnava girk (ku):

Kea ku, te dt şoreşger e.


Rastnivsa cnavan


Nexşe -1- Cnavn kesok

Rz

Awa

1Tek

2Tek

3Tek

1Kom

2Kom

3Kom

1

Rast

Ez

Tu

Ew

Em

Hun

Ew

2

Bang

-----

------

-----

------

------

------

3

Tewand

Min

Te

W/W

Me

We

Wan

4

Bihevre

Min re

Te re

W/W re

Me re

We re

Wan re

5

Tevay

Min ve

Te ve

W/W ve

Me ve

We ve

Wan ve

6

Cwar

Min de

Te de

W/W de

Me de

We de

Wan de

 

Nexşe -2- Cinavn nşandin

Rz

Awa

Ev-M

Ev-Nr

Ev-Kom

Ew-M

Ew-Nr

Ew-Kom

1

Rast

Ev

Ev

Ev

Ew

Ew

Ew

2

Bang

-----

------

-----

-----

-----

-----

3

Tewand

Ev(V)

Ev(V)

Evan

Ew(W)

Ew(W)

Ewan

4

Bihevre

Ev re

Ev re

Evan re

Ew re

Ew re

Ewan re

5

Tevay

Ev ve

Ev ve

Evan ve

Ew ve

Ew ve

Ewan ve

6

Cwar

Ev de

Ev de

Evan de

Ew de

Ew de

Ewan de

 

Nexşe -3- Cnava kjan

Rz

Awa

M

Nr

Kom

1

Rast

Kjan?

Kjan?

Kjan?

2

Bang

-------

---------

-------

3

Tewand

Kjan?

Kjan?

Kjanan?

4

Bihevre

Kjan re?

Kjan re?

Kjanan re?

5

Tevay

Kjan ve?

Kjan ve?

Kjanan ve?

6

Cwar

Kjan de?

Kjan de?

kjanan de?

 

Nexşe -4- Cnavn k i?

Rz

Awa

K?

i?

M

Nr

1

Rast

K?

i?

i jin?

i xort?

2

Bang

-----

------

-----

-------

3

Tewand

K?

i?

i jin?

i xort?

4

Bihevre

K re?

i re?

i jin re?

i xort re?

5

Tevay

K ve?

i ve?

i jin ve?

i xort ve?

6

Cwar

K de?

i de?

i jin de?

i xort de?

 

Rastnivsna rengdran

Rengdrn pesinde: Baş, reş, sor, bilind, xweş, geş

Rengdrn afirand: Ev rengdr bi alkariya paşgn pşgnan tn afirandin.


Paşgn:

Baz: canbaz, trbaz, rimbaz, sextebaz

Kar: Cotkar, alkar, sextekar

Ker: Zvker, zrker, şrker, hesinker

Van: Bilrvan, şervan, gavan, şivan

Bend: Solbend, sazbend

Van: Aşvan, xlvan, bajarvan

Gn: Gulgn, rengn, xemgn, lezgn, xwazgn

Yar: Hişyar, bextiyar, kiryar

Dar: Serdar, bindar, guhdar, dildar, evndar

An: mran, piran

Ane: Şahane, hovane

: Gund, iyay, giran, erzan

Ger: Şoreşger, şevger, dadger, şanoger

Mend: Cegermend, hişmend, hunermend

Gr: Wergr, xwegr, kargr

Saz: Pşesaz, dermansaz

Bn: reşbn, bedbn


Pşgn:

Hev: Heval, hevr, hevkar, hevpşe

Nv: Nvro, nşev, nvsal

Ho: Hozan, hogir


Rengdrn hevdinan:

Bi ketina zder dibin:

Dil şad                  Dilşad

Bejna zirav              Bejnzirav

av reş                 avreş

 

Bi guhastina peyvan dibin:

Bihay giran            Giranbiha

Roja xweş               Xweşroj


Ji du navan dibin: Bavkuşt, dilşewit


Ji nav lker dibin: Dilrevn, dengbj, mrkuj, dengir


Ji rengdr lker dibin: Xweşgo, pirgo, pakbn


Ppelka rengdran:

Sor              Sortir            Sortirn

Sert             Sertir            Sertirn

Reş              Reştir           Reştirn


Gelek rengdr ji bo navek:

Xort eleng jr qenc                  Xort eleng jr qenc

iyay asy bilind proz               iyay asy bilind proz

Kea rinde bedewe ciwan             Kea rinda bedewa ciwan

Ava zelale kre xurt                     Ava zelala kra xurt

Ken rinde bedewe şoreşger        Ken rindn bedewn şoreşger

 

Rastnivsa jimaran:

Yek: Bi () t tewandin.

1921 Hezar nehsed bst yek.

Ji yek bixwne heta dehan.Yek, tewanga xwe nade navdr xwe:

Ji yek xort min pirs.


Di jimarn hevbend de, bi ten parey daw t tewandin:

Sala 901 (Sala nehsed yek)

Jimarn 2-20an bi (an) tn tewandin:

aran ez dtim.

Min ji dehan pirs.

1920an Hezar nehsed bstan.

Ev jimar tewanga xwe didin navdrn xwe:

Min hesp bi şeş zran kir.

Bst mirovan xwe dan pş.

ar salan mim xwend.

 

Jimarn dehtay (30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100) bi () tn tewandin:

Min ji sih pirs.

Min ji il re got.

Sala 1990 hezar nehsed nod.

Ev jimar tewanga xwe didin navdrn xwe:

Min ev wne bi sed zr kir.

Min ev sal bi il perey kir.


1000 1000000: Mna jimarn dehtay bi () tn tewandin:

Hezar bi hev re digotin: Bij azad.

Milyon digot: Kurd namirin.

Ev jimar tewanga xwe didin navdrn xwe.

Min ev pirtk bi hezar perey kir.

Milyon miriv digotin: Yan serkevtin, yan serkevtin.

Dema hezar bi jimarek din re be tewanga w distne:

Ji ar hezaran yek derket.

Yek hezar min heye.

Sed hezar ser hildan.


Eger navdr di v rewş de hebe ne hezar ne navdr nayn tewandin:

Min ev tişt bi ar hezar zr kir.

Dema jimar ne diyar be guman li ser hebe bi (an) t tewandin:

Bi hezaran gel me ser hildide.

Bi sedan rewşenbr dibin yek.

Bi milyonan alkariya şoreş dikin.

 

Nv. Dema nv bi ser xwe be bi () t tewandin:

Nv bide min.

Me svk bi nv kir.

Navdra nv li gora tewanga xwe t tewandin:

Nv nan bide min.

Min pns bi nv zr kir.

Nv sv bixwe.

Sed nv roj min kar kir.

Eger nv bi jimarek re be li gora tewanga we t tewandin:

Bst nvan bide min.

ar nvan binivse.

Sed nv bijimre.

Yek nv bne.

 

Jimarnavn didu sis, dema bi navedrek re tn dibin rengdrn jimar (di)

(si) dikevin dibin du s:

Min du pns kirn.

S svan bide min.

 

Rastnivsna lkeran

Radera lker herdem bi (n) daw dibe:

n (yin), bn (byin), man (mayin), pan (payin)

Kirn, birn, inn, birn, kirin, hatin, dtin, gerandin

 

Gelek lkern nederhingv bi du awa tn nivsandin:

Meşn           Meşiyan

Girn             Giriyan

Kenn            Keniyan

 

Veguhastina hin lkern kurd

Rader

Ferman

Nihok

Buhrk

Ajotin

bajo

dajo

ajot

Alandin

balne

dalne

aland

Alastin

balse

dalse

alast

Ann

bne

tne

an

Avtin

bavje

davje

avt

Axaftin

baxive

daxive

axaft

Barandin

bibarne

dibarne

barabd

Barn

bibare

dibare

bar

Bezandin

bibezne

dibezne

bezand

Bezn

bibeze

dibeze

bez

Bihartin

bibihre

dibihre

bihart

Bihstin

bibihze

dibihze

bihst

Bijartin

bibijre

dibejre

bijart

Biraştin

bibirje

dibirje

biraşt

Birin

bibe

dibe

bir

Birn

bibire

dibire

bir

Bişkaftin

bibişkive

dibişkive

bişkift

Born

bibore

dibore

bor

Bn

bibe

dibe

b

randin

birne

dirne

rand

rn

bire

dire

r

inn

biine

diine

in

n

bie

die

Ctin

bic

dic

ct

Dan

bide

dide

da

Dann

dane

didane

dan

Dirandin

bidirne

didirne

dirand

Dirn

bidire

didire

dir

Dirtin

bidir

didir

dirt

Dtin

bibne

dibne

dt

Dotin

bidoşe

didoşe

dot

Dn

bid

did

dt

Firandin

bifirne

difirne

firand

Firn

bifire

difire

fir

Frotin

bifiroşe

difiroşe

firot

Gerandin

bigerne

digerne

gerand

Gern

bigere

digere

ger

Gestin

bigeze

digeze

gest

Gihan

bigihe

digihe

giha

Gihandin

bigihne

digihne

gihand

Gihştin

bigihje

digihje

gihşt

Girn

bigir

digir

gir

Girtin

bigire

digire

girt

Gotin

bje

dibje

got

Guvaştin

biguvşe

diguvşe

guvaşt

Hatin

were

d (t)

hat

Hejandin

bihejne

dihejne

hejand

Hran

bihre

dihre

hrt

Hrandin

bihrne

dihrne

hrand

Heristin

biherse

diherse

herist

Hrtin

bihre

dihre

hrt

Hiştin

bihle

dihle

hişt

Jentin

bijene

dijene

jent

Jn

bij

dij

j

Karn

bikare

dikare

kar

Kelandin

bikelne

dikelne

keland

Keln

bikele

dikele

kel

Kenandin

bikenne

dikenne

kenand

Kenn

bikene

dikene

ken

Ketin

bikeve

dikeve

ket

Kirin

bike

dike

kir

Kirn

bikire

dikire

kir

Kolan

bikole

dikole

kola

Kotin

bikoje

dikoje

kot

Kuştin

bikuje

dikuje

kuşt

Lerizandin

bilerizne

dilerizne

lerizand

Lstin

bilze

dilze

lst

Maliştin

bimale

dimale

malişt

Man

bimne

dimne

ma

Mtin

bimje

dimje

mt

Mirandin

bimirne

dimirne

mirand

Mirin

bimire

dimire

mir

Mstin

bimze

dimze

mst

Nalandin

binalne

dinalne

naland

Naln

binale

dinale

nal

Nrn

binre

dinre

nr

Nihrtin

binihre

dinihre

nihrt

Nirixandin

binirixne

dinirixne

nirixand

Nivsandin

binivsne

dinivsne

nivsand

Nivsn

binivse

dinivse

nivs

Nixumandin

binixumne

dinixumne

nixumand

Pan

bip

dip

pa

Parastin

biparze

diparze

parast

Patin

bipje

dipje

pat

Pan

bipe

dipe

pa

Peyvn

bipeyve

dipeyve

peyv

Pijandin

bipijne

dipijne

pijand

Pijn

bipije

dipije

pij

Pirsn

bipirse

dipirse

pirs

Pişavtin

bipişve

dipişve

pişavt

Pn

bip

dip

p

Qelaştin

biqelşe

diqelşe

qelaşt

Qelişandin

biqelişne

diqelişne

qelişand

Qeşartin

biqeşre

diqeşre

qeşart

Quraftin

biqurfe

diqurfe

quraft

Rawestandin

rawestne

radiwestne

rawestand

Rtin

birje

dirje

rt

Revandin

birevne

direvne

revand

Revn

bireve

direve

rev

Rijandin

birijne

dirijne

rijand

Rijn

birije

dirije

rij

Ristin

birse

dirse

rist

Rtin

bir

dir

rt

Rizandin

birizne

dirizne

rizand

Rizn

birize

dirize

riz

Rniştin

rne

rdine

rnişt

Şandin

bişne

dişne

şand

Şewitandin

bişewitne

dişewitne

şewitand

Şewitn

bişewite

dişewite

şewit

Şiknandin

bişknne

dişknne

şikand

Şikestin

bişike

dişike

şikest

Simtin

bisime

disime

simt

Sipartin

bisipre

disipre

sipart

Şiştin

bişo

dişo

şişt

Sitandin

bistne

distne

sitand

Sotin

bisoje

disoje

sot

Stin

bis

dis

st

Teraştin

biterşe

diterşe

teraşt

Tirsandin

bitirsne

ditirsne

tirsand

Tirsn

bitirse

ditirse

tirs

Veniştin

vene

vedine

venişt

Vexwarin

vexwe

vedixwe

vexwar

Viritn

bivirite

divirite

virit

Weşandin

biweşne

diweşne

weşand

Weşn

biweşe

diweşe

weş

Xebitandin

bixebitne

dixebitne

xebitand

Xemilandin

bixemilne

dixemilne

xemiland

Xistin

bixe

dixe

xist

Xurandin

bixurne

dixurne

xurand

Xwarin

bixwe

dixwe

xwar

Xwestin

bixwaze

dixwaze

xwest

Zan

biz

diz

za

Zann

bizane

dizane

zan

 

Lkern hevdinan (cemkir)

Lkern hevdinan bi yekgirtina lkern alkar pşgn, daek, nav rengdran

dibin. Ji lkern allikar yn ku lkern hevdinan dikin ev in:

Bn, dan, kirin, birin, xistin, girtin, ketin, birn, dtin.

end mnak li ser lkern cemkir:


Mnak 1: Pşgn Lkera alkar

Hilgirtin, vegirtin, wergerandin, rakirin, vebirnhwd.


Mnak 2: Daek Lkera alkar

Lxistin, pketin, levhatin, levkirin, jkirin, pevn    hwd.


Mnak 3: Hoker Lkera alkar

Berxistin, pşketin, pasxistin,derketin, serketin, peyketin, derkirin wd.


Mnak 5: Rengdr Lkera alkar

Sarkirin, sorbn, korbn, xweşkirin, reşkirin, zerkirin, sazkirin, germkirin,

geşkirin wd.

 

Mnak 6: Nav Lkera alkar

Bersivdan, rxistin, cihgirtin, gilkirin, hnbn, kardtin, karkirin, dersdan,

guhbirn, rbirn wd.

 

Mnak 7: Lkern cemkir yn ku btir ji du pareyn axaftin ne.

Tderxistin, malbarkirin, xwejibrkirin, xwemijlkirin, bixwebawerkirin,

liberxweketin, devjberdan, lihevhatin wd.

 

Rastnivsna lkern hevdinan

Di veguhastin de, ev lker pare dibin. Her pareyek bi ser xwe t nivsandin

eger bikaribe wateyeke temam di hevok de bide. L eger pareyek j bi ser xwe

ne xwed wateyeke temam be, cuda nabe bi lker ve t nivsandin. lker

hevdinan bi hev ve t nivsandin dema ku mna nav t bikarann.

Ji mnakn jor ya yekemn lker bi hev dihle pare nake ji be ku pşgnn

hil, ve, wer, re, ve bi ser xwe ne xwed wate ne. L di her şeş mnakn din de

lker pare dibe.

 

end mnak li ser veguhastina lkern hevdinan:

Min ala rengn hilgirt.

Ew kon xwe li bihara min vedigire.

Em herdem ala aşitiy radikin, l ji şer j re amade ne.

Ew keng li hev hatin?

Ez gelek ber heval xwe ketim.

Ev iqas xweş dike.

te dinya li ber min reş kir.

We keng mal bar kir?

Azad gelek li ber xwe ket.

Ma tu bi xwe bawer nak?

 

Lkern ku bi du awa tn nivsandin:

Gelek lkern nederhingv yn ku bi (n) daw dibin, dawiya wan dibe (iyan) j:

Meşn           Meşiyan

Kenn            Keniyan

Gern            Geriyan

Westn          Westiyan

Bezn            Beziyan

Firn             Firiyan

ern            riyan

Revn            Reviyan

Away ku bi (iyan) daw dibe ten ji bo demn derbasby t bikaranne:

Ez westiyabm.

Pez diriya.

 

Paşgnn kesan lkera bn:

Lkera bn li gora kesan mna paşgnek li dawiya lker, nav, rengdr cnavan

t bikarann:

Kes

Bn bi dengdaran re

Bn bi bdengan re

Ez

im

me

Tu

y

Ew

e

ye

Em

in

ne

Hn

in

ne

Ew

in

ne

 

Ew paşgn bi lker ve t nivsandin, l eger bi nav, cnav rengdr re be cuda

t nivsandin.

Ez difirim

Tu diken

Ew dimeşe

Em diin

Hn dikirin

Ew direvin

Ez tr im                 Ez bir me

Tu tr                  Tu bir y

Ew tr e                 Ew bir ye

Em tr in                Em bir ne

Hn tr in               Hn bir ne

Ew tr in                Ew bir ne

 

Veguhastina lkera bn:

Ez

bm

bme

dibm

bama

bama

Tu

by

by

diby

bay

bay

Ew

b

bye

dib

ba

ba

Em

bn

bne

dibn

bana

bana

Hn

bn

bne

dibn

bana

bana

Ew

bn

bne

dibn

bana

bana

 

 

 

 

 

 

Ez

bbm

bbim

bbama

bbama

bbim

Tu

bby

bb

bbay

bbay

bb

Ew

bb

bbe

bba

bba

bbe

Em

bbn

bbin

bbana

bbana

bbin

Hn

bbn

bbin

bbana

bbana

bbin

Ew

bbn

bbin

bbana

bbana

bbin

 

 

 

 

 

 

Ez

dibim

bibim

bim

im

me

Tu

dib

bib

b

y

Em

dibin

bibin

bin

in

ne

Hn

dibin

dibin

bin

in

ne

Ew

dibin

dibin

bin

in

ne

 

Ferman:

Bibe be

Bibin bin

 

Veguhastina lkern nederhingv (ketin)

Ez

ketim

ketime

diketim

biketama

biketama

Tu

ket

ketiy

diket

biketay

biketay

Ew

ket

ketiye

diket

biketa

biketa

Em

ketin

ketine

diketin

biketana

biketana

Hn

ketin

ketine

diketin

biketana

biketana

Ew

ketin

ketine

diketin

biketana

biketana

 

 

 

 

 

 

Ez

ketibm

ketibim

ketibim

ketibama

ketibama

Tu

ketiby

ketib

ketib

ketibay

ketibay

Ew

ketib

ketibe

ketibe

ketiba

ketiba

Em

ketibn

ketibin

ketibin

ketibana

ketibana

Hn

ketibn

ketibin

ketibin

ketibana

ketibana

Ew

ketibn

ketibin

ketibin

ketibana

ketibana



 

Ez

 

dikevim

bikevim

bikevim

Tu

bikeve

dikev

bikev

bikev

Ew

 

dikeve

bikeve

bikeve

Em

 

dikevin

bikevin

bikevin

Hn

bikevin

dikevin

bikevin

bikevin

Ew

 

dikevin

bikevin

bikevin

 

Veguhastina lkern derhingv (dtin):

(Min, te, w, w, me, we, wan) dt/dtin.

K k/i dt/dtin?

 

Te, w, w, wan

ez

dtim

dtime

didtim

Min, w, w, me, wan

tu

dt

dtiy

didt

Min, te, me, we, wan

ew

dt

dtiye

didt

Te, w, w,we, wan

em

dtin

dtine

didtin

Min, w, w, me, wan

hun

dtin

dtine

didtin

Min, te, w, w, me, we

ew

dtin

dtine

didtin

 

 

 

 

 

Te, w, w, wan

ez

bidtama

bidtama

BY

Min, w, w, me, wan

tu

bidta

bidtay

 

Min, te, me, we, wan

ew

bidta

bidta

 

Te, w, w, we, me, wan

em

bidtana

bidtana

 

Min, w, w, me, wan

hun

bidtana

bidtana

 

Min, te, w, w, me, we

ew

bidtana

bidtana

 

Te, w, w, wan

ez

dtibm

dtibim

dtibim

Min, w, w, wan

tu

dtiby

dtib

dtib

Min, te, me, we, wan

ew

dtib

dtibe

dtibe

Te, w, w, we, wan

em

dtibn

dtibin

dtibin

Min, w, w, me, wan

hun

dtibb

dtibin

dtibin

Min, te w, w, me, we

ew

dtibn

dtibin

dtibin

Te, w, w, wan

ez

dtibama

dtibama

 

Min, w, w, mw, wan

tu

dtiba

dtibay

 

Min, te, me, we, wan

ew

dtiba

dtiba

 

Te, w, w, we, wan

em

dtibana

dtibana

 

Min, w, w, me, wan

hun

dtibana

dtibana

 

Min, te, w, w, me, we

ew

dtibana

dtibana

 

 

K k/i dibne/dibnin?

Kiy k/i bibne/bibnin?

 

Ez

Te, w, w, we, wan

dibnim

bibnim

bibnim

tu

Min, w, w, me, wan

dibn

bibn

bibni

ew

Min, te, me, we, wan

dibne

bibne

bibne

em

Te, w, w, we, wan

dibnin

bibnin

bibnin

hun

Min. w, w, we, wan

dinnin

bibnin

bibnin

ew

Min, te, w, w, me, we

dibnin

bibnin

bibnin

 

Ferman: Bibne                Bibnin

 

Di demn derbasby de, lkera derhingv bi berkar ve t girdan li gora w

t veguhastin. Kiryar di away tewand de berkar di away rast de t bikarann.

 

Nakirina lkeran:

Di nakirina demn niha pşeroj de lker (na) distne, l di demn derbasby de

(ne) distne. Na ne bi lker ve tn nivsandin. Eger lker hevdinan be na

ne dikevin pşiya parey daw.

Lkern karn zann, di hem deman de, (ni) distnin.

Ez nakevim

Ez neketim

Ez nizanim

Ez nikarim

 

Di lkeran de darja hatin- kirin:

Darja hatin-kirin (pasv) bi alkariya lkera hatin t xebitandin. Bi ten

lkera hatin t veguhastin lkera din di away rader de dimne. Ji bo

lker ji nav rader cuda bibe baştir e ku dawiya w () bistne.

Ez tm kuştin.

Ez hati bm girtin.

Bila ez bihatama girtin.

Ez dihatim mirin.

 

Rastnivsna peyvn neguhrbar:

Ev peyv di hevok de herdem mna xwe dimnin.

Peyvn neguhrbar ev in:

- Hoker

- Daek

- Gihanek

- Bang

 

Rastnivsa hevokan

Di hevok de rzkirina peyvan:

Bi gelemper hevok bi v away saz dibe

Kiryar

Berkar

Agah (lker)

Min

nan

xwar

Min

gul

av da

Te

pns

kir

 

Di lkern nederhingv de, yn ku bizava wan ber bi aliyek ve ye, mna: n,

ketin, hatin .wd. Her wiha lkera bn dema wateya bibe, dibe distne, rzkirina

peyvn hevok bi v away dibe.

Kiryar

Agah (lker)

Berkar

Ez

diim

zanngeh

Hv

iy

Gul

ket

şikeft

Şrn

dibe

mamoste

 

Rzkirina cnavan:

Eger, di hevok de, gelek cnav hebin li gora rza xwe li pey hev tn:

Ez , tu, ew, em, hun, ew.

Min, te, w/w, me, we, wan.

Ez, tu ew em diin bajr.

Em hun bi hev re nehatin daw.

Me wan pmanek dan.

Cnav nşandin:

Eger babet jimara van cnavan yek be, di hevok de, du navdr dikarin bi

cnavek re bn.

Ez v gul v baxey dibnim.

Ez v rez baxey dibnim.

V hesp van mehnan bikire.

V hesp ker bikire.

 

Di rastnivsna hevokan de nuqteşan

Di nivsandin de, birn axaftin bi alkariya nşanan ji hev cuda dibin. Ev

nşan dawiya hevok, wateya pareyek j yan j, daxwaza w pş me dikin. Li

hla din ev nşan, di xwendin de cih rawest bndan j, diyar dikin. Ji bo

van nşanan niqteşan t gotin. Nşann niqteşaniy ev in:

. Niqte, xal

, Bihnok

? Niqtepirs

! Niqtebang

: Niqtecot

; Niqtebihnok

( ) Kevanek

Dunik

- Xzek

- Bendek

 

Niqte: Ev nşan dawiya hevok pş me dike.

Duh, ez m Amed. Min şal şapik kir. Li wir min hevalek xwe dt. Em gelek

bi hev şabn. Li nava bajr, min tiştn balkş dtin. Lşkeran bi hezaran kolan

dagirti bn.

 

Bihnok: Ev nşan, di nivsandin de pir pwist e. Cihn ku digire ev in:

1. Cih gihaneka () digire.

Hogir, Azad, Rojn Rewşen ji bajr tn.

Kurd hişyar in, dost dijmin ji hev nas dikin, xwed bawer ne riya xwe baş

dizanin.

2. Dikeve navbera pareyn hevok yn bik, l bi merc ku wateya hevok ney

guhrandin.

 

a. Pişt j t.

iya, cih rmeta me, hem j, ji prozayiyn me ne.

 

b. Di de, di re, bi ve, ji re, wd, di navbera du bihnokan de cih digirin.

Di rewşn awerte de, hevaln me, ji min re, dibin şretkar.

Ez, ji te re, dibjim ku em biin iy baş e.

 

c. Li paşiya cnava girk ku t.

Mirov ku, te dt şoreşger e.

 

. Eger ku bi wateya heke be j, dsa li paşiya w t.

Ku, tu b mala me em ay vexwin.

Ku, ez biim bajr ez şalek xwe bikirim.

 

d. Dikeve pşiya ku ya gihanek ya ku li pey lkeran t.

Ez gelek ber xwe ketim, ku ez nem serdana heval xwe.

Ez matmay mam, ku te wisa got.

 

Ev i zeman e em ketin, ku rov bi şran tn naskirin.

 

e. Pişt kiryar t dema ku ji lker dr dikeve.

Şrn, di rojeke bi berf baran bager de hat rdin.

Ez, di sala hezar nehsed şst de, ji d bme.

Reşo, ji ber ku nizane bixwne matmay dimne.

 

. Pişt banglkirin t.

Mizgn, li min binihre gotinn min guhdar bike.

Xebat, ku tu y Şerefdn silavan li hevalan bike.

 

Niqtepirs:

Dikeve paşiya hevokn pirsyariy.

Tu keng ji welt hat?

Ew i dixwaze?

end leşger hatin gund?

 

Niqtebang:

Dikeve paşiya bangan hevokn bi wan re.

Ax! Ev i zemanek xirab e!

Xwedyo! te awa li hev an!

Oh xweş! i mizgneke baş e!

 

Niqtecot:

Dikeve paşiya hevok ku tiştek t gotin yan hejmartin:

Beyana sib b, dema bav min ji xew hişiyar b got: Ev iya ji şer kştin

natirsin.

 

Niqtebihnok:

Dikeve navbera hevokn ku bi hev re girday ne wateya hev temam dikin.

Reşo, bilez ji mal derdikev; wisa xuya ye ku tiştek pwist qewim ye.

 

Kevanek:

Peyvn ku bi sebebek dikevin hevok dikevin nav kevanekan. Rakirina wan j,

wateya hevok naguherne.

 

Dunik:

Peyvn ku ji cihek din tn guhastin di nava dunikan de tn nivsandin.

 

Xzek:

Eger nivsandin ket away axaftin peyvbj hat guhartin, li pşiya hevok

xzek t nivsandin.

 

Bendek:

Dikeve navbera du peyvn ku hogiriyek di navbera wan de heye.

Birca-belek

Kaniya- sip

Bedir-xan

 

avkan

Rziman Kurd, C.Bedixan, R. Lescot

Gramera Ziman kurd, Q.Kurdo

Rziman Alman Y N, R. Luschr R. Schpers

Zeichensetzung (Alman), P. Habecker

Rziman kurd, F. H. Sagni

Kovara Hawar, C. Bedirxan

Kovara Str

Kovara Rewşen

Rojnameya WELAT

Navn Kurd, H. Kartal

Xebateke neapkir, H. Kartal

20 Lektionen fr Deutsche; Z. Haco

Ziman Kurd y Yekgirt, Jemal NEBEZ

Kovara Roja N

 

 

                                                                                                                         


 

 

 

 

 

 

 

 

 selim@bicuk.de  

Destpkirina malper:05.08.2006 / http://www.bicuk.de/ - Selm Bik
Design:
www.hesso.de