Helbest

Gotar ZimanLkoln      
 
 

Destpk

 KURD

 DEUTSCH

عربي

 AGENDA

KONTAKT

PIRTK

LINK

PRESE

 

 
   

Xeberdana balkş tev helbestvan hja Selm Bik

Dr. Xanna Omerxal

Roja 30- Kanna yek sala 2006-a da li bajar Hanover da ez rast helbestvan hja Selm Bik hatim xeberdana me li ser helbestnivsandin, edebiyet ziman kurd, dn zdiyetiy na Laliş wisa xweş b, ku min xwest pareyek ji hevpeyvna me pşkş xwendevann hja bikim...

Selm Bik bi esl xwe va zd ye ew sala 1960-a da di gund zdiya bi nav Otilce, kjan li Kurdistana rojava da (Sr) ye, ji dayka xwe bye. Ew sala 1991- da mecbr b hate Almaniya jiyana xwe li vir derbaz dike. Selm Bik xwendina bilind di Sriy da standiye, fakltta hqq xilaskiriye. Belevoka helbestn Selm Bik bi nav Xewnn Revok pirtka w li ser Reziman kurd hatine belav kirine.

Textfeld: Xanna Omerxal: na Kurdistana başr  Kurdistana Azad  awa b? Selm Bik: Dema di hem jiyana te de xewnek di 
ser te de hebe, tu li ser w xewn bifikir,  navbera 
end seheta tu dibn ew xewn b rast...

Xanna Omerxal: var xra we, bir Selm. Hn dikarin, bi kerema xwe, end giliya derheqa jiyana xwe da me ra bjin.

Selm Bik: vara we j bi xr. Gelek sipas. Nav min Selm Bik e. Ez ji Kurdistana rojava me, Kurdistana beş Sr. Ez li gund Otilce sala 1960-a hatime jiyan.

Xanna Omerxal: Bineliy gund we hem zd bn?

Selm Bik: Bel, gund me hem zd bn, nzk 50 eyle zd li gund hebn. L mixabin, niha piraniya wan gund berdane, derketine Ouropa. Min li Sr xwendina xwe ya huqq li zanngeha Şam xilas kir. di sala 1991- da, destpka sal da, ez hatim Almaniya. Ev 16 sal ez li Almaniya da dijm.

Xanna Omerxal: Bir Selm, ez dizanim, ku kitba we j li ser ziman kurd end sal pşda hate belavkirin. Hn dikarin, bi kerema xwe, derheqa pirtka xwe da me ra bjin.

Selm Bik: Bel, di sala 1997-a da ji aliy nsttta Kurd li Berln kitba min yekem ya li ser ziman kurd bi nav rziman kurd (kurmanc) hat belavkirin. Ew kitab kar nzk deh salan b, min li ser ziman xebat kir. Niha j ez li ser xebata ziman dewam dikim. Kitba min t li ser rastnivsandina kurd ye, ez hv dikim, d b belavkirin. Ji bil ziman j ez helbest dinivsim. Pirtkek min helbestan bi nav Xewnn revok sala 2002-a di Almaniya da ap bye. Ez dixwazim tiştek n bjim, go hn gelek n ye: nzk romaneke min temam dib.

Xanna Omerxal: Bijn! Gelek baş e. Ev roman li ser i ye? Derheqa i da ye?

Selm Bik: Roman bitir li ser xerbiy ye. Beramber yek di navbera jiyana welat xerbiy da. Her weha rewşa siyas ya kurdan ya civak bi awak ji awa şirove dike an j tne ziman. Di nava rokek evn tragd da her weha xebatek siyas tragd da byarn roman dimeşin. Zdetir ez li ser nabjim, gava ku derket ez hvdikim tu d bixn!

Xanna Omerxal: Bel, ez bi dil can bixnin! Ez dizanim, ku hn ne ten kar nivskariy dikin, l her weha hn endam komeleke rewşenbr ne. Nav w komel i ye?

Selm Bik: Nav komela me Hevgirtina Rewşenbrn Kurdn Rojava li Derva. Ev komela rewşenbrn kurd yn ji Sr ku li dervay Kurdistan dijn. Piraniya wan li Ouropa ne.

Xanna Omerxal: Ev komel bi i va mijl dibe?

Selm Bik: Kar rewşenbr. Parastin geşkirina and huner nivskariy kurd bitir.

Xanna Omerxal: Ez a dizanim govara we j heye, ne wisa?

Selm Bik: Bel, em malperek (saytek) bi rva dibin www.rojava.net her weha govarek xur bi kurd rkş ku her s meha derdikev di Ourupa em j belav dikin. wek din j kar şev, xwendin, semnar, yen alakiyn rewşenbr and bi gişt em p ra mijl dibin. L giraniya me j li ser ziman heye. Em bitir bi problm pirsgirk geşkirina ziman kurd ra mijl dibin.

Xanna Omerxal: Eva dema heftk ye, ku hn ji Kurdistana başr vegeriyane, ne wisa?

Selm Bik: Bel.

Xanna Omerxal: We li wir i dikir? Hn i qew bne li wir?

Selm Bik: Kurdistana başr fstvalek li Duhok heb yektiya nivskarn kurd şax Duhok di bin nav Duhok pira rewşenbriya kurd ye fstvalek li derxistib. Di w fstval da rewşenbrn kurd ji hem par Kurdistan da ji hem chan dawet kiribn. Nzk 180 rewşenbr ji Ouropa, ji Tirkiy, ji welatn Sovta Ber, ji ran ji Başr bi xo j. Yan rewşenbrn ku di hem ji ar pare Kurdistan hem ji dervay Kurdistan amade bn, beşdar v fstval bbn. Fstval li ser and, huner, nivskar rewşenbriya kurd b. Helbest hatin xwendin. Semnarn cda-cday, reng-reng hatin pşkşkirin. Ji bo w yek ez li Duhok bm. L ez dervay fstval j nzk mehk li w der mam. Cih j geryam: Silyman, Hewlr, mentiq zd: Şxan, Başiq Bahzan. Yan ew mentiqa ku ezd l bn, min ziyaret kirin, min dtn. Min hin saz komeln zd serdana wan, wek Bingeha Laliş, hem komela zd li Başiq Bahzan ez m serdana wan. Ew kesn ku zd pirsn rewşenbriy va mijl dibn min ew dtin, ji nzk va nas kirin. yna min Kurdistan weha b.

Xanna Omerxal: Ew cara ewiln b ku hn bn Kurdistan?

Selm Bik: Carek ewil pişt 16 sala ez me Kurdistan, l cara ewil b jiyana xwe da ku ez bm parek Kurdistana Azad. Ya her xweş ew b ji bo min. Ya ku gelek ez kfxweş kirim.

Xanna Omerxal: Hestn we awa bn? We Kurdistan awa dt?

Selm Bik: Emr min 46 sal e. Dema 46 sala xewnek di ser te da hebe, tu li ser w xewn bifikir, bi w xewn bij, li hviya durustkirina w bimn di navbera end sehetan de tu dibn ew xewn b rast. Ez nizanim, ez awa wan hestan karim bnim ziman. Ez bawer nakim ziman kar be wan hestan rake.

Xanna Omerxal: Bel, rast ya we ye. Ez we baş fehm dikim, ji ber ku min j ew hesta hest kirin, keng ez ji aroporta Hewlr Kurdistana başr da derketim min ji hem ciya da axivtina bi ziman kurd dibihst aroport da, zankoy da; hem ciya da her dera ten Kurd bn...

Selm Bik: Ez niha derbaz Kurdistan dibim, ku cara yekemn di jiyana xwe da gişt Kurd paspota min kontrol dikin, cara yekemn di jiyana min da Kurdistan da kder ten bi kurd diaxivin. Ew hestin ku mirov nikare bne ziman, iqas xweş b pir cara kraniya van hesta ten gir dikar b bne ziman. Bi tiştek din tu nikar van hestan bn ziman.

Xanna Omerxal: Bel, xebera we ye! Pirseke min j li ser rewşa ziman kurd zaravn w heye. Ez dizanim, ku gelek semnar konfirans li ser ziman kurd li Kurdistan da niha amade dikin pirsgirka mezin niha ew e, ku kjan zarav kurd bikine ziman ferm (ofisiyl) di Kurdistana başr da: kurmanc yan soran, bi kjan tpan ereb yan latn bi kar bnin. Hn dikarin, bi kerema xwe, end giliya j li ser rewşa ziman kurd niha me ra bjin?

Selm Bik: Niha di Kurdistan rewşa ziman, bi rast, ne gelek baş e. Bi taybet kurmanc. Ji ber ku niha li wder zaravayn kurmanc soran hene. Btir herdu zaravayn serek ne. Li başr Kurdistan piran soran t axaftin. Her weha hin hewildan j hene ku soran bibe ziman ferm di Kurdistan da. Kurmanc gelek xebat cid baş li ser nayn kirin. Problma her mezin j tpn ereb, yn slam k j ra dibjin, tn bikarann.

Xanna Omerxal: Bel, hinek dibjin, ku ew tpn proz in.

Selm Bik: Bel bi awayek prozbah l t temaşa kirin. L rast da, ez w away proz nabnim. Ew tp ji bo min smbola bindest dagirkariya anda kurd ne, ku ereban di bin siya smal da hem ziman me dagir kir bindest kir, hem j kltra me bindest kirin, hem j welat me j bindest kirin. Ji bo ku em navbera w bindestiy bibirin. Pwst e ber her tişt tpn me bibin latn em ne bi away proz l temaşe bikin. L aliy din j heger mirov di aliy fonoloc zanist j l temaşa bikin, tpn latn bo kurd baştir in, li aliy din tpn latn tpn zanist tknoloc ne ew j gelek ji bo kurdan pwst in gerek e ew bin. Dtina min ew e: niha ew zarava temam bi hev ra bimeşin. Soran j heb, kurmanc j heb. Di dema ro da tpn ereb j w hebin, tpn latn j w hebin heta hd hd ziman standart bibe, an j tpn standart ji bo kurdan bibin. Gerek e ew herdu serbest bin, ji ber ku tu problm nne, di welatek da du ziman yan du zarava ferm bin. Mnak li Europa hene: di Swzrland da, Blgk da... tu problma wan p ra nne. Yan ji bo kurdan ima du zaravayn kurd ne ferm bin, ne ofsl bin?

Xanna Omerxal: Piraniya kurdan di Kurdistana başr da bi zarav soran yan behdn (kurmanc) diaxivin?

Selm Bik: Em nikarin bjin ku bi soran piran diaxivin, l hejmarek baş e. Ez bawer nakim, ku piran be, yen nv nv be. Herdu zarav j gerek e pşva herin. Herdu j zarav kurd ne. Heta ku kurd karbin zaravek yekgirt yan j zimanek yekgirt bikin.

Xanna Omerxal: Ewe i ziman be - Sormanc?!

Selm Bik: Sormanc na tune. Na, surmanc w neb. Di baweriya min da, ji bo ziman yekgirt prossek dirj lazim e. Di w pross da pir tişt rola xwe dilzin: pirsn zanist hene, pirsn ticar tesra xwe gelek dikin, pirsn siyas, desledar hene. Yan ewqas faktor ku tesr li ziman yekgirtina ziman dikin. Grpn lngvstk j gerek li ser ziman xebat bikin, heta ku ew ziman yekgirt bibe.

Xanna Omerxal: We pşda mira got, ku mkan we b hn ne Laliş. Keng ez cara pşn nzk geliy Laliş bm paş j pxas li ser w erd proz dimeşiyam, di ava proz ya Kaniya Sip da hatime mor kirin, hestek mezin kr di nava dil min da c girt. Ez dikarim bjim, ku nt miraz endik end kal-bav xwe min bi xwe ji al xwe da miyaser kir. Miraz wan j ew b, ku wextek, ztir ziret wan bikaribin herin ber ziyareta Lalişa Nran, tiya bin ber w ziyaret ziyaretiya xwe bikin wek qirara dn. Gelek zehmet e mirov bje ew awa b: min hest dikir firnaq dibm ku ez j awa wek ewladeke koma zdxan hatime mesken kal-bava, ser axa kal-bava tev v droka qedm hatime girdayn. Ez gelek nav zdxan geriyame pir ciya bme kder komn zdxan dijn. Ez bi xwe Ermenstan da ji dayka xwe bme, paş malbata me mecbr b em hatine rist, v dem j (eva end sale) ez Almaniya da dimnim. ez dikarim bjim, ku wan hem ciya da her dera da ez awa mvan dimam dimnim, l her ten wder - geliy Laliş da - min hest kir bi rast xwe hesiyam, ku ev dera rast j erd min e, erd kal-bav min e. Kurdistan da bi taybet Laliş da, min hest kir, ku ez ne b welat im... Ew yeka tiştek lazim qenc e ax ku mer dizane, l bel qencbn, lazimay zanebn w tişt hezar taq dibe keng mer ew tişt bi ev xwe dibne hest dike! hestek ecb j di dil min da b: keng min evn zarokn zd di Laliş da dtin xwe j di evn wan da dt... keng ez ji Laliş, ji Kurdistan derketim, min xwe hesab kir awa merk bextewar, l t bj min tiştek gelek pirqimet hşte wdere... Min temamiya emr xwey fehma da hertim kmasiya tiştek ruhan ser xwe kivş dikir, min tir di dil min da ck vala heye... Min niha, pey yina Kurdistan Lalişa Nran ra, fehm kir meniya valabna w i b. niha min ra b eyan, ku men - ew hisret kişandina Axa Kal-bava da b. Hate bra min Qewl Zebn Meksr, kder da t gotin ku Laliş erde ewil b, kjan Xwed efirand:

Wek erd u ezman ne di sekin

Lalişek peş miqabil di nijin...

Lalişek ava kirin li jore...

Lalişa ber sikane

Kaniya Sp nşane...

Bi rast j hestek ecb yn ku nay gotin min di Laliş da hest kiriye. Hn dikarin, bi kerema xwe end giliya j me ra bjin dereqa yna weye Laliş. Ziyaretiya we awa b?

Selm Bik: Bona min j carek ewl b, ez me Laliş. Dema ez derbas geliy Laliş bm, aramk, rehetk, an j xweşke ecb di nava min da b. Di ser min da ew droka zdiya, droka talan, kuştin qirkirin rev mana di iyan da, ew temam wek flmek di-dihat. Di ser min da tev w kştin talan ş j, awa zdiyan kar bn kltr ziman kurd heta ro bi xwna xo biparzin. Ew ji bo min b cih serfiraziy yan ez ewqas kfxweş bm. Ne ku ez ewqas dndar im, ez v dibjim, l bi kmay wek kurdek ez dikarim w bjim: ez serfiraz dibim, ku ez yek ji w grp, yek ji w koma ku bi xwna xo, bi talan bi kuştin ev ziman ev kultr heta niha parastine. Ew xweş min ra dib. Wek din j di nava Laliş da ez geriyam. Nav cihn w geriyam: ser Kaniya Sip ser Zimzim.

Xanna Omerxal: Hn i dikarin bjin dereqa himber hevkirina dtina Laliş bihstandnd li ser Laliş ber dtin, ew elemet tiştn we dtin mna hev bn yan na?

 

Selm Bik: Na tu cara nabine yek. Bihstin mirov li ser bixwn, dibihze, tiştek e, l dema ku mirov dibn... Meselen, ez dema derbas wan şikeftn bin di nava Laliş da dibm, ew zdiyn ber hezar pnsed salan hatin bra min, awa di wan iyan da dijiyan, ew saln ferman kuştin hatin bra min. awa zd di nava van şikeftan de xwe vedişartin, dema ku şer dihat ser wan. Yan dtin hestek din di nava nsan da dike. Bi bihstin tu tu cara nikar bizanib awa ye yan j p hest bik.

Xanna Omerxal: Bel, xebera we ye, bir Selm. Wisa ye. Ez zehf ji we raz me ji we ra dixazim sehet-qewat, serkeftin aix bilind nava karkirin emir da. em bsebir li hviy bin, keng kitba weye n j derkeve. Em bi dil can w kitb bixnin. Ez careke mayn dsa razbna xwe didime we.

Selm Bik: Gelek sipas. Ez j ji we raz me. Serkeftin ji bo we dixwazim!

Xanna Omerxal: Sipas dikim.
Hanover, 30.12.2006
 

Hevpeyvn di van malperan de belav bye:

http://www.rojava.net/29.01.2007.kurdi-hevpeyvin-selim.htm

http://www.lalish.de/modules.php?name=News&file=article&sid=356

http://www.yeziden.de/44.0.html?&tx_ttnews[tt_news]=346&tx_ttnews[backPid]=22&cHash=b106245c84

http://www.ezdixane.ru/content/view/980/

                                                                    

 

 selim@bicuk.de  

Destpkirina malper:05.08.2006 / http://www.bicuk.de/ - Selm Bik
Design:
www.hesso.de